Cảng biển Hòn La có nguy cơ... "đắp chiếu"!

Trong bối cảnh quốc lộ 12A được nâng cấp thành tuyến xuyên Á ở Bắc Trung Bộ qua cửa khẩu quốc tế Cha Lo, thì cảng Hòn La (Quảng Bình) cùng với cảng Vũng Áng (Hà Tĩnh) sẽ là những đầu mối giao thông quan trọng thúc đẩy sự giao lưu giữa các nước trên hành lang kinh tế Ðông Tây.

Vịnh biển nước sâu Hòn La được bao bọc bởi cái đuôi Ðèo Ngang ở phía bắc rất kín gió, lại chỉ cách quốc lộ 1A năm km. Lợi thế này từ lâu đã được ngư dân trên ngư trường cửa ngõ vịnh Bắc Bộ khai thác làm nơi trú bão thuận tiện. Từ kinh nghiệm dân gian mà trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, khi những cảng lớn trên miền bắc đều bị hỏa lực không quân và hải quân Mỹ phong tỏa thì vịnh Hòn La là nơi neo đậu an toàn suốt mùa mưa bão cho các chuyến tàu tiếp tế hàng chiến lược lên đường mòn Hồ Chí Minh để vào chiến trường miền nam. Cũng bởi lợi thế đó mà cách đây năm năm, Chính phủ đã quyết định xây dựng khu neo đậu tàu, thuyền tránh bão Hòn La và chủ trương cho Bộ Giao thông vận tải (GTVT) và tỉnh Quảng Bình xây dựng cảng biển phục vụ phát triển kinh tế địa phương và khai thác tuyến hành lang kinh tế Ðông Tây từ khu vực bắc miền trung theo quốc lộ 12A và cửa khẩu quốc tế Cha Lo-Nà Phàu qua Lào, Thái-lan, Mi-an-ma... Ðến tháng 9-2005, Thủ tướng Chính phủ chủ trương cho xây dựng ở đây một khu kinh tế nằm trong chuỗi kết nối các trọng điểm kinh tế bắc Quảng Bình và nam Hà Tĩnh, lấy các khu cảng biển Vũng Áng và Hòn La làm tâm điểm.

Ðón đầu cơ hội, tỉnh Quảng Bình đã xây dựng Nhà máy xi-măng Sông Gianh có tổng công suất hai giai đoạn đạt 2,8 triệu tấn/năm và Hòn La được xác định là cảng chuyên dụng của dự án lớn nhất tỉnh này. Ngay tại khu vực Hòn La dưới chân Ðèo Ngang thuộc xã Quảng Ðông huyện Quảng Trạch, một khu công nghiệp lớn nhất tỉnh với gần 100 ha đã bắt đầu hình thành và đến năm 2010 sẽ mở rộng 300 ha. Rồi mới đây, UBND tỉnh Quảng Bình đã trình Chính phủ đề án Khu kinh tế Hòn La dự kiến sẽ xây dựng trên quy mô diện tích 10 nghìn ha nhằm liên kết với khu kinh tế Vũng Áng ở phía bắc Ðèo Ngang, khai thác tuyến hành lang Ðông Tây qua quốc lộ 12A, khu du lịch di sản thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng và xa hơn nữa là các nước trong tiểu vùng Mê Công... Tất cả các dự án, kế hoạch quan trọng nói trên đều lấy cảng biển Hòn La làm tâm điểm xuất phát!

Ðịa hình vịnh Hòn La rất thuận lợi cho việc xây dựng cảng, được bao bọc bởi Mũi Ông, Hòn Cỏ, Hòn La và Hòn Chùa. Chỉ cần lấp biển, nối Mũi Ông ra Hòn Cỏ rồi nối Hòn Cỏ với Hòn La là có một vịnh biển rộng bốn km2, mớn nước sâu từ ba đến 12 m, có thể làm nơi neo đậu cho tàu có trọng tải hàng trăm nghìn tấn. Giai đoạn một, tỉnh Quảng Bình chủ trương nối Mũi Ông với Hòn Cỏ để xây dựng một cầu cảng cho tàu 10 nghìn tấn. Kế hoạch đến năm 2005 sẽ đưa cảng vào hoạt động!

