Tiểu khu 613, xã Hướng Lập nằm trong Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa thuộc Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị đón nhận tin vui khi các cán bộ, nhà khoa học của khu bảo tồn trong chuyến kiểm tra rừng đã chụp ảnh được các đàn voọc chà vá chân nâu ở khoảng cách rất gần. Voọc chà vá chân nâu được mệnh danh là “nữ hoàng linh trưởng” nhờ bộ lông năm màu rất đẹp.
Có ý nghĩa quan trọng
Ông Trần Văn Hùng, Trưởng phòng Bảo tồn thiên nhiên Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị cho biết, số lượng cá thể trong các đàn voọc chà vá chân nâu vừa được phát hiện khá nhiều. Đây là lần đầu Ban Quản lý bắt gặp đàn với số lượng lớn, tiếp cận được gần và chụp ảnh rõ nét. Các đàn voọc xuất hiện cách khu dân cư khoảng 3 km.
Voọc chà vá chân nâu hoạt động ban ngày chủ yếu trong các khu rừng thường xanh và bán thường xanh ở vùng núi thấp, núi đá vôi, với độ cao có thể lên tới 1.600 m. Phần lớn thời gian chúng sống trên tán cây, thỉnh thoảng mới xuống mặt đất. Mỗi đàn có khoảng 5-15 cá thể, trong đó thường có một hoặc vài con đực và số con cái nhiều gấp đôi con đực.
Trước đó, tại bản Khe Sung, xã miền núi Kim Ngân, cơ quan chức năng cũng phát hiện các đàn voọc thường xuất hiện vào sáng sớm và chiều muộn. Người dân trong bản cho biết, có nhiều đàn voọc chà vá chân nâu đang sinh sống ổn định ở vùng này. Từ nhiều năm qua, người dân nơi đây đã chọn cách chung sống hài hòa với tự nhiên, nâng cao ý thức bảo vệ các loài động vật hoang dã. Trên một không gian rộng hơn, các xã Kim Ngân, Trường Sơn từng ghi nhận và công bố sự xuất hiện của nhiều loài động vật quý hiếm, trong đó có voọc chà vá chân nâu.
Voọc chà vá chân nâu có tên khoa học Pygathrix nemaeus, là một trong những loài linh trưởng quý hiếm bậc nhất tại Việt Nam. Theo phân loại khoa học, loài này thuộc họ khỉ, bộ linh trưởng, lớp thú. Hiện voọc chà vá chân nâu được xếp hạng nguy cấp trong Sách đỏ Việt Nam, đồng thời được Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) xếp hạng cực kỳ nguy cấp, đang có nguy cơ tuyệt chủng rất cao trong tự nhiên.
Dù được ghi nhận ở nhiều địa phương, nhưng voọc chà vá chân nâu đang đối mặt không ít mối đe dọa. Tình trạng săn bắt để làm vật nuôi, thực phẩm hoặc dược liệu vẫn tồn tại. Cùng với đó, sinh cảnh sống của loài bị tác động bởi tình trạng mở rộng diện tích sản xuất lâm nghiệp và khai thác tài nguyên rừng.
Cần giải pháp bảo vệ đặc biệt
Ông Trương Quang Trung, Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị nhận định, việc ghi nhận quần thể voọc chà vá chân nâu tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa có ý nghĩa quan trọng đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Quảng Trị, cung cấp thêm cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình quản lý, bảo vệ và giám sát loài trong tương lai.
Để tăng cường hiệu quả bảo vệ các loài động vật hoang dã, trong đó có voọc chà vá chân nâu, Ban Quản lý phối hợp chặt chẽ Chi cục Kiểm lâm, các chủ rừng đẩy mạnh tuyên truyền về tầm quan trọng của công tác bảo vệ, phát triển rừng; nghiêm cấm các hành vi săn bắt, vận chuyển, tiêu thụ thịt thú rừng, nhất là các loài thú quý hiếm và những đàn voọc ở địa phương.
Tại xã Kim Ngân, trước đây Ban Quản lý rừng phòng hộ Quảng Ninh chủ động bố trí kinh phí để hợp đồng với 16 cộng đồng và 64 lao động bảo vệ rừng trên địa bàn. Chỉ tính riêng ở bản Khe Sung, đơn vị đã ký hợp đồng với chín hộ gia đình tham gia công tác bảo vệ, phát triển rừng với mức 9 triệu đồng/hộ/tháng. Khoản thu nhập này góp phần khuyến khích tinh thần giữ rừng của cộng đồng, hạn chế tác động tiêu cực đối với rừng tự nhiên và các loài động vật hoang dã. Hiện đơn vị mới sau hợp nhất là Ban Quản lý rừng phòng hộ Nhật Lệ đã đề nghị tỉnh sớm bố trí kinh phí để tiếp tục hợp đồng với các hộ ở Kim Ngân bảo vệ rừng được tốt hơn trong thời gian tiếp theo.
Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị đã phê duyệt kế hoạch hoạt động của dự án “Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ động vật hoang dã, giai đoạn 2025-2027” triển khai trên mười xã miền núi và một số đô thị trung tâm.
Dự án nhằm giảm áp lực từ các hoạt động săn bắt và buôn bán động vật hoang dã qua biên giới, nhất là tại khu vực giáp Lào và vùng đệm các khu bảo tồn Đa Krông, Bắc Hướng Hóa; đồng thời hỗ trợ thực thi pháp luật, tăng cường kiểm soát tại các điểm nóng về vi phạm liên quan động vật hoang dã; thay đổi hành vi tiêu dùng thông qua truyền thông, giáo dục cộng đồng.
Trước sự xuất hiện liên tục của quần thể voọc, ông Trương Quang Trung đề xuất tỉnh và Trung ương cần có một dự án riêng tại Quảng Trị để bảo tồn voọc chà vá chân nâu và các loài linh trưởng một cách bài bản, khoa học hơn.
Cụ thể, dự án nhằm điều tra cơ bản các đàn voọc, thiết lập chương trình giám sát dài hạn, bảo vệ các điểm sinh cảnh trọng yếu, trao quyền và lợi ích cho cộng đồng và xây dựng cơ chế phản ứng nhanh. Nếu thành công, dự án chính là cơ sở để mô hình được mở rộng sang các địa phương khác nhằm đạt mục tiêu dài hạn.
