Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC)

Tiến trình đàm phán Hiệp định Uruguay (Vòng đàm phán Uruguay) bế tắc đặt ra nhu cầu liên kết các nền kinh tế phát triển với các nền kinh tế đang phát triển trong khu vực để tăng sức cạnh tranh.

Các nền kinh tế sáng lập viên của APEC là Australia, Brunei, Canada, Hàn Quốc, Indonesia, Malaysia, New Zealand, Nhật Bản, Philippines, Singapore, Thái-lan và Mỹ. Tháng 11-1991 APEC kết nạp ba thành viên: Trung Quốc, Hồng Công và Ðài Loan. Tháng 11-1993 kết nạp Mexico và Papua New Guinea. Tháng 11-1998 kết nạp Việt Nam, Nga và Peru đưa tổng số thành viên lên 21 cho tới nay.

Tầm nhìn dài hạn của APEC là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và sự thịnh vượng cho khu vực, thắt chặt quan hệ trong cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương. Ðể đạt mục tiêu dài hạn nói trên, lãnh đạo các nền kinh tế thành viên đã thông qua Tuyên bố Bogor (Indonesia) năm 1994 xác định hoạt động của APEC nhằm thực hiện ba mục tiêu lớn, đó là củng cố hệ thống thương mại đa phương thông qua sử dụng đầy đủ các nguyên tắc và kết quả của WTO để thực hiện đàm phán nội khối và thực hiện tự do hóa hơn trong khối; Tăng cường tự do hóa thương mại và đầu tư, theo đó mốc thời hạn cho các nền kinh tế phát triển là năm 2010 các nền kinh tế đang phát triển là năm 2020; Tăng cường hợp tác kinh tế - kỹ thuật nhằm bảo đảm các nền kinh tế thành viên thực hiện có hiệu quả những cam kết quốc tế và nâng cao khả năng quản lý vĩ mô đối với nền kinh tế.

Nhằm thực hiện các mục tiêu đã đề ra, lãnh đạo kinh tế APEC thông qua Kế hoạch Hành động Osaka (Nhật Bản) năm 1995 quy định nguyên tắc hoạt động của APEC là bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau; hỗ trợ và cùng có lợi; quan hệ đối tác chân thành và trên tinh thần xây dựng; mọi quyết định được đưa ra trên cơ sở nhất trí chung. Các nguyên tắc chung được cụ thể hóa thành nguyên tắc cơ bản sau: toàn diện, tương tích với Tổ chức Thương mại thế giới (WTO); đảm bảo mối tương đồng giữa các thành viên; không phân biệt đối xử, đảm bảo công khai, minh bạch; lấy mức bảo hộ hiện tại làm mốc để giảm dần; đồng loạt triển khai tiến trình tự do hóa, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư; linh hoạt; hợp tác.

APEC hoạt động  trên cơ sở đồng thuận. Các thành viên triển khai hoạt động và chương trình hợp tác của mình trên cơ sở đối thoại mở với nguyên tắc tôn trọng ý kiến của tất cả các thành viên tham gia.

Chủ tịch APEC do các nền kinh tế thành viên luân phiên đảm nhiệm và là nền kinh tế chủ nhà tổ chức Hội nghị lãnh đạo kinh tế APEC năm đó. Năm nay Việt Nam đăng cai tổ chức Hội nghị lãnh đạo kinh tế APEC dưới chủ đề "Hướng tới một cộng đồng năng động vì sự phát triển bền vững và thịnh vượng". Năm 1992, Hội nghị Bộ trưởng lần thứ tư của APEC thành lập Ban thư ký APEC với chức năng là cơ quan giúp việc hỗ trợ và phối hợp hoạt động trong APEC. Trụ sở Ban Thư ký APEC đặt tại Singapore.

Hội nghị cấp cao APEC tại Canada năm 1997 thông qua Quy chế thành viên của APEC, quy định các nền kinh tế muốn trở thành thành viên APEC phải có các điều kiện: nằm ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương; có quan hệ kinh tế chặt chẽ với các nền kinh tế thành viên APEC về thương mại hàng hóa và dịch vụ, đầu tư trực tiếp nước ngoài và sự đi lại tự do của các quan chức; tương đồng về kinh tế, chấp nhận chính sách kinh tế theo hướng thị trường; quan tâm và chấp nhận mục tiêu của APEC hoàn toàn chấp thuận những mục tiêu  và nguyên tắc cơ bản được APEC đề ra, kể cả nguyên tắc đồng thuận và tự nguyện.