Người ta chưa quên ngày khởi công xây dựng cảng Hòn La thật xúc động. Bà con khắp nơi kéo về. Có những cựu chiến binh ở tận trên thượng nguồn sông Gianh cũng lặn lội xuống. Người Quảng Bình muốn tận mắt nhìn thấy sự kiện đổi đời trên mảnh đất từng nhuốm đỏ máu người thân trong chiến dịch vận chuyển lương thực tiếp tế miền nam. 

Những tưởng sau ba năm trở lại (2005) một khu cảng biển đã mọc lên, những chuyến tàu vào ra tấp nập, một đô thị công nghiệp đã hình thành như lời hứa. Vậy mà giờ đây Hòn La hoang vắng đến lạnh người. Dân đã dời làng vào khu tái định cư. Những rừng phi lao cổ thụ bị chặt hạ, cả bờ biển bị cày xới lên nham nhở mà chưa thấy công trình mọc lên, chỏng chơ mấy hàng cọc xiêu vẹo. Ba đường kè đá lổn nhổn dở dang nổi lên khỏi mặt nước là dấu vết một cuộc nỗ lực "dã tràng" mà đơn vị thi công nào đó bỏ lại từ ba năm trước. Anh Minh, Trưởng ban QLDA Sở GTVT Quảng Bình tiếc rẻ chỉ cho tôi bờ đá làm kè quanh khu vực bến cảng: "Cao trình bến cảng đạt rồi, cọc nhồi bê-tông bắt đầu đóng rồi, chỉ cần hút cát lấp biển tạo nền bến cảng và đóng đủ cọc để làm cầu nữa là có thể đón tàu 10 nghìn tấn".

Lý do công trình cảng biển Hòn La "đắp chiếu" là bởi thiếu vốn. Công ty XDTH Trường Thịnh, đơn vị tiên phong vay ngân hàng bỏ ra 29 tỷ đồng xây dựng đường kè chắn sóng nối Mũi Ông với Hòn Cỏ. Công trình hoàn thành gần năm năm nay nhưng đơn vị này mới được thanh toán có 11 tỷ đồng. Ông Võ Minh Hoài, Giám đốc Trường Thịnh cho hay, tính cả vốn lẫn lãi, công trình này đã khiến họ nợ ngân hàng 30 tỷ đồng! Riêng cầu tàu và bến cảng khởi công xây dựng từ tháng 8-2003, các đơn vị thi công thực hiện khối lượng khoảng sáu tỷ thì hết vốn. Trong khi đó vốn từ ngân sách không có thêm đồng nào. Ðến cuối năm 2004 thì người dân dưới chân Ðèo Ngang không còn nghe thấy tiếng búa, tiếng máy nữa và xe cộ, thiết bị thi công dần dần rút đi.

Trong khi công trình bị đình trệ vì thiếu vốn thì một doanh nghiệp đã nổi hứng đề xuất một phương án không kém phần "lãng mạn", là nâng cấp dự án lên quy mô lớn hơn. Theo đó sẽ tiếp tục lấp biển nối Hòn Cỏ với Hòn La để tạo thêm hai cầu cảng lớn cho tàu 30 nghìn tấn. Dự án này ước khoảng... 500 tỷ đồng! Tưởng sắp chết đuối vớ được cọc, ai dè nhà đầu tư thực lực không có, lại chỉ muốn dựa vào ngân sách nên sau một thời gian theo đuổi dự án "lãng mạn" ấy cảng Hòn La lại quay về điểm xuất phát. Nhưng cơ hội tìm kiếm nguồn đầu tư vốn khó lại càng khó hơn...

