Tôi dự định trở lại Việt Nam cùng một triển lãm sơn mài

Mối duyên hơn 20 năm với Việt Nam

- Tôi muốn trở lại thời điểm đầu tiên kết nối với Việt Nam của ông, ông có thể chia sẻ mọi chuyện đã bắt đầu như thế nào?

- Trong hai năm 2003-2004, gia đình nhỏ của tôi tham gia một dự án tình nguyện tại Việt Nam. Công việc chủ yếu diễn ra ở Huế.

Để chuẩn bị cho chuyến đi đó, tôi tìm đọc rất nhiều tài liệu về đất nước các bạn, tất nhiên, phần lớn là về nghệ thuật. Tôi biết các bạn có hội họa sơn mài từ khi người Pháp mở trường mỹ thuật, trước năm 1945, các bạn có nghệ thuật truyền thống rất đặc sắc với gốm, đúc đồng... Tôi vốn là người yêu thích các nền văn hóa cổ nữa. Thế nên, tôi cũng có chút phấn chấn về chuyến đi sẽ kéo dài hai năm ấy. Thời gian ở Huế, tôi bắt đầu tranh thủ tìm hiểu và học làm sơn mài.

Trong một số dịp ra Thủ đô Hà Nội, tôi đi thăm bảo tàng, gallery, gặp tranh sơn mài của họa sĩ Trịnh Tuân và rất tò mò muốn tìm hiểu về cách ông sáng tạo nên chúng. Sau đó, cả hai lần tôi tìm đến xưởng của ông xin học, đều bị từ chối. Lần thứ ba, ông đồng ý với điều kiện tôi dạy tiếng Anh cho sinh viên nghệ thuật của ông, 50 bạn. Tôi chấp thuận ngay, trở thành nhân công trong xưởng của hai vợ chồng ông suốt ba tháng liền và rồi, tình bạn giữa chúng tôi, giữa tôi với một số sinh viên của ông được duy trì đến hôm nay. Đó cũng là quãng thời gian cuối của hai năm chúng tôi ở Việt Nam. Con gái cả của tôi được sinh ra ở Hà Nội đấy (cười).

- Trường đại học Mỹ thuật công nghiệp, Hà Nội và mạng lưới Asia Art Link mà họa sĩ Trịnh Tuân đồng sáng lập đã đặt nền tảng vận hành cho chuỗi sự kiện Hanoi Art Connecting, kể từ khi ra đời năm 2016. Nhưng, tôi tin, ông dành thời gian tham gia nhiều phiên sự kiện không chỉ vì tình bạn với họa sĩ Trịnh Tuân và các nghệ sĩ khác. Trong quan sát của ông, chuỗi sự kiện này có sự tiến triển như thế nào về tầm vóc và uy tín quốc tế?

- Tôi cho rằng, các nước có thể học hỏi được nhiều điều về cách thức tổ chức một sự kiện nghệ thuật kết nối quốc tế từ Hanoi Art Connecting, nhất là khi nó được diễn ra tại một trường đại học về nghệ thuật và thiết kế. Qua từng phiên tổ chức, số lượng nghệ sĩ quốc tế tăng lên là một minh chứng.

Đặc biệt, sự kiện tạo nên cảm nhận về một đại gia đình nghệ thuật quốc tế, nơi dung chứa rất nhiều phương thức, trường phái, phong cách sáng tác để không chỉ các tác giả mà cả sinh viên, công chúng có thể đồng thời tiếp cận. Tất nhiên, còn nhiều điểm để cải thiện tốt hơn nữa nhưng một sự kiện nghệ thuật quốc tế như vậy là rất chất lượng.

Về phần tôi, quan điểm của tôi là làm nghệ thuật để cho đi. Vì thế, khi tôi có thể thu xếp tham gia một sự kiện nghệ thuật mà ở đó, tôi kết hợp được việc có thể chia sẻ, trao đổi những suy nghĩ, phương pháp mới trong việc tạo nên một tác phẩm nghệ thuật, nhất là trao cho những bạn nghệ sĩ trẻ, tôi luôn hào hứng tham gia.

- Tiếp sau sự kiện Hanoi Art Connecting, diễn ra từ 2-7/11, ông ở lại Trường đại học Mỹ thuật công nghiệp để thực hiện một dự án lưu trú kéo dài hơn ba tháng. Ông có thể chia sẻ về ý nghĩa của dự án này đối với ông cũng như về liên đới của nó với sự cho đi trong nghệ thuật mà ông vừa nhắc đến?

- Dự án có tên là Seeds of Witness (tạm dịch: Hạt mầm chứng nhân), cũng là tên tác phẩm nghệ thuật sắp đặt có quy mô lớn, chiếm toàn bộ phòng trưng bày lớn của nhà trường, công chúng có thể đi vào bên trong không gian tác phẩm để cảm nhận, trải nghiệm.

