Tuy nhiên, sản xuất hiện vẫn còn manh mún, giá trị gia tăng thấp, sức cạnh tranh chưa cao. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, đất đai bạc màu, sâu bệnh gia tăng và thị trường thiếu ổn định, ngành cây công nghiệp của tỉnh đang đối mặt nhiều thách thức.
Nhiều khó khăn, thách thức
Theo Chi cục trưởng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Hắc Hiển, dù đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng sản xuất cây công nghiệp của tỉnh vẫn còn nhiều hạn chế, nhất là trong việc nâng cao giá trị sản phẩm. Nguyên nhân chủ yếu là sản xuất nhỏ lẻ, tự phát, chưa theo quy hoạch, nguồn lực đầu tư thấp; chất lượng sản phẩm chưa cao. Quy mô vườn cây nhỏ khiến việc áp dụng kỹ thuật thâm canh, bảo vệ thực vật và thu gom sản phẩm theo công nghệ hiện đại gặp khó khăn.
Hiện nay, phần lớn sản phẩm cây công nghiệp của tỉnh vẫn ở dạng thô, tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu chưa cao. Liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu còn lỏng lẻo; nhiều doanh nghiệp chưa chú trọng phát triển vùng nguyên liệu. Công nghệ chế biến sâu còn hạn chế, cho nên giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường thấp. Bên cạnh đó, thời tiết ngày càng cực đoan, nắng nóng, hạn hán, mưa lũ bất thường và tình trạng sâu bệnh gia tăng cũng ảnh hưởng đến năng suất.
Ông Nguyễn Văn Hạnh ở xã Ea Ning chia sẻ: “Những năm gần đây, việc sản xuất các loại cây công nghiệp đối mặt với nhiều khó khăn, bất lợi do biến đổi khí hậu, giá vật tư đầu vào tăng mạnh và giá cả thị trường thiếu ổn định. Người dân mong muốn Nhà nước có chính sách đẩy mạnh chế biến sâu, ổn định giá cả và có phương án hỗ trợ người nông dân ứng phó với biến đổi khí hậu, để các loại cây công nghiệp, nhất là cà-phê, luôn là cây trồng chủ lực”.
Bà Nguyễn Bảo Long, Trưởng phòng Quản lý Công nghiệp, Sở Công thương tỉnh Đắk Lắk cho biết, thời gian qua tỉnh quan tâm thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến nông sản, nhất là cà-phê nhằm nâng cao chất lượng hàng xuất khẩu. Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp tham gia chế biến sâu còn ít, quy mô doanh nghiệp nhỏ; công nghệ chế biến chưa đồng bộ và chủ yếu mới dừng ở sơ chế. Liên kết trong chuỗi giá trị còn yếu, thiếu doanh nghiệp đầu tàu dẫn dắt; chi phí logistics cao và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế còn hạn chế.
Đối với ngành điều và cao su, dù đã có một số doanh nghiệp tham gia chế biến nhưng mức độ chế biến sâu còn thấp. Riêng hồ tiêu, sầu riêng, mắc-ca, số lượng cơ sở chế biến sâu còn rất ít. Vì vậy, tiềm năng và lợi thế của tỉnh chưa được khai thác hiệu quả. Hiện sản lượng chế biến sâu chủ yếu tập trung ở ngành cà-phê, trong khi các ngành khác còn chiếm tỷ trọng nhỏ, chưa tương xứng với tiềm năng về vùng nguyên liệu.
Giải pháp phát triển bền vững
Đồng chí Nguyễn Hắc Hiển cho biết, ngành nông nghiệp tỉnh đang phối hợp các địa phương thống kê diện tích cây công nghiệp sau khi sáp nhập tỉnh, làm cơ sở tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh xây dựng Đề án phát triển bền vững cây công nghiệp giai đoạn 2026-2030.
Theo đó, tỉnh sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như hoàn thiện quy hoạch sản xuất cây công nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa gắn với chế biến và tiêu thụ; gắn quy hoạch cây công nghiệp với quy hoạch sử dụng đất, bảo vệ rừng và phát triển kinh tế-xã hội; tăng cường ứng dụng khoa học-công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn và giảm phát thải.
Đồng thời, tỉnh sẽ đẩy mạnh liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm; chuyển dịch sang mô hình sản xuất xanh thích ứng với biến đổi khí hậu. Đối với cây cao su, hồ tiêu, điều và mắc-ca, tỉnh tập trung đầu tư thâm canh, áp dụng tiến bộ khoa học-kỹ thuật trong cải tạo giống, chăm sóc, bảo vệ thực vật và công nghệ sau thu hoạch nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm.
Theo bà Nguyễn Bảo Long, hiện tỉnh đang rà soát, điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó xác định nông nghiệp tiếp tục là trụ đỡ quan trọng gắn với phát triển công nghiệp chế biến sâu và chuỗi giá trị bền vững. Địa phương tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến sâu đối với các ngành hàng chủ lực như cà-phê, hồ tiêu, điều, cao su, mắc-ca, sầu riêng.
Bên cạnh đó, tỉnh tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp về đất đai, tín dụng, khoa học-công nghệ, xây dựng thương hiệu và đăng ký bảo hộ sản phẩm trên thị trường quốc tế. Việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cũng được đẩy mạnh nhằm từng bước chuẩn hóa vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu.
Theo định hướng mới, tỉnh sẽ chuyển từ hỗ trợ riêng lẻ sang phát triển chuỗi giá trị cây công nghiệp ở quy mô vùng, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và kết nối. Tỉnh tập trung đầu tư hạ tầng vùng nguyên liệu, chế biến, logistics, hệ thống truy xuất nguồn gốc nhằm hình thành các doanh nghiệp có năng lực dẫn dắt chuỗi giá trị. Đồng thời, tỉnh sẽ thu hút các doanh nghiệp lớn, nhà đầu tư chiến lược có tiềm lực tài chính và công nghệ tham gia chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm.
Ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Tỉnh cũng chú trọng phát triển hạ tầng công nghiệp và logistics, hình thành các khu, cụm công nghiệp chế biến gắn với vùng nguyên liệu nhằm giảm chi phí vận chuyển. Các hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu tiếp tục được đẩy mạnh.
“Thời gian tới, Đắk Lắk định hướng phát triển chế biến sâu các sản phẩm cây công nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và gắn với chuỗi giá trị toàn cầu; đa dạng hóa sản phẩm, phát triển các thương hiệu mạnh và từng bước chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang xuất khẩu sản phẩm có giá trị gia tăng cao, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của địa phương”, bà Nguyễn Bảo Long cho biết.
(Hết)
(Xem Báo Nhân Dân số ra ngày 22/5/2026)
