Không khó để tìm ra nơi tập chèo của nhóm bạn trẻ thuộc dự án Chèo 48h – Tôi chèo về quê hương. Trời nắng đổ lửa, dưới cái nóng hầm hập của khu thể chất ĐH Sân khấu Điện ảnh mà hai chiếc quạt công nghiệp không đủ để xua đi, khoảng gần hai chục bạn học sinh, sinh viên say sưa với những làn điệu trong trích đoạn chèo dân gian “Xã trưởng – Mẹ Đốp”. Nhạc cụ được sử dụng duy nhất là chiếc trống chèo. Sân khấu là khoảng sàn tập thể thao, được quy ước như một chiếc chiếu chèo.
Quang cảnh lớp học.
Đây là buổi tập chuẩn bị cho đêm diễn báo cáo của dự án Chèo 48h – Tôi chèo về quê hương, sẽ diễn ra tại đình Kim Ngân (phố Hàng Bạc) vào tối 9-8 tới. Buổi diễn đầu tiên của các diễn viên không chuyên, mà trước đó hai tháng chưa từng biết đến điệu Sắp thường là gì.
Tập được với nhau khoảng 10 buổi, từ chỗ mới chỉ thích, hoàn toàn chưa biết gì về nghệ thuật chèo cũng như các kỹ thuật, làn điệu chèo, đến nay các bạn học sinh, sinh viên trong nhóm chèo 48h đã thuộc và diễn khá thành thạo trích đoạn “Xã trưởng – Mẹ Đốp”. Thầy giáo Lê Tuấn Cường, đạo diễn chèo thuộc Nhà hát chèo Việt Nam, Thạc sĩ, giảng viên ĐH Sân khấu Điện ảnh, được mời đến dạy cho lớp, uốn nắn các em khá kỹ. Không chỉ hướng dẫn các em từng lời hát, cử chỉ, thầy còn thị phạm và giải thích cho các em rất kỹ ý nghĩa của từng lớp chèo. “Phải hiểu thì các em mới diễn tốt được” – thầy nói.
Thầy Lê Tuấn Cường thị phạm cho sinh viên Nguyễn Thanh Hà.
Chẳng hạn, đối với nhân vật Mẹ Đốp, thầy Lê Tuấn Cường giải thích: “Người ta yêu Mẹ Đốp vì sự thông minh dí dỏm và coi những kẻ nắm quyền hành nhưng dốt nát ngu ngơ như xã trưởng là thấp kém hơn mình. Chứ nếu diễn một Mẹ Đốp chua ngoa đanh đá là hỏng”. Thỉnh thoảng, thầy lại ngẫu hứng hát vài khúc chèo và giảng giải cho các em nghe.
Cùng với đạo diễn Lê Tuấn Cường, nhiều nghệ sĩ khác cũng được mời đến giảng dạy, chỉ dẫn cho lớp.
Thầy hát cho trò những khúc ngẫu hứng.
Nhận xét về các học trò đặc biệt của mình, đạo diễn Lê Tuấn Cường nói: “Các em rất thông minh, lĩnh hội được tới 70% mặc dù mới chỉ qua vài buổi học. Lưu ý là để hoàn thiện một vai diễn như thế này, ngay cả diễn viên chuyên nghiệp được đào tạo từ trường Sân khấu Điện ảnh ra cũng phải mất đến vài năm. Chính sự thông minh và hào hứng của các em đã truyền cho tôi rất nhiều cảm hứng mỗi khi hướng dẫn”. Anh cho biết, trích đoạn “Xã trưởng – Mẹ Đốp” hát dựa trên điệu Sắp thường, tương đối dễ đối với người mới học, cho nên anh đã chọn để giảng dạy, hướng dẫn cho các em.
Đào Thị Minh Ngọc, sinh viên năm thứ 2 ĐH Ngoại thương cho biết: “Em thích chèo từ hồi nhỏ, khi hay đi xem diễn chèo ở quê. Ban đầu em vào lớp cũng chỉ vì thấy thích thú, nhưng sau một thời gian tập thì thấy mê thật sự, đến mức về nhà cũng hát. Em thích cách dạy của thầy Cường, thầy giúp chúng em hiểu thêm rất nhiều về nghệ thuật chèo truyền thống”. Còn Phạm Thiên Nga, hiện đang là học sinh trường THPT Hoàn Kiếm cho biết, ban đầu em đến đây chỉ vì tò mò, đi theo xem chị tập, rồi thấy mê và xin tham gia lớp học luôn. Nguyễn Thị Thanh Hà, sinh viên ĐH Hà Nội, có giọng hát và biểu cảm khá tốt, được lựa chọn vào vai Mẹ Đốp, bày tỏ: “Lớp học chèo này là hoạt động ý nghĩa nhất mùa hè của em. Chúng em được biết nhiều về nghệ thuật truyền thống, về những giá trị văn hóa, đạo đức sâu sắc mà cha ông ta đúc lại từ bao đời nay, thể hiện trên sân khấu chèo. Chính tình yêu chèo của các thầy cô giảng dạy lớp đã khiến chúng em thêm yêu chèo và trân trọng những người giữ gìn nghệ thuật truyền thống”.
Các học viên đang biểu diễn đoạn "Hề mồi thắt lưng xanh".
Nguyễn Thị Ngọc Ánh, Trưởng ban dự án cho biết, dự án bắt đầu chính thức từ ngày 1-7, do nhóm National Chèo Ographics sáng lập, dưới sự bảo trợ của Tôi 20-Twenties, Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Âm nhạc Dân tộc, Musicshow Việt Nam và Trung tâm Phát triển Bền Vững CSDS Việt Nam. Đây là dự án phi lợi nhuận, gồm hai phần, là Chèo Khám phá (khóa học Chèo cho các bạn trẻ) và Chèo Trải nghiệm (chuyến đi thực tế về một trong những cái nôi của Chèo – làng Khuốc, Thái Bình). Đến nay dự án đã thu hút được khoảng 30 bạn học sinh, sinh viên từ nhiều trường ĐH, THPT trên địa bàn Hà Nội, thậm chí có bạn sinh năm 2000 cũng xin đến học.
Buổi biểu diễn sắp tới của nhóm tại đình Kim Ngân không chỉ là công diễn tổng kết, mà còn là đêm giao lưu biểu diễn, với các tiết mục hát quan họ, xẩm, chèo, múa dân gian…, cùng sự có mặt của nhiều nghệ sĩ chèo… Đêm diễn cũng do đạo diễn Lê Tuấn Cường thực hiện cùng nghệ sĩ cố vấn là Khương Cường. Vé của chương trình có giá bán rất tượng trưng: 20 nghìn đồng, nhưng toàn bộ số tiền thu được vẫn để góp quỹ phát triển âm nhạc truyền thống.
Mới chỉ là manh nha, nhưng Chèo 48h đã thực sự trở thành đốm lửa nhỏ làm ấm lòng những người yêu nghệ thuật truyền thống.
