Nhằm phát huy giá trị của rừng, tỉnh Đồng Nai đã phê duyệt Đề án “Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí của Khu Bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai” giai đoạn 2021-2030. Trong đó quy hoạch 51 điểm phát triển du lịch và 37 tuyến du lịch khám phá rừng, các tuyến du lịch kết nối; giải quyết việc làm cho khoảng 1.600 lao động.
Lá phổi xanh vùng Đông Nam Bộ
Hiện nay Đồng Nai có hơn 300 nghìn ha rừng, dẫn đầu vùng Đông Nam Bộ. Rừng Đồng Nai với hệ sinh thái nhiệt đới phong phú. Đặc biệt, Vườn Quốc gia Cát Tiên và Khu Bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai (Khu bảo tồn) là những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng, nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới.
Còn ở phía tây nam tỉnh Đồng Nai phải kể đến các cánh rừng nằm trải dài trên tuyến biên giới, như: Vườn Quốc gia Bù Gia Mập, Rừng phòng hộ Đắk Mai, Rừng phòng hộ Bù Đốp và Rừng phòng hộ Lộc Ninh. Trong đó Vườn Quốc gia Bù Gia Mập có thảm thực vật rừng kín thường xanh trên núi thấp, gồm nhiều loài cây gỗ quý như cẩm lai, giáng hương, gõ đỏ, sao đen, trắc… cùng các loại dược liệu quý hiếm như sâm bố chính, hà thủ ô, sa nhân, đinh lăng rừng
Giám đốc Vườn Quốc gia Bù Gia Mập Vương Đức Hòa cho biết: theo thống kê, Vườn quốc gia Bù Gia Mập có hơn 1.200 loài thực vật và gần 400 loài động vật, trong đó nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và quốc tế như: voi châu Á, bò tót, voọc chà vá chân đen, cu li nhỏ, gà lôi lam đuôi trắng, công xanh… Sự hiện diện của những loài quý hiếm này không chỉ khẳng định vai trò quan trọng của Bù Gia Mập trong bảo tồn nguồn gen, mà còn là cơ sở khoa học cho phát triển du lịch sinh thái bền vững.
Tại Vườn Quốc gia Bù Gia Mập đang duy trì Trung tâm cứu hộ động vật nhằm bảo tồn đa dạng sinh học. Hiện trung tâm đang chăm sóc và tái thả các loài động vật quý hiếm bị buôn bán trái phép hoặc bị thương hoặc mất môi trường sống và hồi sinh sự sống cho hàng nghìn cá thể động vật hoang dã quý hiếm, như: voọc, khỉ, cầy hương, tê tê, rùa hộp trán vàng miền trung, một trong những loài rùa có nguy cơ tuyệt chủng của thế giới.
Ông Trần Văn Trường, Phó giám đốc Trung tâm Tuyên truyền, du lịch và cứu hộ, Bảo tồn Vườn Quốc gia Bù Gia Mập cho biết: “Nhiều cá thể khi được đưa đến đây trong tình trạng sức khỏe yếu, thậm chí bị cụt chi, gãy xương do bị bẫy hoặc bị giam giữ trái phép. Các cán bộ phải thực hiện quá trình điều trị dài ngày, theo dõi sát sao và thực hiện chế độ ăn uống phù hợp để phục hồi sức khỏe cho chúng. Tính riêng trong năm 2025, đơn vị đã tiếp nhận, cứu hộ hơn 50 cá thể động vật hoang dã và tái thả hơn 30 cá thể về tự nhiên”.
Nỗ lực bảo vệ rừng
Hiện lực lượng kiểm lâm của tỉnh Đồng Nai có hơn 800 người, trong khi diện tích rừng lớn, lại nằm giáp với khu dân cư. Nhiều diện tích rừng phòng hộ nằm xen kẽ với các vườn cao su, vườn điều của người dân nên rất dễ bị xâm phạm hoặc nguy cơ cháy trong mùa khô. Do đó, các đơn vị đã tăng cường quản lý và giám sát rừng bằng cách ứng dụng công nghệ GPS, drone và hệ thống giám sát từ xa để phát hiện sớm các hành vi xâm hại rừng, công tác phòng cháy chữa cháy rừng.
Bên cạnh lực lượng chuyên trách, nhiều chủ rừng đã giao khoán cho cộng đồng dân cư sống gần rừng nhận khoán rừng bảo vệ. Giám đốc Ban quản lý rừng phòng hộ Đắk Mai (xã Đắk Ơ, tỉnh Đồng Nai) Nguyễn Tiên Phong, cho biết: “Chúng tôi đang quản lý hơn 7.000 ha rừng nhưng nằm trải dài trên 30 km, trong đó có nhiều diện tích nằm liền kề khu dân cư. Ngoài việc triển khai các biện pháp nghiệp vụ bảo vệ rừng, chúng tôi chú trọng giao khoán bảo vệ rừng cho các cộng đồng dân cư. Nhờ đó, nhiều năm qua rừng không bị xâm hại, một số vụ cháy rừng đã xảy ra do người dân địa phương vào rừng bắt ong bất cẩn nhưng đã dập tắt kịp thời nên thiệt hại không đáng kể”.
Ngoài ra, Ban quản lý rừng phòng hộ Đắk Mai đã chủ động phối hợp với các đồn biên phòng Đắk Ơ (xã Đắk Ơ, tỉnh Đồng Nai) quản lý, bảo vệ diện tích rừng nằm trên địa bàn đồn đứng chân. Thiếu tá Hà Sỹ Quý, Phó đồn biên phòng Đắk Ơ cho biết: “Thời gian qua đơn vị đã phối hợp nhịp nhàng với chủ rừng để tuần tra bảo vệ biên giới và bảo vệ rừng. Trong tháng cao điểm mùa khô, chúng tôi cắt cử lực lượng cùng với cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng, chủ rừng phát quang các vị trí nguy cơ cao để tạo đường băng cản lửa.
Chốt bảo vệ biên giới kết hợp bảo vệ rừng số 42 nằm cạnh con sông Đắk Quýt và phía sau chốt là cột mốc 62 (2) biên giới Việt Nam-Campuchia. Nhiều năm qua cán bộ, chiến sĩ Đồn biên phòng Đắk Ơ và lực lượng bảo vệ rừng ở đây ngày đêm làm bạn với biên giới, thú rừng và tiếng nước chảy của con sông Đắk Quýt. Anh Nguyễn Tùng (Chốt trưởng Chốt bảo vệ rừng 42, Ban Quản lý rừng phòng hộ Đắk Mai) đã có 23 năm gắn bó với rừng Đắk Mai, ba năm gắn bó với chốt 42, cho biết: Ở đây xa trung tâm, thiếu thốn đủ thứ nên anh em sống gắn bó với nhau nhiều hơn, thông cảm với nhau hơn. Mỗi lần đi chợ thì mua đồ ăn cho cả tuần. Chỉ có những người yêu rừng mới trụ lại được nơi đây.
Giữ gìn và phát huy giá trị “kho báu xanh” không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài của Đồng Nai trong hành trình phát triển bền vững. Khi rừng được bảo vệ tốt sẽ là nền tảng để địa phương phát triển kinh tế xanh, nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ môi trường.
