Kịch bản tồi tệ

Chỉ ít phút trước ngưỡng cửa ngày 1-10, giờ Mỹ, thời điểm bắt đầu tài khóa 2014, Giám đốc Văn phòng quản lý ngân sách Nhà trắng X.M.Bơ-oen đã chỉ thị các cơ quan liên bang bắt đầu áp dụng các biện pháp đặc biệt thực thi "kịch bản" chính phủ phải đóng cửa tạm thời, do cạn kiệt ngân sách tài khóa 2013 (đến hết ngày 30-9). Ước tính, có từ 800 nghìn đến một triệu công chức trong tổng số 2,8 triệu nhân viên làm việc cho chính phủ liên bang phải nghỉ việc không lương; 14 triệu binh sĩ tiếp tục thi hành nhiệm vụ nhưng chịu cảnh "chậm lương"; gần như toàn bộ nhân viên Cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) phải ngồi nhà; các công viên quốc gia, thư viện, viện bảo tàng cũng phải đóng cửa... Chỉ các cơ quan và ngành thực thi các nhiệm vụ trọng yếu, như kiểm soát không lưu, kiểm tra hành khách, tòa án liên bang, cơ quan bưu chính và nhân viên an ninh nội địa tiếp tục làm việc. Tổng thống Ô-ba-ma đã ký ban hành đạo luật bảo đảm binh sĩ được trả lương trong thời gian chính phủ tạm ngừng hoạt động, nhằm duy trì các nhiệm vụ thường trực.

 Các biện pháp trong "kịch bản tồi tệ" mà Nhà trắng phải cắn răng thực hiện là hệ quả trực tiếp của cuộc giằng co lợi ích bất phân thắng bại giữa phe Dân chủ kiểm soát Thượng viện với phe Cộng hòa chiếm đa số tại Hạ viện. Trọn một ngày đêm 30-9, với một loạt đề xuất và các cuộc bỏ phiếu thông qua tại Hạ viện, rồi lại phủ quyết tại Thượng viện, dự luật ngân sách 2014 vẫn không qua được "cửa ải" Quốc hội. Các nghị sĩ hai phe cùng đổ lỗi cho nhau không nhượng bộ.

 Mấu chốt tranh cãi giữa hai phe là Ðạo luật cải cách y tế của Tổng thống Ô-ba-ma, còn được biết đến với tên gọi Obamacare. Theo quy định trong đạo luật này, tất cả công dân Mỹ buộc phải có bảo hiểm sức khỏe trước năm 2014, trong khi ở Mỹ hiện có khoảng 50 triệu người (chiếm 16% dân số) không có bảo hiểm y tế. Obamacare đặt mục tiêu giúp khoảng 32 triệu người trong số đó được hưởng các dịch vụ y tế thông qua bảo hiểm. Ðể có kinh phí cung cấp bảo hiểm sức khỏe cho người dân, chính quyền Ô-ba-ma buộc phải đề xuất tăng thuế 5% đối với người có thu nhập từ một triệu USD/năm trở lên. Và đây chính là "điểm yếu" trong dự luật an sinh xã hội của ông Ô-ba-ma mà phe Cộng hòa lợi dụng để phản đối kịch liệt, bởi "giới nhà giàu" vốn có ảnh hưởng nhất định tới lá phiếu dành cho các nghị sĩ Cộng hòa không sẵn sàng chia sẻ gánh nặng thuế.

 Trong lần "nhượng bộ" hôm 29-9, các hạ nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa đã thông qua dự luật ngân sách tạm thời, trong đó gia hạn ngân quỹ cho chính phủ  hoạt động đến ngày 15-12 tới, nhưng lại đính kèm "điều khoản khó chịu" là hoãn một năm thi hành đối với chương trình Obamacare và hủy bỏ quy định áp thuế (23%) đối với các thiết bị y tế, cho đến ngày 1-1-2015. Ðây là lần thứ 43 kể từ năm 2010, phe Cộng hòa bỏ phiếu chống hoặc trì hoãn dự luật cải cách y tế nhiều tham vọng của Tổng thống. Và trong lần mới nhất này, họ đã để lộ mục đích muốn chính phủ đóng cửa tạm thời làm sức ép buộc ông Ô-ba-ma phải nhượng bộ và từ bỏ ý định tăng "thuế nhà giàu". Tuy nhiên, phe Dân chủ cũng không nhân nhượng và tuyên bố không chấp thuận bất kỳ thay đổi nào trong chương trình Obamacare. Trong "cuộc cân não" trước phút chót, các thượng nghị sĩ đã hai lần phủ quyết dự luật tài chính khẩn cấp do  Hạ viện thông qua, chỉ vì các hạ nghị sĩ Cộng hòa không từ bỏ "điều khoản đính kèm".

 Trong lần Chính phủ Mỹ đóng cửa tạm thời hồi đầu năm 1996, đã có khoảng 800 nghìn nhân viên liên bang phải nghỉ việc; ngành du lịch, một trong những trụ cột kinh tế Mỹ, lao đao vì những địa điểm hút khách phải đóng cửa... Các chuyên gia dự báo, chính phủ ngừng hoạt động lần này có thể gây thiệt hại khoảng 200 triệu USD /ngày chỉ riêng ở khu vực Oa-sinh-tơn.

 Cuộc chiến ngân sách một lần nữa phơi bày những bất đồng cố hữu và dai dẳng giữa các chính trị gia thuộc hai phe ở Mỹ, bất chấp những hậu quả nhãn tiền. Thế bế tắc tại QH Mỹ càng nguy hiểm hơn, khi các nghị sĩ sắp sửa bước vào một cuộc chiến lớn hơn, đó là dự luật nâng trần nợ công. Nếu đến giữa tháng này, cả hai phe vẫn thất bại trong việc phê chuẩn mở rộng "giới hạn vay", Mỹ sẽ vỡ nợ và nền kinh tế số một thế giới đang phục hồi chuệch choạc có thể bị tê liệt, gây chấn động kinh tế toàn cầu. Kịch bản đó còn tồi tệ hơn nhiều.