Sự đa dạng sinh học cao
Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô có diện tích 26.848 ha, nằm ở trung tâm của tỉnh Đắk Lắk. Tại đây còn bảo tồn nguyên vẹn sinh cảnh tự nhiên độc đáo của hệ sinh thái rừng nằm trong khu vực chuyển tiếp giữa đại ngàn Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung bộ thuộc vùng sinh thái được xếp hạng ưu tiên bảo tồn. Để có cơ sở tăng nguồn lực bảo tồn, giữa năm 2025, Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô phối hợp với Trung tâm Bảo tồn tự nhiên và phát triển tiến hành điều tra và công bố kết quả đa dạng sinh học tại Khu Bảo tồn tự nhiên Ea Sô và Rừng phòng hộ đầu nguồn Krông Năng nhằm phục vụ cho công tác bảo tồn được tốt hơn.
Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn tự nhiên và phát triển cho biết, sau hơn 3 tháng tiến hành điều tra đã cho những kết quả quan trọng về sự đa dạng sinh học tại Khu Bảo tồn tự nhiên Ea Sô và Rừng phòng hộ đầu nguồn Krông Năng.
Cụ thể, tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô đã ghi nhận 789 loài thực vật có mạch thuộc 494 chi, 148 họ, 3 ngành, trong đó có 22 loài thuộc danh sách nguy cấp của Liên minh Quốc tế bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên (IUCN) năm 2025; có 23 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam năm 2024. Về thú, có ít nhất là 30 loài thú thuộc 15 họ và 6 bộ, trong đó nhóm đa số là bộ linh trưởng gồm 6 loài, bộ ăn thịt có 8 loài, bộ guốc chẵn và bộ gặm nhấm có 7 loài. Trong đó, có 12 loài nằm trong danh sách nguy cấp của IUCN năm 2025 và 21 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam năm 2024, đặc biệt có 5 loài cực kỳ nguy cấp là: Voọc bạc trường sơn, tê tê Java, cầy giông sọc, cheo cheo lưng bạc, bò rừng. Về chim, kết quả điều tra ghi nhận có tổng cộng 179 loài chim thuộc 19 bộ, 54 họ; trong đó có 5 loài trong danh sách nguy cấp của IUCN năm 2025 như: Công xanh, hồng hoàng, diều núi, diều cá bé, vẹt ngực đỏ; 8 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam năm 2024, trong đó có 4 loài nguy cấp là: Công xanh, hồng hoàng, dù dì Nê-pan, diều cá bé…
Về bò sát-ếch nhái, ghi nhận được 48 loài bò sát thuộc 12 họ và 2 bộ; 35 loài lưỡng cư thuộc 6 họ và 1 bộ. Đặc biệt, kết quả điều tra lần này ghi nhận mới 36 loài bò sát-ếch nhái tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô. Trong đó có 14 loài nằm trong danh sách nguy cấp của IUCN năm 2025 và 22 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam năm 2024.
Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn tự nhiên và phát triển cho biết: Đáng chú ý, trong cuộc điều tra lần này, lần đầu tiên tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô ghi nhận một số loài thú quý hiếm như: Loài chim diều cá bé (nhóm IIB) được phát hiện trở lại sau 20 năm; loài cheo cheo lưng bạc (nhóm cực kỳ nguy cấp) được cho là mất tích ở Việt Nam sau 20 năm và trước đây chỉ được ghi nhận ở Khánh Hòa, Ninh Thuận…
Bên cạnh đó, kết quả điều tra lần này còn cho thấy, mặc dù diện tích Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô chỉ bằng 45,55% so với Vườn Quốc gia Chư Yang Sin nhưng số loài thực vật bằng 90%. Hay diện tích Khu Bảo tồn thiên niên Ea Sô chỉ lớn hơn 17% so với Khu Bảo tồn Krông Trai, tỉnh Đắk Lắk, nhưng số loại thực vật cao hơn 70%. Còn so với nhiều vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên trong cả nước thì sự đa dạng sinh học tại Khu Bảo tồn tự nhiên Ea Sô khá cao.
Cấp bách bảo tồn
Với kết quả điều tra nêu trên đặt ra tính cấp bách trong công tác bảo tồn sự đa dạng sinh học tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô. Tuy nhiên, sau khi sáp nhập tỉnh Đắk Lắk và Phú Yên (cũ), Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô nằm ở trung tâm tỉnh Đắk Lắk mới và ngay trên tuyến giao thông huyết mạch Quốc lộ 29 nối liền giữa phía Đông và phía Tây của tỉnh Đắk Lắk, trong đó có 24km đi qua giữa Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô.
