Cần sớm có giải pháp xử lý triệt để

Theo số liệu thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN và MT), tổng khối lượng phế liệu nhập khẩu năm 2017 tăng gấp hai lần so với năm 2016. Trong đó, khối lượng sắt, thép, nhựa, giấy và xỉ hạt nhỏ là những loại phế liệu có khối lượng tăng gấp từ hai đến ba lần tổng khối lượng nhập khẩu năm 2016. Trong 5 tháng đầu năm 2018, khối lượng nhựa nhập khẩu là hơn 157 nghìn tấn, tăng gần gấp hai lần so với cả năm 2017… Đáng lo ngại, qua công tác kiểm tra của Bộ TN và MT cho thấy, tại tất cả các cảng do Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn quản lý (tính đến ngày 26-6) tồn đọng 4.480 công-ten-nơ, trong đó riêng tại cảng Cát Lái 3.464 công-ten-nơ, chiếm phần lớn lượng phế liệu tồn tại ở các cảng phía nam. Ước tính có khoảng 80% là phế liệu giấy; 20% còn lại là nhựa và các phế liệu khác. Ở các cảng thuộc TP Hải Phòng, hiện còn tồn đọng quá hạn hơn 90 ngày là 737 công-ten-nơ và có thời hạn từ 30 đến 90 ngày là 507 công-ten-nơ.

Phó Tổng cục trưởng Môi trường (Bộ TN và MT) Hoàng Văn Thức cho biết: Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tồn đọng nêu trên là do từ cuối năm 2017, Trung Quốc dừng nhập khẩu 24 loại phế liệu phục vụ tái chế (trong đó có một số mã phế liệu nhựa và giấy trùng với danh mục phế liệu được phép nhập khẩu vào Việt Nam) dẫn đến các nước trước đây vẫn xuất khẩu phế liệu sang Trung Quốc sẽ phải tìm đối tác, thị trường nhập khẩu mới như Việt Nam, Thái-lan, Ma-lai-xi-a… Vì vậy, một số lượng lớn hàng phế liệu nhập khẩu từ các nước phát triển đã tràn về khu vực Đông - Nam Á, trong đó có Việt Nam. Trong khi đó, nhiều chủ hàng, hoặc doanh nghiệp nhập khẩu không đến làm thủ tục thông quan do chưa có Giấy xác nhận đủ điều kiện về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất, nhưng vẫn ký hợp đồng mua bán phế liệu, dẫn đến tình trạng nhiều lô hàng đã về đến Việt Nam nhưng chưa đủ các giấy tờ liên quan làm thủ tục nhập khẩu, gây tình trạng ùn ứ cục bộ tại các cảng biển. Một số tổ chức, cá nhân nhập khẩu phế liệu đăng ký địa chỉ kinh doanh không đúng với thực tế (địa chỉ ảo), hoặc đã chuyển địa chỉ mà không cập nhật nhưng cố tình nhập khẩu phế liệu không đáp ứng quy chuẩn, quy định cho nên không làm thủ tục, cơ quan Hải quan không liên hệ được để nhận hàng…

Bên cạnh đó, hiện Việt Nam chưa có cơ chế phòng ngừa, kiểm soát việc nhập khẩu phế liệu từ xa, từ ngoài biên giới (nước ngoài) chỉ khi tàu cập cảng, hàng hóa được vận chuyển sắp xếp lên bờ, lúc đó mới làm thủ tục thông quan, kiểm tra giấy phép nhập khẩu phế liệu. Vì thế, các cơ quan chức năng luôn bị động, phải đối phó với những tàu, chủ hàng cố tình vi phạm, hoặc gian lận nhập khẩu không đúng, hoặc không có giấy phép vẫn nhập về. Việt Nam chưa có quy định pháp lý để ràng buộc trách nhiệm và chế tài xử phạt đối với các chủ tàu, chủ hàng vận chuyển quá cảnh trong vận chuyển phế liệu; giấy phép nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất chưa được quy định là điều kiện bắt buộc trong các hợp đồng, giao dịch kinh tế thương mại giữa doanh nghiệp nhập khẩu, chủ hãng vận tải biển và nhà xuất khẩu tại nước ngoài.

Bộ trưởng TN và MT Trần Hồng Hà cho rằng: Để tập trung xử lý, giải quyết các công-ten-nơ phế liệu đang tồn đọng tại các cảng biển ở nước ta, Bộ TN và MT đề nghị Bộ Tài chính chỉ đạo các cơ quan hải quan cửa khẩu phối hợp chặt chẽ Tổng cục Môi trường, các địa phương rà soát doanh nghiệp có hàng hóa nhập khẩu là phế liệu chưa làm thủ tục hải quan đang lưu giữ trên địa bàn cảng biển. Thông báo cho doanh nghiệp nhập khẩu khẩn trương đến làm thủ tục thông quan khi hàng về cảng; triển khai thông quan nhanh đối với các doanh nghiệp đã có Giấy xác nhận và thông báo lô hàng phế liệu nhập khẩu để kiểm tra, thông quan của các cơ quan quản lý môi trường. Thực hiện giám định, giám định lại lô hàng phế liệu nhập khẩu theo quy định, bảo đảm không phát sinh thủ tục hành chính, không kéo dài thời gian và chi phí lưu kho bãi của doanh nghiệp. Khẩn trương phân loại để xử lý các công-ten-nơ phế liệu tồn đọng quá 90 ngày; kiên quyết yêu cầu các chủ hàng, chủ tàu tái xuất các lô hàng vi phạm quy định…

Đề nghị Bộ Giao thông vận tải, Bộ Công an có văn bản thông báo cho các hãng vận tải kiểm tra Giấy xác nhận của chủ lô hàng phế liệu trước khi đưa hàng lên tàu tại các cảng xuất khẩu; chỉ đạo các doanh nghiệp kinh doanh cảng biển kiểm tra Giấy xác nhận đủ điều kiện về bảo vệ môi trường (BVMT) trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất trước khi cho hàng hóa dỡ xuống cảng. Trong trường hợp chủ hàng, hoặc hãng tàu không xuất trình được Giấy xác nhận, tuyệt đối không cho dỡ hàng hóa xuống cảng. Tiến hành điều tra, làm rõ và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật đối với các vụ việc vi phạm pháp luật của doanh nghiệp nhập khẩu phế liệu như: Gian lận thương mại; giả mạo Giấy xác nhận đủ điều kiện về BVMT trong nhập khẩu phế liệu; các doanh nghiệp “ma” nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài về Việt Nam… Bộ TN và MT sẽ khẩn trương rà soát và rút ngắn thời gian cấp Giấy xác nhận đối với các cơ sở đã đáp ứng các điều kiện BVMT trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất; công khai giấy xác nhận đủ điều kiện BVMT trong nhập khẩu phế liệu cho các doanh nghiệp; phối hợp cơ quan hải quan cửa khẩu làm các thủ tục thông quan, giải phóng hàng hóa nhanh gọn, đúng quy định của pháp luật...