Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, theo các chuyên gia, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là hai động lực chiến lược giúp vùng Đông Nam Bộ bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.
Hướng đi chiến lược
Để nâng cao sức cạnh tranh và tạo động lực phát triển nhanh, bền vững, các địa phương vùng Đông Nam Bộ đã chú trọng tập trung đầu tư, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh; xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.
Tháng 8/2025, Thành phố Hồ Chí Minh đưa vào hoạt động Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo. Đây là ngôi nhà chung để các startup, nhà khoa học, nhà đầu tư, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng nhau chia sẻ, hợp tác và hiện thực hóa những ý tưởng mới để phát triển kinh tế-xã hội. Trung tâm cũng là đầu mối hợp tác trong và ngoài nước về đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo với các tổ chức, tập đoàn công nghệ lớn...
Đến nay, Thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo khá hoàn chỉnh, với 55 trung tâm, vườn ươm khởi nghiệp công lập và tư nhân. Qua đó, không chỉ tạo động lực tăng trưởng cho các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ, mà còn tạo sức lan tỏa cho cả khu vực phía nam và cả nước. Về kinh tế số, năm 2025, tỷ lệ kinh tế số của Thành phố Hồ Chí Minh chiếm 21-22% GRDP của thành phố, hướng đến năm 2030 kinh tế số đạt 30-40% GRDP.
Sự kết hợp đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là hướng đi chiến lược để Đông Nam Bộ xây dựng mô hình tăng trưởng hiện đại, tăng sức cạnh tranh vùng và trở thành điểm đến đầu tư hấp dẫn.
Tiến sĩ Đặng Thanh Liêm, Trường đại học Văn Lang cho rằng: Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nổi lên như hai động lực cốt lõi để thúc đẩy đột phá và phát triển bền vững của vùng Đông Nam Bộ. Đổi mới sáng tạo không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ mới mà còn bao gồm đổi mới mô hình quản trị, đổi mới quy trình sản xuất, đổi mới sản phẩm, dịch vụ và đổi mới cách thức tương tác giữa doanh nghiệp với thị trường. Khi nền kinh tế toàn cầu bước vào giai đoạn cạnh tranh dựa trên tri thức, năng lực sáng tạo trở thành yếu tố quyết định năng suất và giá trị gia tăng. Điều này đặc biệt quan trọng đối với Đông Nam Bộ, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp quy mô lớn và nhiều doanh nghiệp FDI vốn rất quan tâm đến các yếu tố như công nghệ, kỹ năng lao động và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số đóng vai trò then chốt trong hiện đại hóa mô hình tăng trưởng và nâng cao hiệu quả quản trị. Việc áp dụng công nghệ số vào dịch vụ công, quản lý đô thị và hoạt động doanh nghiệp giúp tối ưu hóa quy trình, giảm thiểu chi phí, tăng tính minh bạch và cải thiện chất lượng tương tác với người dân, doanh nghiệp.
Trong bối cảnh đầu tư toàn cầu đang dịch chuyển theo hướng ưu tiên những quốc gia và địa phương có môi trường kinh doanh thuận lợi, hạ tầng số hiện đại và quy trình hành chính nhanh gọn, việc số hóa hoạt động quản lý trở thành yếu tố cạnh tranh trọng yếu. Nếu không nhanh chóng hoàn thiện nền tảng số và cải thiện năng lực vận hành của chính quyền số, Đông Nam Bộ sẽ khó duy trì vị thế dẫn đầu như hiện nay.
Đổi mới mô hình tăng trưởng
Trước những thách thức và cơ hội mới, việc nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư vùng Đông Nam Bộ thông qua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là định hướng phát triển có ý nghĩa chiến lược. Đây là con đường giúp khu vực tiếp tục duy trì vai trò đầu tàu kinh tế, tạo bứt phá trong mô hình tăng trưởng.
Theo Tiến sĩ Đặng Thanh Liêm, là vùng kinh tế năng động, nơi có mật độ công nghiệp, logistics, dịch vụ... lớn nhất cả nước, đổi mới sáng tạo mang lại cơ hội quan trọng để vùng Đông Nam Bộ tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, từ đơn thuần “gia công, lắp ráp, nhân công giá rẻ” sang “thiết kế, chế tạo, đổi mới công nghệ, sản phẩm dịch vụ có giá trị cao”. Qua đó, không chỉ giúp các doanh nghiệp nội địa và FDI đổi mới phương thức sản xuất, mà còn giúp cả khu vực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, định vị trên chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong khi đó, chuyển đổi số đang trở thành một trong những yếu tố then chốt giúp các địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng môi trường đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Để duy trì vị thế là vùng kinh tế phát triển năng động nhất cả nước, vùng Đông Nam Bộ cần triển khai đồng bộ các giải pháp và có tầm nhìn dài hạn.
Trong đó, tập trung vào các nhóm giải pháp then chốt: Hoàn thiện thể chế và môi trường kinh doanh; phát triển hạ tầng số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; thúc đẩy chuyển đổi số doanh nghiệp và liên kết vùng.
Thạc sĩ Từ Minh Thuận, Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Các địa phương trong vùng cần thống nhất kiến trúc chính quyền số và xây dựng nền tảng chia sẻ dữ liệu vùng, kết nối thông suốt dữ liệu về giao thông, logistics, đất đai, quy hoạch, môi trường và dịch vụ công. Nền tảng này cho phép ra quyết định dựa trên dữ liệu, giảm phân mảnh thông tin và tăng tính đồng bộ trong điều phối phát triển. Bên cạnh đó, cần triển khai hạ tầng số dùng chung, gồm trung tâm dữ liệu vùng, hệ thống giám sát giao thông, logistics thông minh, bản đồ số vùng và các nền tảng số phục vụ doanh nghiệp. Việc thúc đẩy chuyển đổi số trong doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành mũi nhọn như công nghiệp chế biến-chế tạo, logistics... sẽ tạo ra mạng lưới sản xuất, dịch vụ liên kết chặt chẽ hơn giữa Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận.