Bên cạnh đó, những năm qua khi diện tích rừng ở Tây Nguyên ngày càng bị thu hẹp thì Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô được xem như “miếng mồi béo bỡ”, bởi trong số diện tích hơn 26.848 ha thì có tới 21.598 ha rừng nguyên sinh được bảo vệ nghiêm ngặt. Tại đây, còn nhiều loài động, thực vật nguy cấp quý hiếm như: Bò tót, bò rừng, nai và các loại gỗ quý hiếm như trắc, cẩm lai, giáng hương, gõ đỏ…
Phó Giám đốc Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô Nguyễn Quốc Hùng cho biết: Tuyến Quốc lộ 29 đoạn đi qua giữa Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô dài 24km, kể từ khi sáp nhập tỉnh Đắk Lắk và Phú Yên đến nay, hàng ngày lưu lượng phương tiện xe cơ giới lưu thông trên quốc lộ này tăng mạnh không chỉ tiếng ồn ảnh hưởng đến các loài động vật hoang dã mà Khu Bảo tồn không có quyền chặn, kiểm tra xe trên quốc lộ nên các đối tượng dễ lợi dụng để xâm nhập vào Khu Bảo tồn săn bắn động vật cũng như khai thác lâm sản trái phép. Thêm vào đó, chung quanh Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, đời sống còn gặp nhiều khó khăn dẫn đến tình trạng xâm lấn đất lâm nghiệp để sản xuất và lâm tặc ngày đêm tìm cách đột nhập vào Khu Bảo tồn để khai thác gỗ, săn bắn thù rừng… đe dọa đến sự đa dạng sinh học ở đây. “Mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn và nguy hiểm, nhưng trong những năm qua lực lượng quản lý, bảo vệ rừng của Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô đã nỗ lực khắc phục mọi khó khăn, ngày đêm tuần tra, canh gác kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý các đối tượng phá rừng, săn bắn thú rừng trái phép, bảo vệ những diện tích rừng tự nhiên quý giá còn lại cho Tây Nguyên cũng như sự đa dạng sinh học của Khu bảo tồn”, ông Nguyễn Quốc Hùng chia sẻ.
Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô Lê Minh Tiến cho biết: Trên cơ sở số liệu điều tra đa dạng sinh học lần này, đơn vị sẽ xây dựng kế hoạch quản lý, bảo vệ, bảo tồn hiệu quả hơn sự đa dạng sinh học trong thời gian tới. Đồng thời, đơn vị đang triển khai Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 với tổng vốn đầu tư gần 150 tỷ đồng. Bên cạnh đó, đơn vị cũng tham mưu Sở Nông nghiệp và Môi trường, Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk đẩy nhanh tiến độ sáp nhập giữa Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô, Ban Quản lý rừng phòng hộ đầu nguồn Krông Năng và thăng hạng lên vườn quốc gia để có thêm nguồn lực quản lý, bảo tồn sự đa dạng sinh học tại đây.
Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn tự nhiên và phát triển chia sẻ: Với kết quả điều tra đa dạng sinh học tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô vừa được công bố cho thấy, so với các vườn quốc gia hay khu bảo tồn thiên nhiên trong khu vực Nam Trung bộ-Tây Nguyên nói riêng, cả nước nói chung thì sự đa dạng sinh học tại đây khá cao, đặc biệt có nhiều loài động, thực vật quý hiếm, có nguy tuyệt chủng cao. Do đó, ngoài sự nỗ lực của các đơn vị quản lý, tỉnh Đắk Lắk cũng cần tăng thêm các nguồn lực và kinh phí để bảo tồn sự đa dạng sinh học ở đây. Đặc biệt là bảo tồn nguồn gen động, thực vật rừng đặc hữu quý hiếm, nhất là các loài thú móng guốc cỡ lớn cực kỳ quý hiếm phân bổ tập trung nhất của Việt Nam hiện nay như bò rừng, bò tót… đang có nguy cơ bị tuyệt chủng cao, nhằm góp phần duy trì, bảo vệ sự cân bằng môi trường sinh thái, phát huy vai trò giữ, điều tiết nguồn nước cho lưu vực đầu nguồn nhiều con sông, suối lớn… ở Tây Nguyên và các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ.
