Bộ Tư pháp đang xây dựng Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) lấy ý kiến của các đối tượng chịu tác động.
Trình tự, thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu còn phức tạp
Theo Bộ Tư pháp, Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 góp phần quan trọng trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, đồng thời tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, qua tổng kết việc thi hành Luật Tiếp cận thông tin cho thấy, việc triển khai thi hành Luật còn gặp một số hạn chế, khó khăn như: Một số quy định về xác định thông tin không được tiếp cận còn lúng túng trong thực hiện; trình tự, thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu còn phức tạp, chưa đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính.
Trước nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân ngày càng tăng, song việc tổ chức, quản lý thông tin chủ yếu vẫn theo phương thức thủ công, truyền thống, việc ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế, chưa phát huy hiệu quả của môi trường mạng và các phương tiện thông tin đại chúng. Với sự phát triển của khoa học và công nghệ thì cách thức cung cấp thông tin cần thay đổi theo hướng đa dạng và thuận lợi hơn cho người dân.
Ngoài ra, Luật quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc lập, công bố, cập nhật danh mục thông tin phải được công khai, tuy nhiên, trên thực tế, một số cơ quan còn lúng túng trong việc lập danh mục này; việc cập nhật còn thủ công, mất nhiều thời gian, không bảo đảm thường xuyên, đầy đủ.
Vì vậy, việc xây dựng chính sách Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) là cần thiết nhằm giải quyết các hạn chế, khó khăn, vướng mắc; đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân, phù hợp với tình hình và điều kiện kinh tế-xã hội của Việt Nam hiện nay, nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị.
Mở rộng phạm vi thông tin công dân được tiếp cận
Dự thảo Luật gồm 4 Chương, 31 Điều tập trung vào 6 nhóm chính sách, cụ thể như sau:
Mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin theo hướng mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin so với pháp luật hiện hành đối với đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu để bảo đảm công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập sử dụng ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, điều chỉnh chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin để phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy của các cơ quan trong thời gian qua.
Điều chỉnh phạm vi thông tin mà Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm cung cấp theo hướng quy định Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra và không bắt buộc phải cung cấp đối với thông tin do mình nhận được nhằm bảo đảm phù hợp với đặc điểm, mô hình chính quyền địa phương hai cấp và việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền quản lý nhà nước, nâng cao trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin cũng như bảo đảm tính chính xác, phù hợp của thông tin được cung cấp theo quy định của pháp luật.
Mở rộng phạm vi thông tin phải công khai, theo đó mở rộng phạm vi thông tin phải công khai để bảo đảm đồng bộ với các luật chuyên ngành, phù hợp với xu thế cơ quan nhà nước mở rộng phạm vi thông tin phải công khai và chủ động công khai thông tin cho người dân, tăng hiệu quả điều chỉnh của Luật Tiếp cận thông tin với vai trò là luật chung điều chỉnh các nội dung về tiếp cận thông tin.
Điều chỉnh phạm vi thông tin công dân không được tiếp cận và tiếp cận có điều kiện: Đối với thông tin không được tiếp cận, sửa đổi, bổ sung theo hướng việc xác định thông tin nếu để tiếp cận sẽ gây nguy hại đến lợi ích của Nhà nước, ảnh hưởng xấu đến quốc phòng, an ninh quốc gia, quan hệ quốc tế, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng thực hiện theo các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan. Đối với thông tin tiếp cận có điều kiện, sửa đổi, bổ sung theo hướng thông tin thuộc dữ liệu cá nhân thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, thông tin tại lưu trữ lịch sử thực hiện theo quy định của pháp luật về lưu trữ.
Đa dạng hóa phương thức cung cấp thông tin, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân: Bổ sung và mở rộng các phương thức công khai, cung cấp thông tin phù hợp với môi trường số, bao gồm: Cổng dữ liệu mở, kênh truyền thông xã hội chính thức, nền tảng số và trợ lý ảo hành chính; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình cung cấp thông tin, từ tiếp nhận, xử lý đến trả lời, bảo đảm công khai, minh bạch và có thể theo dõi trực tuyến; bảo đảm khả năng tiếp cận thông tin của các nhóm yếu thế, người dân ở vùng sâu, vùng xa, người khuyết tật, thông qua các hình thức linh hoạt, đa dạng và phù hợp điều kiện thực tế.
Điều chỉnh quy định về chi phí cung cấp thông tin theo yêu cầu: Tiếp tục áp dụng quy định tại Điều 12 và Điều 27 Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, theo đó: Người yêu cầu cung cấp thông tin phải trả chi phí thực tế để in, sao, chụp, gửi thông tin; Bộ trưởng Tài chính hướng dẫn cụ thể (hiện hành là Thông tư 46/2018/TT-BTC).
Dự kiến, Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.
