Bữa ăn của người Việt đang “dư năng lượng, thiếu vi chất”

Sáng 19/8, Cục Phòng bệnh phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, Trường đại học Y tế công cộng và tổ chức HealthBridge tổ chức Hội thảo cung cấp thông tin về giảm tiêu thụ muối và các giải pháp thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh.

Những thay đổi trong bữa ăn đang làm gia tăng nguy cơ bệnh không lây nhiễm

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia cho biết, bệnh không lây nhiễm hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới. Mỗi năm có khoảng 43 triệu người tử vong do bệnh không lây nhiễm, chiếm hơn 80% tổng số ca tử vong toàn cầu. Trong số đó, khoảng 8 triệu ca tử vong mỗi năm có liên quan đến chế độ ăn không hợp lý.

Theo bà Mai, chế độ ăn không lành mạnh là yếu tố nguy cơ hàng đầu có thể thay đổi được, tác động đồng thời lên cả 4 yếu tố nguy cơ chuyển hóa.

Trong các yếu tố dinh dưỡng, natri là một trong những vấn đề nổi bật. WHO ước tính mức tiêu thụ natri trung bình toàn cầu khoảng 4.310mg/ngày, tương đương 10,78g muối/ngày; tiêu thụ natri quá mức liên quan tới khoảng 1,89 triệu ca tử vong mỗi năm. WHO khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ dưới 5g muối/ngày.

Tại Việt Nam, lượng muối ăn vào trung bình đã giảm từ 9,42g/ngày năm 2015 xuống 8,07g/ngày năm 2021. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với khuyến nghị của WHO. Nếu hướng tới mục tiêu giảm 30% so với mức nền năm 2015, lượng muối tiêu thụ cần giảm xuống khoảng 6,6g/ngày, nghĩa là còn phải giảm khoảng 1,5g muối/người/ngày so với mức hiện nay.

Sự gia tăng bệnh không lây nhiễm không thể tách rời những thay đổi trong môi trường và thói quen ăn uống. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Tuyết Mai cho biết, theo kết quả điều tra dinh dưỡng năm 2020 ở người trưởng thành Việt Nam cho thấy lượng thịt tiêu thụ bình quân đầu người tăng từ 84g/người/ngày năm 2010 lên 136,4g/người/ngày năm 2020; tại khu vực thành phố đạt 155,3g/ngày.

Trong khi đó, lượng rau và quả chín dù đã tăng nhưng mới đạt khoảng 66–77% nhu cầu khuyến nghị. Lượng muối tiêu thụ trung bình giảm từ 9,4g/ngày năm 2015 xuống 8,1g/ngày năm 2021, song vẫn cao khoảng 1,6 lần mức khuyến nghị dưới 5g/ngày của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).

Một xu hướng khác đặc biệt đáng chú ý là mức tiêu thụ đồ uống có đường. Từ 18,5 lít/người/năm năm 2009, mức tiêu thụ bình quân đã tăng lên 66,5 lít/người/năm, tương đương tăng 350% trong 15 năm.

"Chất lượng bữa ăn đặt câu hỏi lớn, chưa đáp ứng đủ vi chất dinh dưỡng nhưng lại dư năng lượng rỗng làm ảnh hưởng đến rối loạn chuyển hóa", bà Mai nói.

Để có được những tác động lớn thay đổi thói quen trong dinh dưỡng, bà Mai cho rằng, cần phải thực hiện mạnh mẽ truyền thông thay đổi hành vi. Đặc biệt, cần đồng bộ các biện pháp chính sách bắt buộc về thuế, ghi nhãn, quảng cáo và môi trường thực phẩm học đường, kèm hệ thống giám sát đủ mạnh để đo lường tác động. Bên cạnh đó, các nhà khoa học cần nghiên cứu cung cấp bằng chứng và bảo đảm kỹ thuật khi xây dựng chính sách.

Tiến tới áp dụng ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì, nội dung

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam cho biết, cũng như nhiều quốc gia khác, Việt Nam đang chứng kiến gánh nặng ngày càng gia tăng của các bệnh không lây nhiễm, bao gồm bệnh tim mạch, đái tháo đường, ung thư và các bệnh hô hấp mạn tính. Đây hiện là những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong.

Một trong những nguyên nhân chính là chế độ ăn uống không lành mạnh, trong đó có việc tiêu thụ quá nhiều muối, cùng với xu hướng gia tăng sử dụng thực phẩm siêu chế biến, thức ăn nhanh và đồ uống có đường.

Trong những năm gần đây, Chính phủ đã đưa ra một số biện pháp quan trọng nhằm thúc đẩy chế độ ăn uống lành mạnh, và WHO rất tự hào đã đồng hành hỗ trợ những nỗ lực này.

Hiện, WHO đã phối hợp Bộ Y tế cung cấp hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình xây dựng Thông tư số 30/2026/TT-BYT, quy định bắt buộc về việc công bố thành phần dinh dưỡng và giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm.

"Đây là một nền tảng quan trọng để tiến tới áp dụng ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì, nội dung", Tiến sĩ Angela Pratt nói.

Bên cạnh đó, WHO cũng đang phối hợp xây dựng Mô hình Phân loại Dinh dưỡng (Nutrition Profiling Model) phù hợp bối cảnh Việt Nam. Mô hình này sẽ thiết lập các ngưỡng rõ ràng đối với những chất dinh dưỡng cần quan tâm, như chất béo, đường và muối, trong các thực phẩm đóng gói sẵn. Đây sẽ là cơ sở để thúc đẩy triển khai ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì cũng như các biện pháp can thiệp khác nhằm cải thiện dinh dưỡng cho người dân.

Tại hội thảo, các diễn giả tập trung vào các nội dung giảm tiêu thụ muối, thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh. Hội thảo cũng giới thiệu cách các quốc gia đang thực hiện ghi nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì giúp người tiêu dùng lựa chọn được sản phẩm phù hợp và có lợi cho sức khỏe, quy định hạn chế tiếp thị thực phẩm và đồ uống không lành mạnh tới trẻ em và giới thiệu các công cụ thực tiễn giúp nhà báo, cán bộ truyền thông đưa tin chính xác, khách quan về các vấn đề dinh dưỡng.

Các chuyên gia hy vọng, việc cung cấp thông tin chính xác về các giải pháp thúc đẩy chế độ ăn lành mạnh hướng đến việc tác động tới người dân trong thay đổi lối sống, hình thành những hành vi sống lành mạnh, trong đó có việc giảm lượng muối trong khẩu phần ăn.