Cổ tích ở Triêm Tây - Bài 2

Triết lý làm vườn của cô gái đến từ Thủ đô

Vũ Mỹ Hạnh nói về triết lý làm vườn của cô.

Khi gặp Vũ Mỹ Hạnh giữa cái nắng trưa hè bắt đầu đứng bóng ở Vườn cộng đồng Triêm Tây, tôi đã bị lôi cuốn bởi cái sự trẻ trung rắn rỏi và linh hoạt của cô. Hạnh không hề trang điểm, tóc buộc dây chun vội sau đầu, quần vải đen và áo pull cotton, phô ra làn da nâu mịn màng hồng rực dưới nắng, đôi mắt đuôi cá quyến rũ, và đặc biệt là khóe môi luôn thường trực nụ cười. Trong khoảnh khắc ấy, tôi thấy cô đẹp lạ lùng với làn da rám nắng lấm tấm mồ hôi…

Nhưng sẽ ngạc nhiên hơn nữa, khi tôi cùng Hạnh lội xuống mảnh vườn của cô và nghe cô gái nhỏ nhắn rám nắng ấy “thuyết minh” về triết lý làm vườn của mình. Bắt đầu từ suy nghĩ rằng, lý do cô ở Triêm Tây “không chỉ để làm du lịch”. Trước tiên và cơ bản nhất, cô muốn cùng những người bạn của mình giúp người dân ở đây tạo ra một môi trường sống thoải mái, an lành và hạnh phúc để thanh niên làng có việc quay về, để những người già họ có niềm vui những đứa trẻ ra đời sẽ được học hành tại đây, không phải nhọc nhằn ra đi nữa. Cô nhìn thấy sự lãng phí đất đai, tài nguyên và không gian sinh thái ở ngôi làng này. Cô muốn cùng người dân và làm cho chính người dân hiểu giá trị của nơi mình đang sống.

“Nếu người dân không cảm thấy hạnh phúc ở trên chính mảnh đất quê hương mình, và không nhận thức được phải làm thế nào để bảo vệ không gian sống ấy đủ hạnh phúc lâu dài, thì cũng khó làm cho du khách cảm nhận được niềm vui khi tới đây và càng khó để hấp dẫn họ trở lại. Em muốn làm từng việc một, trước hết là cho người dân ở Triêm Tây”- Hạnh nói.

Cô bắt đầu bằng việc cùng nhóm dự án làm vườn tại nhà, và cùng với người dân tạo dựng nên một khu vườn cộng đồng. Triết lý làm vườn của cô thực không có gì xa lạ, mà chính là trở về với cách làm truyền thống của người nông dân bao đời trước. Cô không dùng phân hóa học, không dùng thuốc trừ sâu. Hạnh cho rằng đó là cách làm vườn “phụ bạc” đất đai, vì chỉ sau một thời gian dùng các loại phân hóa học và các chất kích thích tăng trưởng, cho cây trái tốt tươi tăng năng suất, thì đất đai lại cằn cỗi hoặc nhiễm độc. Để đủ dinh dưỡng cho cây, cô tiến hành ủ phân bón bằng cách tận dụng từ rác thải của vườn, từ những cây lá mục, rơm rạ rong rêu. Quy cách làm đất tơi xốp, cô thực hiện rất bài bản khoa học từ khâu cuốc xới, tưới tiêu. Để tránh sâu bọ, cô không trồng cây thành từng luống theo từng loại cây như thường thấy, mà trong một mảnh vườn, cô trồng xen kẽ các loại cây. Thật ngạc nhiên khi trong đám rau dền, đậu đũa, bí ngô… tôi lại nhìn thấy những cây hoa dại nở rực rỡ. Hạnh giải thích, chính cây hoa dại này thu hút ong bướm và các loại côn trùng bắt diệt sâu bọ đến. Nhìn mảnh vườn của Hạnh rất vui mắt: các loại rau, cây dây leo xen kẽ nhau theo từng tầng, từ mặt nước, sát mặt đất cho đến tầng lửng, tầng cao, cứ vươn lên cùng nhau xanh tốt. Một khoảnh vườn sinh động đúng nghĩa với tiếng ong vo ve, bầy bướm sặc sỡ và cả những chú chim sâu lích chích. Cứ thế, cây và các loài côn trùng cộng sinh với nhau trong một mảnh vườn. Chất độc của loài này thải ra là dinh dưỡng của loài kia và ngược lại.

“Cây cũng giống như con người chị ạ. Nếu được ở cạnh người mình yêu thương, hợp nhau thì sẽ hạnh phúc, còn ngược lại, nếu đặt không đúng chỗ thì sẽ gây hại cho nhau hoặc không phát triển được”- Tôi bất ngờ vì “triết lý” của Hạnh. Hạnh đã cần mẫn từng bước “chứng minh” cho người dân nơi đây hiểu được rằng, trồng cây trước hết là để hồi sinh cho đất, bảo vệ đất, bởi đó là nguồn sống lâu đời của con người.

Nông nghiệp thuận tự nhiên, trong đó con người thực hành những quan sát về cách vận hành của tự nhiên để thuận theo chứ không tìm cách đi ngược để chăm chăm bảo vệ lợi ích của con người. Đó thực sự là một cách tư duy mới mẻ, đặt lại vấn đề có tính hệ thống về một nền nông nghiệp khai thác tận diệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên, và những hệ lụy mất mát là không thể đo đếm được đối với các thế hệ sau.

Du khách trải nghiệm trồng rau.