Tác phẩm mang chủ đề về sự tiếp nối, ký ức, chuyển hóa và làm mới, được khởi nguồn từ mối gắn bó hơn 20 năm qua của tôi với nhà trường, thông qua tình bạn với họa sĩ Trịnh Tuân-vốn là giảng viên của trường, với các sinh viên, nhất là từ tình cảm của tôi dành cho nghệ thuật hội họa sơn mài Việt Nam. Phương pháp tạo hình của tác phẩm được xây dựng theo đặc trưng cốt lõi của sơn mài: Hiệu quả bề mặt, sự kiên nhẫn và các tầng tạo hình chồng lớp.

Đối với các em sinh viên tham gia dự án, tôi chia sẻ hết những gì có thể về quan niệm nghệ thuật, kinh nghiệm kết hợp một cách linh hoạt và sáng tạo nhiều phương thức kỹ thuật và thủ pháp nghệ thuật để tạo nên một trình hiện tác phẩm mới mẻ, giàu tinh thần cá nhân. Tôi tự sáng chế nhiều kỹ thuật tạo hình trong quá trình lao động nghệ thuật hàng chục năm qua, đã dành ra cả 10 năm đi chu du nhiều nước trên thế giới, sống như người địa phương để thấm trải các nền văn hóa khác nhau, nên có lẽ, tôi có nhiều điều để trao lại các em.

Khơi lên tia lửa sáng tạo trong mỗi người

- Ông nhắc đến tình cảm mà ông dành cho sơn mài, sự kiên nhẫn với chất liệu này như một đặc trưng. Ông học được gì nữa, từ chính chất liệu này?

- Sau khi tôi rời Việt Nam, họa sĩ Trịnh Tuân vẫn thường xuyên giúp gửi nguyên liệu làm sơn mài sang Canada cho tôi. Quá trình làm việc với sơn mài tựa như sự thiền định; tôi tập trung tâm trí vào việc mình đang làm trước mắt, ghi nhớ những mong muốn cho từng lớp cấu trúc tạo hình, thật tĩnh lặng để đón nhận bản chất của sự thay đổi từ vẻ biến ảo kỳ diệu của màu sắc chồng lớp... Có gì đó gần với triết thuyết của cá nhân tôi về nghệ thuật, đó là hành trình nhận chân tâm hồn của mình.

Tôi dự định trở lại Việt Nam cùng một triển lãm sơn mài, sáng tác rồi trưng bày luôn, hy vọng sẽ thành hiện thực trong vòng hai năm tới. Hiện tại, tôi đang làm một tác phẩm điêu khắc phủ sơn mài, tại xưởng của bạn tôi.

- Ông đi nhiều, thâu nhận nhiều yếu tố sáng tạo, chưng cất nhiều điều từ tự nhiên, vùng đất, con người nơi ông qua, tích tụ chúng lại trong nghệ thuật và rồi trao đi. Nhưng trong một tài liệu mà tôi đọc được, ông có nói tới mối bận tâm thường nhật về chuyện tiêu thụ nghệ thuật... Có gì mâu thuẫn ở đây không?

- Không! Hội họa của tôi thuộc trường phái trừu tượng và tôi không thay đổi để có thể làm ra các bức tranh biểu hình, dễ tiêu thụ hơn.

Tôi kiếm tiền và lo cho các con bằng công việc thiết kế, xây nhà ở khu vực chúng tôi sinh sống. Tuy nhiên, tôi không ngừng nghĩ, mơ tưởng về sự thể hiện trong nghệ thuật của mình; khoảng thời gian được làm việc trong xưởng sáng tác khiến tôi rất hạnh phúc. Nhiều người cảm nhận được điều gì đó từ tác phẩm của tôi nhưng họ không có điều kiện mua, tôi sẵn lòng tặng lại.

Nghệ thuật truyền cảm hứng, năng lượng sống, dạy cho tôi nhiều điều về cuộc đời và tôi luôn mong khơi lên tia lửa sáng tạo nơi người khác; đó là một vòng tròn tri nhận. Như chàng sinh viên mà bạn vừa gặp lúc nãy, cậu ấy học về gốm, tham gia dự án Seeds of Witness và tôi đã bày cho cậu ấy một số cách thức kết hợp vật liệu để có thể tạo nên bề mặt mới cho thiết kế gốm. Cậu ấy thích thú lắm. Tôi học được kỹ thuật gốm từ một chuyến chu du Hy Lạp đấy (cười). Nếu khơi lên tia lửa sáng tạo trong sinh viên và để các em tự theo đuổi sự tò mò của riêng họ về sự sáng tạo, để sáng tạo từ trái tim và tâm hồn... thì là việc nên làm, phải không? (cười)

Tôi có kế hoạch tham gia một nền tảng giảng dạy trực tuyến về nghệ thuật và công việc hiện tại ở Hà Nội của tôi là nguồn tài liệu rất tốt cho kế hoạch đó. Hy vọng từ đây, lại có một vòng kết nối mới cho tôi, cho Hà Nội với thế giới này.

- Chân thành cảm ơn ông!