Chiều 9/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Ứng dụng AI trong phổ biến pháp luật phải đi đôi với trách nhiệm và kiểm chứng
Thảo luận tại hội trường, nhiều đại biểu đánh giá cao việc dự thảo Luật tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật, qua đó tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin pháp luật nhanh chóng, thuận tiện.
Tán thành quy định tại khoản 2 Điều 9 dự thảo Luật về việc cấm sử dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo hoặc các phương tiện khác để tạo lập, phát tán thông tin, tài liệu giả mạo hoặc sai lệch về nội dung pháp luật, nội dung chính sách được truyền thông, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) phải đi cùng trách nhiệm của cơ quan, tổ chức. Theo đó, đề xuất cần bổ sung quy định về cơ chế kiểm chứng, giám sát, cảnh báo và đính chính thông tin do AI cung cấp; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc bảo đảm tính chính xác của thông tin pháp luật được cung cấp thông qua hệ thống AI.
Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn Đồng Nai) cho rằng, dự thảo Luật cần có điều khoản riêng quy định trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội, nhà mạng viễn thông và ứng dụng AI hoạt động tại Việt Nam trong việc hỗ trợ phổ biến pháp luật cho người dùng.
Theo đại biểu, các nền tảng số, mạng xã hội hoạt động tại Việt Nam phải tuân thủ pháp luật Việt Nam; đồng thời, khi khai thác lợi ích từ người dùng Việt Nam, các nền tảng này cũng cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm xã hội tương xứng.
Quy định cứng thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã
Tại khoản 4 Điều 7 dự thảo Luật quy định: Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật có thể được thành lập ở cấp xã do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định theo hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
Theo đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn thành phố Hà Nội) đây là quy định cần thiết, có cơ sở pháp lý chặt chẽ và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Bởi luật pháp không thể bao quát hết mọi khía cạnh của đời sống xã hội. Địa bàn cấp xã là nơi gần dân nhất, nơi diễn ra mọi sinh hoạt, ứng xử hằng ngày. Nếu không có một thiết chế điều phối đủ mạnh để gắn kết chặt chẽ pháp luật với các chuẩn mực đạo đức, chúng ta rất khó xây dựng được một xã hội văn minh, an toàn từ gốc. Bên cạnh đó, mô hình này đáp ứng nhu cầu khách quan của cơ sở và đã được kiểm chứng trên thực tế; quy định bắt buộc thành lập Hội đồng ở cấp xã không làm phát sinh biên chế hay phình bộ máy.
Từ những phân tích trên, đại biểu kiến nghị Quốc hội đồng ý quy định bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã theo hướng: “Do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã làm Chủ tịch Hội đồng; các thành viên gồm đại diện Công an, Quân sự, Tư pháp, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, không làm phát sinh biên chế, bộ máy chuyên trách…”.
“Quy định bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp cấp xã là giải pháp thực tế, đưa pháp luật gắn với đạo đức, văn hóa của từng thôn, xóm, bản, làng mà không làm phát sinh thêm ngân sách hay biên chế. Đây chính là bệ đỡ pháp lý vững chắc để xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật”, đại biểu nói.
Tuy nhiên, để Hội đồng này hoạt động hiệu quả, theo đại biểu, cần thay đổi tư duy làm việc; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số; giảm thiểu công việc sự vụ cho công chức tư pháp cấp xã, để tập trung thực hiện tốt vai trò nòng cốt là phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân.
Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh) đề nghị bỏ cụm từ “có thể” tại khoản 4 Điều 7 mà quy định cứng việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật tại cấp xã.
Đại biểu phân tích: Nếu đã xác định Hội đồng là một thiết chế phối hợp liên ngành để tư vấn, điều phối và huy động nguồn lực cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, thì việc thành lập Hội đồng không nên chỉ dừng ở mức “có thể”, bị tùy thuộc vào quyết định của từng cơ quan, địa phương; sẽ phụ thuộc rất nhiều vào sự quan tâm của từng địa phương, từng người đứng đầu.
Việc quy định “có thể thành lập” thì trên thực tế sẽ dẫn đến tình trạng nơi có, nơi không; nơi tổ chức thường xuyên, nơi hoạt động hình thức; nơi có đầu mối phối hợp, nơi không có đầu mối rõ ràng. Điều này làm giảm tính thống nhất của chính sách pháp luật.
Cũng theo đại biểu, trong mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay, cấp xã ngày càng trực tiếp thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính và tiếp xúc thường xuyên với người dân, doanh nghiệp; cũng là nơi phát sinh rất nhiều nhu cầu giải thích, hướng dẫn, tuyên truyền và tổ chức thi hành pháp luật. Như vậy, trách nhiệm ở cấp xã là trách nhiệm thực tế, thường xuyên và rất lớn.
Đại biểu nhấn mạnh, quy định bắt buộc sẽ khắc phục tình trạng phân tán trách nhiệm, bởi nếu không có một đầu mối phối hợp liên ngành được xác lập ổn định thì rất khó bảo đảm sự thống nhất về nội dung, phương pháp, đối tượng và nguồn lực.
Cuối phiên họp, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu quan tâm.
Về đề xuất quy định cứng trong dự thảo Luật việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã được nhiều đại biểu Quốc hội đồng thuận rất cao, Bộ trưởng cho biết, Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp thu, báo cáo Chính phủ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội quyết định cho phép quy định cứng việc thành lập Hội đồng này ở cấp xã để bảo đảm thực hiện thống nhất cho cả nước.
Cùng với đó, Bộ trưởng Tư pháp cho hay, Cơ quan chủ trì soạn thảo cũng ghi nhận các ý kiến góp ý của đại biểu liên quan vấn đề chuyển đổi số, cơ chế kiểm soát rủi ro khi ứng dụng AI, định danh tài khoản trên không gian mạng trong công tác… để tiếp tục hoàn thiện các nội dung của dự thảo Luật, còn các đề xuất cụ thể sẽ đưa vào trong Nghị định hướng dẫn…