Từng đoàn du khách, đặc biệt là người nước ngoài, khi đến Triêm Tây, đều tìm đến Vườn Cộng đồng của Hạnh. Họ không chỉ hái những rau quả từ vườn để thưởng thức ngay tại bữa cơm do tự tay mình nấu, mà còn trải nghiệm việc cuốc đất trồng rau tưới cây và nghe cô nói về những con côn trùng, những cây hoa dại như một triết lý sâu sắc về đời sống…

Cơ hội cho người trẻ thực hiện ước mơ “start-up”

Hạnh không phải là người Triêm Tây. Sau này tôi mới biết được rằng, những thanh niên mà tôi gặp ở Triêm Tây đều từ nhiều nơi khác tới, hầu hết là ở các thành phố lớn trong nước và cả nước ngoài. Trong khi thế hệ trẻ địa phương không tìm thấy động lực sống lâu dài tại chính quê hương của họ, thì Hạnh lại thấy ở đây những cơ hội. Không chỉ để bản thân cô thực hành đam mê của mình mà còn đem lại những khả năng mới cho người dân và vùng đất này. Hạnh tin vào nông nghiệp quy mô nhỏ, quy mô hộ gia đình và quy mô cộng đồng. Đó là giải pháp cốt lõi trong việc bảo tồn những giá trị truyền thống, đồng thời tăng cường những năng lực mới giúp Triêm Tây thích ứng tốt hơn trước bối cảnh phát triển phức tạp, vốn đã và đang thay đổi và làm biến dạng rất nhiều làng quê Việt Nam theo cách thiếu bền vững.

Đó là lý do vì sao Hạnh đưa tổ chức và nhóm dự án của mình - Green Youth Collective - gồm tình nguyện viên, chuyên gia trong nước và quốc tế, về lập nghiệp tại Triêm Tây. Tôi tò mò khi nghe Hạnh nói, rất tự tin và quả quyết rằng cô sẽ định cư lâu dài tại Triêm Tây, cùng với một kế hoạch bài bản và chi tiết.

Hẳn là ngạc nhiên rồi, khi biết Hạnh vốn là cô gái Hà Nội chính gốc, tốt nghiệp loại giỏi của Đại học Ngoại thương và từng có việc làm tốt với mức thu nhập cao ở cả Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Cách Hạnh tổ chức các dự án làm vườn và phát triển một cộng đồng thực hành tại Triêm Tây đồng thời đem đến một cơ hội hiếm có cho các bạn trẻ, đến từ mọi nơi trên thế giới, trong đó chủ yếu là thanh niên địa phương có một nơi để học tập và rèn luyện bản thân. Có không ít các bạn trẻ khi bước ra khỏi cánh cổng trường đại học vẫn cảm thấy lạc lõng, bơ vơ không định hướng, trong khi đó khả năng làm việc thực tế bằng cả bàn tay, trái tim và khối óc thì rất hạn chế, thiếu tự tin và không biết bắt đầu từ đâu.

Khu vườn của Hạnh và Green Youth Collective không chỉ đơn thuần là một khu vườn trồng trọt hay chăn nuôi, mà hơn hết đó còn là mảnh đất để những hạt giống trẻ trung tìm đến và trải nghiệm quá trình nảy mầm, quá trình tìm kiếm những giá trị sống thực chất và nhân văn bên trong mỗi con người. Đó chính là một không gian giúp gợi lại những kết nối đã từ lâu trở nên thiếu vắng trong những bài học ở nhà trường hay môi trường xã hội, kết nối giữa con người với thiên nhiên và với những người khác.

Hạnh không chỉ dừng lại ở một giải pháp đơn lẻ, mà còn huy động thêm nhiều nguồn lực thông qua công việc của cô trước đây với các tổ chức, cá nhân trong nước và quốc tế, dành sự quan tâm của cô tới những vấn đề rất thiết thực khác với người dân như y tế và giáo dục. Những buổi trò chuyện về chế độ dinh dưỡng cho con cái, khám và tư vấn cho phụ nữ và trẻ em tại nhà, cho tới hình thành một thư viện đọc sách và chơi vào sáng chủ nhật hàng tuần cho các em nhỏ trong làng.. Công việc hằng ngày của Hạnh và các bạn trẻ trong dự án bao quát hết các nhiệm vụ, họ tự đặt ra cho mình như vậy.

Trước khi định cư tại Triêm Tây, Hạnh được biết đến như một người làm vận động cho các phong trào về thanh niên, đặc biệt trong các vấn đề mới như Biến đổi khí hậu từ khi những khái niệm này còn rất mới mẻ tại Việt Nam, đồng thời là người đưa ra những sáng kiến để các bạn trẻ có cơ hội thử sức và rèn luyện nhiều hơn trong bối cảnh thực tế, thí dụ như chương trình giáo dục Thanh niên Tranh biện (Vietnam Youth to Debate) đầu tiên trong nước.

Hạnh nói rằng, Triêm Tây là dự án cuộc đời của cô, là nơi cô gạn lọc mọi kinh nghiệm đã có và phát triển những gì mình chưa biết. Hiện nay, bên cạnh vườn cộng đồng, cô và đồng nghiệp cũng đang bắt đầu mô hình trang trại riêng của mình. Chính cô đã tạo việc làm và động lực cho các bạn trẻ quay lại quê hương và tìm thấy niềm vui khởi nghiệp cho tương lai lâu dài và bền vững.

Điều ấy, hẳn là vô cùng ý nghĩa và quý giá với Triêm Tây - một ngôi làng mà câu chuyện về sự tồn vong, phát triển hết sức đặc biệt...

Một góc vườn nhỏ của Hạnh.

Chợ quê với những món rau mới hái từ vườn nhà.

(Còn nữa)

..............

* “Cổ tích” ở Triêm Tây- Bài 1

* Cổ tích ở Triêm Tây- Bài 3