Thực tế đã xảy ra các trường hợp thiết bị chụp ảnh phóng xạ công nghiệp bị thất lạc hoặc thanh lý dưới dạng phế liệu, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn bức xạ và gây khó khăn cho công tác quản lý. Trong bối cảnh nhiều cơ sở công nghiệp đang sử dụng thiết bị chứa uran nghèo, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về năng lượng nguyên tử là yêu cầu cấp thiết nhằm phòng ngừa rủi ro.
Ngăn ngừa rủi ro từ thiết bị chứa nguồn phóng xạ
Theo Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ), những năm gần đây, việc ứng dụng bức xạ trong kiểm tra không phá hủy được sử dụng rộng rãi tại các cơ sở công nghiệp nhằm đánh giá chất lượng vật liệu, mối hàn và các kết cấu kỹ thuật. Thí dụ, trong các công trình dầu khí, nhà máy nhiệt điện, nhà máy hóa chất, đóng tàu hoặc chế tạo cơ khí, thiết bị chụp ảnh phóng xạ được sử dụng để kiểm tra chất lượng mối hàn, đường ống, bồn chứa và các kết cấu kim loại mà không cần cắt, phá hủy hay tháo rời.
Các thiết bị chụp ảnh phóng xạ công nghiệp được sử dụng trong hoạt động này có chứa uran nghèo (DU) làm vật liệu che chắn bức xạ. Mặc dù có mức phóng xạ thấp, uran nghèo vẫn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường nếu không được quản lý chặt chẽ. Theo các chuyên gia, trong trường hợp xảy ra rò rỉ hoặc phát tán, uran nghèo có thể xâm nhập vào cơ thể và gây tác động đồng thời bởi độc tính hóa học của uran và bức xạ alpha. Bên cạnh đó, việc thất lạc hoặc sử dụng không đúng mục đích vật liệu này còn có thể ảnh hưởng đến công tác bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân.
Nhằm kiểm soát chặt chẽ loại vật liệu này, Luật Năng lượng nguyên tử xác định uran nghèo là vật liệu hạt nhân nguồn và thuộc đối tượng phải được quản lý, kiểm soát đặc biệt. Nghị định số 332/2025/NĐ-CP của Chính phủ cũng quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với thiết bị chụp ảnh phóng xạ công nghiệp chứa uran nghèo không gắn nguồn phóng xạ như khai báo, thiết lập biện pháp giám sát, thực hiện kế toán hạt nhân và chế độ báo cáo theo quy định.
Đối với thiết bị vừa chứa uran nghèo, vừa gắn nguồn phóng xạ thì tổ chức, cá nhân trong quản lý, sử dụng còn phải thực hiện thủ tục đề nghị cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ và bảo đảm các yêu cầu về an toàn, an ninh nguồn phóng xạ theo quy định của pháp luật.
Mặc dù ngày càng nhiều tổ chức, doanh nghiệp đang quản lý, sử dụng thiết bị chụp ảnh phóng xạ công nghiệp chứa uran nghèo nhưng một số cơ sở chưa thật sự quan tâm, cập nhật đầy đủ quy định pháp luật liên quan đến trách nhiệm quản lý đối với loại thiết bị này. Điều này tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến vi phạm quy định của pháp luật trong quá trình quản lý, sử dụng, lưu giữ.
Chánh Thanh tra Cục An toàn bức xạ và hạt nhân Phạm Xuân Linh cho biết, kết quả thanh tra về an toàn bức xạ và hạt nhân thời gian qua cho thấy một số tổ chức, cá nhân chưa thực hiện đầy đủ quy định pháp luật trong quản lý thiết bị chụp ảnh phóng xạ công nghiệp chứa uran nghèo. Hành vi vi phạm chủ yếu là không thực hiện khai báo vật liệu hạt nhân nguồn với cơ quan có thẩm quyền hoặc vận chuyển vật liệu hạt nhân nguồn khi chưa được cấp phép theo quy định. Bên cạnh đó, nhận thức pháp luật của một bộ phận tổ chức, doanh nghiệp còn hạn chế, nhất là trong các hoạt động chuyển nhượng, thanh lý, mua bán thiết bị như phế liệu hoặc phát tán ra môi trường ngoài kiểm soát của cơ quan quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân.
Tăng cường thanh tra, bảo đảm an toàn bức xạ
Trước tình trạng vứt bỏ thiết bị chụp ảnh phóng xạ công nghiệp ra môi trường gây nguy cơ mất an toàn bức xạ, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đã có công văn gửi các cơ sở quản lý thiết bị để rà soát, kiểm kê; yêu cầu không vứt bỏ, thanh lý thiết bị dưới dạng phế liệu thông thường; thực hiện lưu giữ các thiết bị trong kho bãi bảo đảm an toàn bức xạ, có biện pháp ngăn chặn sự tiếp cận trái phép, ngăn ngừa mất mát hoặc chiếm đoạt bất hợp pháp.
Đối với các cơ sở thu mua, tái chế sắt thép và phế liệu, ông Phạm Xuân Linh cho biết, cần tăng khả năng nhận diện thiết bị có thể chứa uran nghèo hoặc vật liệu phóng xạ thông qua dấu hiệu cảnh báo phóng xạ, thiết bị đo suất liều hoặc các biện pháp chuyên môn phù hợp; không tiếp nhận hoặc tháo dỡ thiết bị khi chưa xác định rõ nguồn gốc và tình trạng pháp lý. Bên cạnh đó, cần kịp thời thông báo tới Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Sở Khoa học và Công nghệ địa phương hoặc cơ quan công an khi phát hiện thiết bị chụp ảnh phóng xạ công nghiệp chứa uran nghèo hoặc nghi ngờ chứa vật liệu phóng xạ để được hướng dẫn và xử lý theo quy định.
Thời gian tới, bên cạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an toàn, an ninh bức xạ. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay là lực lượng thanh tra an toàn bức xạ và hạt nhân rất ít người, trong khi số lượng cơ sở thuộc diện quản lý lớn, đa dạng và phân bố trên địa bàn cả nước. Thanh tra Cục An toàn bức xạ và hạt nhân sẽ tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong thanh tra các cơ sở lớn; đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn cho địa phương nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra trên phạm vi cả nước. Thực tế cho thấy, sau thanh tra, hầu hết các cơ sở đã kịp thời khắc phục những tồn tại, chấp hành quyết định xử phạt và nâng cao nhận thức, ý thức tuân thủ các quy định của pháp luật về an toàn bức xạ và hạt nhân.
![[Video] Hoàn thành kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp trước ngày 31/8/2026](https://cdn.nhandan.vn/images/e9b08f5c382640268f8f6f5352449409e86830a30bf7d4fe79cfd16754f9756e33ea129f6ed866dee2824eb9a14ec3d182b88116246d4abb1fa04a4909f651d1/dung00-11-00-09still004.png.avif)
