Rào cản từ tư duy e ngại, sợ sai
Theo báo cáo từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, đến giữa tháng 7/2026, toàn tỉnh có 57 công trình, dự án trọng điểm thuộc diện thu hồi đất với tổng diện tích hơn 1.431 ha, ảnh hưởng trực tiếp đến 7.251 hộ gia đình, cá nhân và 15 tổ chức. Trong số này, 26 công trình, dự án đang triển khai.
Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành và sự chỉ đạo sát sao của Ủy ban nhân dân tỉnh, đến nay, nhiều dự án trọng điểm như mở rộng Cảng hàng không Cà Mau, tuyến cao tốc Cà Mau-Đất Mũi, đường ra đảo Hòn Khoai và Cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai đã hoàn thành bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Theo Giám đốc Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh Cà Mau Tăng Vũ Em, nhiều dự án còn lại đạt hơn 95% khối lượng giải phóng mặt bằng. Trong số này có những dự án lớn như: xây dựng đê biển Tây đạt 97,58%; đường Vành đai ngoài Bạc Liêu đạt 98,82%; tuyến Ninh Quới-Ngan Dừa đạt 99,79%.
Tuy vậy, bức tranh chung về giải phóng mặt bằng tại Cà Mau vẫn còn những “mảng xám” khi tiến độ chung tại một số công trình trọng điểm còn chậm, ảnh hưởng lớn đến kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công. Điển hình như Dự án xây dựng tuyến đường từ Trèm Trẹm đến Xẻo Quao vẫn còn 85/503 hộ dân chưa nhận tiền bồi thường và chưa bàn giao mặt bằng. Dự án xây dựng tuyến đường từ Phước Long đi Ba Đình (ĐT.979) vẫn còn nhiều hộ dân không đồng thuận bàn giao mặt bằng dù chính quyền đã tuyên truyền, vận động nhiều lần.
Phân tích nguyên nhân cho thấy, lịch sử quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ chồng chéo, dẫn đến mất nhiều thời gian xác định nguồn gốc đất và lập phương án bồi thường. Bên cạnh đó, quỹ đất tái định cư còn hạn chế, chênh lệch đơn giá bồi thường tại một số khu vực giáp ranh, cùng những vấn đề liên quan bảo đảm sinh kế và chuyển đổi nghề nghiệp sau thu hồi đất đã làm phát sinh kiến nghị, khiếu nại của người dân, ảnh hưởng tiến độ.
Ngoài những nguyên nhân nêu trên, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau Lữ Quang Ngời chỉ rõ: Mô hình chính quyền địa phương hai cấp tăng thêm thẩm quyền cho cấp xã nhưng cán bộ tại nhiều địa phương trong tỉnh chưa có kinh nghiệm chuyên sâu, bối rối trước sự thay đổi chính sách, dẫn đến tâm lý e ngại, sợ sai, sợ trách nhiệm, chậm xử lý hồ sơ. Đây là lực cản vô hình làm chậm nhịp độ giải quyết các nút thắt mặt bằng.
Siết chặt kỷ cương, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu
Tại hội nghị chuyên đề về công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau Lữ Quang Ngời nhấn mạnh, giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án hạ tầng được xem là chìa khóa khơi thông dòng vốn đầu tư công, tạo đà tăng trưởng kinh tế hai con số cho Cà Mau trong giai đoạn 2026-2030. Do vậy, Cà Mau quyết tâm siết chặt kỷ cương, nêu cao trách nhiệm người đứng đầu, kiên quyết xử lý dứt điểm các vướng mắc, không để công tác bồi thường giải phóng mặt bằng làm chậm tiến độ phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.
Trên tinh thần “Cà Mau có mặt bằng chờ thi công, chứ không để thi công chờ mặt bằng”, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau Nguyễn Hồ Hải yêu cầu toàn hệ thống chính trị trong tỉnh phải vào cuộc quyết liệt để khắc phục những điểm nghẽn nêu trên, không để tiến độ của các công trình động lực bị lỗi hẹn vì lý do mặt bằng.
Các yêu cầu phải được chuyển hóa thành hành động thực tiễn thời gian tới, thực hiện nhất quán nguyên tắc “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền) và nêu cao trách nhiệm người đứng đầu. Theo đó, người đứng đầu các xã, phường phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước tỉnh và Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh nếu để xảy ra chậm trễ, phát sinh sai phạm hoặc tình trạng tái chiếm đất sau thu hồi.
Cùng với đó, Cà Mau sẽ đẩy mạnh số hóa cơ sở dữ liệu đất đai, tăng cường đào tạo, tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ cấp xã để đáp ứng yêu cầu phân cấp quản lý mới. Tuy nhiên, tỉnh kiên quyết loại bỏ tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Nếu đơn vị hay cá nhân nào thiếu quyết liệt, làm việc cầm chừng hoặc không hoàn thành nhiệm vụ được giao về giải phóng mặt bằng thì sẽ nhanh chóng bị đưa vào diện xem xét tinh giản biên chế, sắp xếp lại bộ máy hoặc thay thế kịp thời...
Theo Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau, công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư phải tiến hành đúng quy định của pháp luật nhưng phải bảo vệ quyền lợi chính đáng, công bằng và phải đặt lợi ích của nhân dân lên hàng đầu. Cà Mau cũng sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi lấn chiếm, xây dựng công trình trái phép nhằm trục lợi bồi thường. Đối với các trường hợp đã được thực hiện đầy đủ chính sách, đối thoại, vận động đúng pháp luật nhưng cố tình không bàn giao mặt bằng, chính quyền sẽ kiên quyết áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định.
