Muốn sách thiếu nhi hay, phải yêu trẻ con thật sự

Dạo qua những quầy sách, nhà sách hiện nay, dễ thấy toàn bộ mảng văn học thiếu nhi đang được “thống trị” bởi những cuốn sách dịch. Từ sách cho các bé mẫu giáo, truyện tranh, truyện ngắn, tiểu thuyết, truyện dài… dành cho cả thiếu nhi lẫn tuổi teen, đều thấy vắng bóng những sản phẩm của Việt Nam, mà thay vào đó là những cuốn sách hấp dẫn cả về hình thức lẫn nội dung của văn học Âu, Á, Mỹ…

Vậy lý do tại sao mà mảng văn học dành cho thiếu nhi hiện nay lại thiếu thốn đến vậy? Phải chăng các nhà văn, các cây bút đã bỏ quên đối tượng quan trọng nhất này? Hay tệ hơn, chúng ta chưa đủ yêu trẻ để có được những tác phẩm thực sự hấp dẫn và thú vị dành cho trẻ nhỏ?

Những câu hỏi này đã được đưa ra bàn thảo trong cuộc tọa đàm tại Bảo tàng Phụ Nữ, nhân dịp ra mắt cuốn sách thiếu nhi “Cô gà mái xổng chuồng”. Cuộc tọa đàm có sự tham gia của nhà văn Nguyễn Toàn Thắng, cô giáo Lê Tố Oanh, giáo viên dạy văn trường THCS Trưng Vương (Hà Nội) và biên tập viên Nguyễn Thanh Tùng.

Cô giáo Lê Tố Oanh chia sẻ: “Những cuốn sách tuổi thơ bao giờ cũng để lại ấn tượng sâu đậm trong cuộc đời mỗi con người, cho tới khi trưởng thành. Đối với nhiều người, những cuốn sách đọc hồi bé thơ đã phần nào tác động đến sự hình thành tính cách và tâm hồn. Tôi cũng vậy, những cuốn sách đọc thủa nhỏ đã để lại trong tôi tình cảm đặc biệt đối với văn học”.

Nhiều bạn đọc cũng chia sẻ, những cuốn sách tuổi thơ đã giúp họ hình thành nên một thói quen đọc sách và có định hướng tốt cho việc chọn lựa sách sau này. Nhiều cuốn, cả văn học trong nước, như những tác phẩm của các nhà văn Tô Hoài, Vũ Tú Nam, Phạm Hổ, Viết Linh… không chỉ góp phần xây dựng lòng nhân ái, tình yêu cuộc sống và khiến cho người ta trở nên “Thiện” hơn mà còn mở những cánh cửa rộng vào thế giới thiên nhiên với biết bao điều kỳ thú.

Nhà văn Nguyễn Toàn Thắng bày tỏ: “Chúng ta có tác phẩm văn học dành cho thiếu nhi nhưng thưa thớt. Ngay cả cho đến bây giờ, hễ nhắc đến văn học thiếu nhi là nhắc đến “Dế mèn phiêu lưu ký”, một cuốn sách đã có tuổi đời hơn 70 năm rồi. Điều đó chứng tỏ chúng ta không có gì cả”.

Chung ý kiến này, cô giáo Lê Tú Oanh nói: “Các tác phẩm văn học tiêu biểu dành cho thiếu nhi của Việt Nam đã có từ lâu rồi, mặc dù có giá trị rất lớn nhưng cũng phần nào đó không phù hợp với cuộc sống hiện nay. Thiếu nhi ngày nay không chỉ cần những tác phẩm văn học kinh điển mà còn cần cả những tác phẩm gắn liền với cuộc sống của các em, gần gũi với thời đại của các em”.

Ông Nguyễn Toàn Thắng phân tích: “Thiếu thốn sách văn học trong nước dành cho thiếu nhi, phải chăng do chúng ta thiếu quan tâm và chưa có đam mê viết cho thiếu nhi? Bởi vì, nếu đam mê viết và yêu trẻ em thực sự, mới có thể cho ra đời những tác phẩm hay”.

Theo ông Nguyễn Toàn Thắng, phần nhiều những tác phẩm văn học thiếu nhi hiện nay chỉ là mượn đối tượng thiếu nhi để nói lên ý kiến, suy nghĩ của người lớn, vì vậy không tránh khỏi sự áp đặt, khiên cưỡng và cứng nhắc, khiến cuốn sách gượng gạo và không hấp dẫn: “Chúng ta mượn truyện trẻ em để nói lên những giáo điều, thành ra câu chuyện, nhân vật không thể hồn nhiên được khi phải cõng theo những giá trị đạo đức, giáo dục quá nặng nề”.

Nhà văn Nguyễn Toàn Thắng cũng nhấn mạnh: “Tác phẩm văn học thiếu nhi hiện nay không hấp dẫn, quá đơn sơ, một chiều, không phù hợp với thực tế, trong khi thế giới trẻ em lại quá rộng lớn và có nhiều điều thú vị”. Trong khi những tác phẩm văn học thiếu nhi nước ngoài lại không mắc phải “lỗi” này và rất biết cách thuận theo lối suy nghĩ, logic của trẻ nhỏ để xây dựng câu chuyện. Ông Nguyễn Toàn Thắng nói: “Chúng ta còn thua họ rất nhiều. Phải yêu trẻ con thực sự thì mới viết được như vậy”.

Là một giáo viên dạy văn, cô giáo Lê Tú Oanh luôn xác định mình phải định hướng cho các học trò lựa chọn sách đọc. Cô cho biết, hiện nay thể loại truyện được các học sinh của cô ưa chuộng nhất là truyện tranh manga của Nhật Bản. Nhiều em còn không có thói quen đọc sách, hoặc lười đọc hơn thế hệ trước rất nhiều. Vì thế, yêu cầu bắt buộc của cô đối với các học trò lớp mình phụ trách là một tuần phải đọc hết hai cuốn sách. Trong mỗi giờ giảng, những cuốn sách hay, bổ ích cũng được cô giáo giới thiệu tới các học trò. Niềm vui của cô là các em đều có những phản hồi rất tích cực sau “lệnh” buộc phải đọc của cô giáo, thậm chí có em còn tập tành viết văn và nhờ cô xem giùm…

Tuy nhiên những trường hợp như cô trò cô Lê Tú Oanh không nhiều, và rõ ràng hiện nay việc thiếu vắng mảng văn học trong nước dành cho thiếu nhi cũng đã ảnh hưởng không nhỏ đến tình yêu văn học của trẻ nhỏ. Không nên để mỗi năm cứ vào dịp Tết thiếu nhi hay Tết Trung thu, nhìn lại thực trạng sách cho trẻ em vẫn không có gì thay đổi.