Nữ tướng Anh hùng của quê hương Đồng Khởi
Nữ tướng Nguyễn Thị Định, thường được người dân trìu mến gọi là cô Ba Định, sinh ngày 15/3/1920 trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước tại xã Lương Hòa. Từ rất sớm, bà đã được hun đúc tinh thần cách mạng, sớm giác ngộ lý tưởng giải phóng dân tộc. Tròn 16 tuổi, bà bắt đầu tham gia các hoạt động cách mạng với những nhiệm vụ giao liên, rải truyền đơn, vận động quần chúng đấu tranh chống áp bức, bất công.
Tháng 10/1938, bà vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Năm 1946, bà là nữ cán bộ duy nhất trong đoàn cán bộ Khu 8 vượt biển ra bắc báo cáo tình hình cách mạng miền nam với Trung ương và xin chi viện vũ khí. Bằng ý chí sắt đá và trí tuệ sắc sảo, bà đã cùng đồng đội tổ chức vận chuyển thành công 12 tấn vũ khí từ miền bắc vào chiến trường Nam Bộ. Chiến công đặc biệt này không chỉ góp phần quan trọng vào sự phát triển của phong trào kháng chiến mà còn đặt nền móng để Trung ương đi đến quyết định mở tuyến vận tải chiến lược trên biển - con đường Hồ Chí Minh trên biển huyền thoại sau này.
Những năm 1960, tên tuổi cô Ba Định gắn liền với phong trào Đồng Khởi Bến Tre, nhất là sự ra đời và phát triển của “Đội quân tóc dài” là một hình thức đấu tranh chính trị sáng tạo, độc đáo, thể hiện trí tuệ và bản lĩnh của phụ nữ miền nam góp phần làm lung lay hệ thống kìm kẹp của kẻ thù, tạo thế và lực mới cho cách mạng. Với những cống hiến to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, năm 1974, cô Ba Định được phong hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Sau ngày miền nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, nữ tướng Nguyễn Thị Định tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng trong bộ máy Nhà nước và các tổ chức chính trị-xã hội. Dù ở cương vị nào, bà cũng luôn giữ phong cách sống giản dị, khiêm tốn, gần gũi với nhân dân, trọn đời phấn đấu vì lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, vì sự tiến bộ và bình đẳng của phụ nữ. Đảng và Nhà nước đã trao tặng bà nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng nhất, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân…
“Địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng
Được trùng tu, bảo tồn và phát huy giá trị trong nhiều năm qua, khu lưu niệm đã trở thành nơi hội tụ tình cảm, lòng biết ơn và sự tri ân sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân đối với người nữ tướng anh hùng. Đây cũng là điểm đến quen thuộc của đông đảo cán bộ, chiến sĩ, học sinh, sinh viên và du khách trong, ngoài tỉnh mỗi dịp về nguồn, tìm hiểu lịch sử.
Khu lưu niệm Nữ tướng Nguyễn Thị Định đang bảo tồn, trưng bày nhiều hiện vật quý gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng của bà. Đặc biệt, chiếc xe Honda 90 mà bà từng sử dụng đi công tác tại Trung ương Cục miền nam trước ngày 30/4/1975, bộ bàn ghế làm việc và hội họp trong thời gian hoạt động bí mật, cùng những bức thư viết tay gửi người thân vẫn được gìn giữ cẩn thận.
Bà Huỳnh Thị Thùy Trang, cán bộ thuyết minh tại khu lưu niệm cho biết: “Khu lưu niệm bảo tồn nhiều hiện vật quý như áo bà ba, khăn rằn, áo gió, võng, bút, mắt kính, sổ tay… mà bà từng sử dụng suốt quá trình hoạt động cách mạng. Nhiều tư liệu, hiện vật quý tiếp tục được sưu tầm, bổ sung qua từng năm, giúp không gian trưng bày ngày càng phong phú, sinh động, góp phần tái hiện chân thực một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc. Khu lưu niệm mở cửa phục vụ khách tham quan tất cả các ngày trong tuần, được đông đảo cán bộ, chiến sĩ, nhân dân, học sinh, sinh viên từ nhiều nơi về dâng hương tưởng niệm”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Thị Bé Mười cho biết: “Nhằm tưởng nhớ và tôn vinh những đóng góp to lớn của nữ tướng Nguyễn Thị Định, tháng 12/2000, tỉnh Bến Tre (trước đây) đã đầu tư xây dựng khu lưu niệm và đưa vào hoạt động từ tháng 12/2003. Trải qua hơn hai thập niên, nơi đây đã trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều cơ quan, đơn vị, trường học.
Nhận thức rõ ý nghĩa và tầm quan trọng của công tác bảo tồn di sản cách mạng, năm 2024, địa phương tiếp tục tập trung nguồn lực trùng tu, tôn tạo khu lưu niệm với tổng kinh phí gần 13 tỷ đồng. Các hạng mục như đền thờ, nhà trưng bày, nhà bia, nhà đón tiếp, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, cảnh quan được chỉnh trang đồng bộ, khang trang, đáp ứng tốt hơn nhu cầu tham quan, học tập của nhân dân và du khách”.
Cuối năm 2024, nơi sinh và lớn lên của Nữ tướng Nguyễn Thị Định chính thức được xếp hạng Di tích lịch sử-văn hóa cấp tỉnh. Đây là ngôi nhà ba gian gắn liền với nhiều câu chuyện xúc động về những ngày đầu tiếp xúc, giác ngộ lý tưởng cách mạng của bà. Phía sau ngôi nhà, hố bom thời chiến tranh vẫn được giữ nguyên theo di nguyện của bà như một chứng tích sống động về sự tàn khốc của chiến tranh và tinh thần kiên cường, bất khuất của quân và dân ta.
Khu lưu niệm Nữ tướng Nguyễn Thị Định và Di tích nơi sinh và lớn lên của bà đã trở thành biểu tượng tinh thần, là “địa chỉ đỏ” trong công tác giáo dục truyền thống cách mạng, hun đúc lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm của mỗi người đối với quê hương, đất nước.
