Sự chủ động nhập cuộc của Đà Nẵng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và người dân là mắt xích chiến lược nhằm bảo vệ toàn diện thương hiệu sâm Ngọc Linh trên trường quốc tế.
Phát triển vùng trồng bền vững
Trong khuôn khổ Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026, Hội thảo khoa học quốc tế “Sâm Ngọc Linh-Từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu” với hơn 200 đại biểu, chuyên gia trong nước và quốc tế tham dự đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn nhằm định hình năng lực cạnh tranh cho sâm Ngọc Linh trên thị trường toàn cầu.
Theo Quyết định số 611/QĐ- TTg ngày 1/6/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045, Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gien sâm Việt Nam gắn với bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học; mở rộng diện tích trồng đạt khoảng 21.000 ha, 100% số vùng trồng được cấp mã số và chỉ dẫn địa lý.
Đồng thời, hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, đạt tiêu chuẩn GACP-Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hoặc tương đương; phát triển công nghiệp chế biến sâu gắn với chuỗi giá trị, nâng cao tỷ lệ cơ sở sản xuất đạt chuẩn GMP-WHO, tạo nền tảng đưa sâm Việt Nam trở thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao và sức cạnh tranh quốc tế.
Tiến sĩ Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu, Bộ Y tế nhìn nhận: Giai đoạn từ 1980-1990, sâm Ngọc Linh đã bị khai thác đến mức gần như không còn trong tự nhiên, được đưa vào Danh lục cây thuốc cần được bảo tồn năm 1984 và Sách Đỏ Việt Nam năm 1994. Để bảo tồn, phát triển nguồn gien quý này, nhiều tổ chức và cá nhân đã chung tay nhân giống, đưa sâm Ngọc Linh vào trồng ở thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Ngãi.
Kết quả, từ chỗ chỉ có hơn 10.000 cây ở các lứa tuổi khác nhau, được thu thập trong tự nhiên về trồng, chăm sóc, nhân giống..., đến nay đã có diện tích trồng hơn 3.700 ha. Riêng tại thành phố Đà Nẵng, thống kê ghi nhận diện tích trồng khoảng 1.500 ha cùng với 300.000 cây giống gốc được bảo tồn. Thành phố đang hoàn thiện các cơ chế, chính sách phát triển cây sâm Ngọc Linh và dược liệu, thu hút đầu tư từ các tập đoàn lớn như Thaco, CT Group,...
Theo lộ trình này, mục tiêu đến năm 2030 phát triển khoảng 8.400 ha theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ là hoàn toàn khả thi, mở ra triển vọng lớn cho phát triển kinh tế địa phương, bảo tồn nguồn gien quý hiếm, thúc đẩy du lịch sinh thái.
Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng cho biết: Sâm Ngọc Linh là loài đặc hữu hẹp, tập trung ở vùng núi Ngọc Linh từ độ cao 1.500m đến 2.100m; qua nghiên cứu, các nhà khoa học đã tìm thấy 87 hợp chất saponin có trong các bộ phận của sâm. Đà Nẵng còn sở hữu hơn 800 loài dược liệu, phân bố chủ yếu tại các khu vực miền núi, là tài nguyên sinh học quý giá, góp phần phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.
Công tác bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu trên địa bàn thành phố nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của Chính phủ. Trọng tâm là Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 và Đề án “Phát triển và hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu tại Quảng Nam với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực” của Thủ tướng Chính phủ.
Thành phố chủ động tham mưu, đề xuất, ban hành nhiều chương trình, đề án, cơ chế, chính sách phù hợp nhằm bảo tồn, phát triển vùng trồng, đẩy mạnh sản xuất sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu có tiềm năng trên địa bàn; đồng thời phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học, công nghệ tập trung vào bảo tồn nguồn gien, nhân giống, chế biến, phát triển sản phẩm và bảo hộ sở hữu trí tuệ.
Bảo vệ nguồn gien quý
Các chuyên gia, nhà khoa học cho rằng, định hình chuỗi giá trị sâm Ngọc Linh là sự kết hợp chặt chẽ giữa Nhà nước-nhà khoa học-doanh nghiệp-nhà nông, trong đó công nghệ và liên kết vùng là động lực cốt lõi. Việc bảo vệ nguồn gien và nâng tầm cây sâm Ngọc Linh không chỉ mang lại sinh kế bền vững cho người dân vùng cao mà còn khẳng định vị thế, thương hiệu dược liệu Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Theo Giáo sư Yang Deok Chun (đến từ Hàn Quốc), ngành công nghiệp nhân sâm Hàn Quốc thành công nhờ sự tích hợp lâu dài giữa kiến thức truyền thống, nghiên cứu khoa học, công nghệ canh tác, kiểm soát chất lượng và mở rộng thị trường. Trong khi đó, ngành sâm Việt Nam, nhất là các sản phẩm từ sâm Ngọc Linh tuy sở hữu tiềm năng sinh học và kinh tế rất lớn nhưng mới ở những bước đầu của sự phát triển công nghiệp mang tính hệ thống.
Để hiện thực hóa tiềm năng này, Việt Nam cần phối hợp đồng bộ giữa bảo tồn nguồn gien, chuẩn hóa canh tác, kiểm định chất lượng, nghiên cứu dược lý, chế biến công nghiệp và phát triển thương hiệu.
Ông Vũ Hồ Vũ, Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Đầu tư Digital Kingdom (DGK) cho biết: Nhằm siết chặt công tác quản lý, bảo vệ chủ quyền thương hiệu và bảo tồn nguồn gien quý của “quốc bảo” sâm Ngọc Linh, đơn vị phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng hoàn thành việc chuyển giao hệ thống truy xuất nguồn gốc số hóa.
Giải pháp tạo bước ngoặt trong việc định danh, chuẩn hóa toàn bộ dữ liệu canh tác đến từng hộ dân tại vùng sâm Ngọc Linh tại Trà Linh, thiết lập hàng rào kỹ thuật vững chắc kiểm soát sản phẩm trước khi lưu thông ra thị trường.
Trên nền tảng đó, đơn vị phát triển tiếp tục đề xuất nâng cấp hệ thống chiến lược: Tích hợp cơ sở dữ liệu ADN và trí tuệ nhân tạo (AI) vào quy trình kiểm định, giúp nâng cao khả năng chống nạn sâm giả với độ chính xác từ 80-90%, chủ động chẩn đoán sức khỏe, phòng dịch bệnh cho cây trồng, bảo vệ toàn diện hệ sinh thái kinh tế-nông nghiệp tại địa phương.
Để bảo tồn nguồn gien gốc và nâng tầm giá trị kinh tế của sâm Ngọc Linh, Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng đã ban hành nghị quyết quy định cơ chế khuyến khích bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh và các cây dược liệu khác giai đoạn 2026-2030 với tổng kinh phí hơn 136 tỷ đồng.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố giao Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và Dược liệu thành phố (Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng) quản lý hơn 50 ha rừng tự nhiên tại thôn 2 (xã Trà Linh) nhằm bảo tồn, lưu giữ và phát triển nguồn gien giống gốc cây sâm Ngọc Linh.