Ông Nguyễn Hữu Hoài, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình cho biết, nếu không có sự hỗ trợ từ phía ngoại lực thì với nguồn đầu tư nhỏ giọt hiện nay của địa phương không thể lên kế hoạch cho ngày hoàn thành!

Như đã nói, cảng Hòn La chính là chiếc chìa khóa để khởi động cỗ máy công nghiệp và mở cánh cửa cho hàng loạt dự án phát triển kinh tế, xã hội quan trọng khác của tỉnh Quảng Bình. Vì thế hệ lụy của sự chậm trễ này đã ảnh hưởng không nhỏ đến kế hoạch phát triển của địa phương. Nạn nhân đầu tiên là Nhà máy xi-măng Sông Gianh, dự án lớn nhất ở Quảng Bình với tổng mức đầu tư giai đoạn một hơn 3.200 tỷ đồng đã đi vào sản xuất. Theo kế hoạch, sản phẩm của xi-măng Sông Gianh sẽ thông qua cảng chuyên dụng Hòn La để ra bắc vào nam. Hiện tại, mỗi ngày nhà máy cho ra lò 4.000 tấn clanh-ke, tiêu thụ chủ yếu thị trường miền nam. Bởi cảng Hòn La chưa xong nên hàng phải thông qua cảng Vũng Áng (Hà Tĩnh). Ông Nguyễn Binh, Phó Giám đốc Công ty xi-măng COSEVCO Sông Gianh tính toán: Mỗi tấn sản phẩm từ nhà máy vào TP Hồ Chí Minh chi phí vận chuyển hết 210 nghìn đồng. Nhưng chỉ từ nhà máy ra đến cảng Vũng Áng đã mất hơn 70 nghìn đồng! Nếu thông qua cảng Hòn La thì mỗi năm sẽ tiết kiệm hơn 40 tỷ đồng từ khoản "mua đường" này. Có mặt tại Nhà máy xi-măng Sông Gianh, chúng tôi gặp cảnh tượng bất ngờ là clanh-ke sản xuất ra không tiêu thụ kịp đã dồn đống ở các sân bãi. Theo báo cáo của nhà máy, đến tháng 7, lượng tồn kho lên đến hơn 120 nghìn tấn, chiếm gần 50% sản phẩm làm ra. Với một sản phẩm mới chào đời, khó khăn trong tiêu thụ có nhiều lý do, nhưng với xi-măng Sông Gianh, chắc chắn lý do đầu tiên và quan trọng nhất là bởi cảng Hòn La còn "đắp chiếu"!

Nạn nhân thứ hai là Khu công nghiệp cảng biển Hòn La. Theo quyết định của Chính phủ, khu công nghiệp này giai đoạn một có diện tích gần 100 ha, và sẽ mở rộng 300 ha đến năm 2010, trở thành khu công nghiệp lớn nhất ở Quảng Bình. Tổng mức đầu tư giai đoạn một gần 153 tỷ đồng. Khu công nghiệp cảng biển Hòn La được định hướng hoạt động cho các lĩnh vực công nghiệp đóng tàu, sản xuất cơ khí... Vừa mới khởi công, đã có tám nhà đầu tư đăng ký xây dựng chiếm khoảng 60% mặt bằng với số vốn cam kết trên một nghìn tỷ đồng. Vậy sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư vào khu công nghiệp này chính là cảng Hòn La và khi chưa có cảng thì không nhà đầu tư nào dám bỏ vốn triển khai.

Mở cánh cửa Hòn La là nhiệm vụ cấp bách hiện nay của Quảng Bình. Theo chúng tôi, cấp ủy và chính quyền địa phương cần phải nỗ lực hơn nữa để có chính sách thu hút đầu tư từ nhiều nguồn. Mặt khác, UBND tỉnh Quảng Bình cần phối hợp chặt chẽ với Bộ GTVT và các bộ, ngành liên quan ở trung ương để kịp thời tham mưu Chính phủ có cơ chế tháo gỡ khó khăn cho những dự án có tính chất chìa khóa như công trình cảng biển Hòn La.