Tư vấn và điều trị kịp thời
Khi chúng tôi đến Phòng khám đa khoa Xuân Giang (Sóc Sơn, Hà Nội) thì vừa lúc BSCK1 Nguyễn Văn Chí đi thăm khám cho cụ ông ở xã Kim Lũ - cách phòng khám bảy cây số trở về. Vốn bị bệnh tiểu đường lâu năm nhưng do chán nản cụ không đi khám định kỳ thường xuyên nên bệnh đã biến chứng sang tim mạch mà không hay biết. Cụ kêu đau tức ngực, người nhà gọi điện, bác sĩ Chí và điều dưỡng tức tốc lên đường. Điện tim cho cụ, bác sĩ Chí phát hiện bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim. Nhờ được cấp cứu kịp thời và sau đó chuyển lên bệnh viện tuyến trên nên cụ đã qua cơn nguy kịch.
Phòng khám đa khoa Xuân Giang, nơi triển khai mô hình BSGĐ nhiều năm nay là tuyến y tế cơ sở cấp hai phụ trách chín trạm y tế phía đông huyện Sóc Sơn, mỗi ngày khám cho khoảng 200 lượt người. Từ khi triển khai mô hình BSGĐ phòng khám đã kết hợp với Bộ môn Y học gia đình - Đại học Y Hà Nội để gửi cán bộ đi đào tạo. Cùng đó phối hợp với các bác sĩ bệnh viện tuyến trên như Bệnh viện Tim Hà Nội, Bệnh viện Ung bướu Hà Nội, Bệnh viện Lão khoa Trung ương khám sàng lọc các bệnh tim mạch, cao huyết áp… Bệnh nhân được theo dõi trong quá trình lâu dài, được tư vấn sát với thực tế tình hình sức khỏe, được cập nhật liên tục diễn biến sức khỏe, bệnh tật. Chỉ những trường hợp ngoài khả năng chữa trị, người bệnh sẽ được chuyển tuyến phù hợp. “Nhiều người dân còn nghèo nên chúng tôi tư vấn họ cách sử dụng thuốc sao cho khỏi bệnh và chi phí thấp nhất. Chúng tôi cũng tìm tòi để có cách điều trị hiệu quả. Người dân yên tâm chữa bệnh ngay tại tuyến cơ sở cũng là cách để giảm tải cho bệnh viện tuyến trên”, bác sĩ Chí nói.
Đến Trung tâm Bác sĩ Gia đình Hà Nội - cơ sở y tế tư nhân đầu tiên thực hiện mô hình này ở Thủ đô, chúng tôi gặp tốp bác sĩ và điều dưỡng đang vội vã ra xe cứu thương để đến khám tại nhà cho một người bệnh theo yêu cầu. BSCK1 Nguyễn Tá Dũng - Giám đốc Trung tâm cho biết, hiện trung bình mỗi ngày có khoảng 5-10 khách hàng yêu cầu khám tại nhà và hằng tháng đều có các hợp đồng yêu cầu dịch vụ bác sĩ riêng tại trung tâm. Tại phòng khám của trung tâm mỗi ngày khám, chữa trị cho hằng trăm lượt người. “Nhiều trường hợp bệnh nhân yêu cầu rất khẩn cấp như bệnh nhi sốt cao co giật, ngộ độc thực phẩm, hoặc yêu cầu vào lúc đêm hôm thời tiết khắc nghiệt nhưng bác sĩ vẫn xác định đáp ứng nhu cầu sớm nhất có thể, trung bình có mặt trong vòng 30 phút sau khi nhận được yêu cầu”, bác sĩ Dũng nói.
Bác sĩ Dũng cho rằng, với nhiều bệnh nhân mắc các bệnh mãn tính như: huyết áp, tiểu đường phải đến bệnh viện thường xuyên, hoặc các bệnh nhân bị tai biến mạch máu não, ung thư giai đoạn cuối rất cần chăm sóc y tế, và điều trị tâm lý, nay có BSGĐ họ không phải đi viện mà vẫn có thể được chăm sóc y tế, kiểm tra sức khỏe theo định kỳ, giúp tiết kiệm được thời gian và chi phí đi lại. Một lần khám tại nhà, gồm một bác sĩ, một điều dưỡng đi cùng mang theo cả thiết bị siêu âm, lấy máu xét nghiệm. “Việc không phải đến bệnh viện để đỡ tốn kém, theo tôi đó là cái được nhất của mô hình BSGĐ, khi bệnh nhân là trung tâm phục vụ được hưởng lợi nhiều nhất”, bác sĩ Dũng chia sẻ.
Mở rộng trong trở ngại
Theo Sở Y tế Hà Nội, năm 2014 Sở đã chỉ đạo thành lập 36 mô hình phòng khám BSGĐ, gồm hai phòng khám BSGĐ tại phòng khám của bệnh viện, 16 phòng khám BSGĐ tại Trạm y tế, 19 phòng khám BSGĐ lồng ghép với phòng khám đa khoa khu vực và hai phòng khám BSGĐ ngoài công lập. Tiếp đó năm 2015 triển khai mở rộng phòng khám BSGĐ tại các Trung tâm Y tế còn lại và các bệnh viện tuyến huyện thực hiện tối thiểu một phòng khám BSGĐ. Từ tháng 1-2016 đến nay một số đơn vị tiếp tục thực hiện khám, chữa bệnh và quản lý sức khỏe cho người dân theo mô hình BSGĐ, đưa mô hình này tại Hà Nội lên 90 phòng khám.
Tuy nhiên, đi vào cuộc sống mô hình vẫn còn gặp những trở ngại, như còn nhiều người dân chưa hiểu về phòng khám BSGĐ, cho rằng BSGĐ là bác sĩ đến nhà thăm khám, chữa bệnh nên số lượng bệnh nhân đến với phòng khám gia đình còn ít. Cũng rất nhiều người không cảm thấy có nhu cầu về BSGĐ, họ vẫn giữ thói quen tìm đến bệnh viện hay tìm đến các bác sĩ chuyên khoa. Trong thực tế nếu người dân tin tưởng tìm đến thì nhiều phòng khám lại chưa đủ nhân lực để đáp ứng yêu cầu. “Là BSGĐ các bác sĩ phải theo học các chuyên khoa nội, ngoại, sản, nhi. Họ phải biết cả siêu âm, điện tim am hiểu cho tất cả các loại bệnh tật, mọi lứa tuổi từ trẻ đến già nên không nhiều người tâm huyết để đi theo nghề BSGĐ”, bác sĩ Chí nói. Nhân lực thiếu nên như Phòng khám đa khoa Xuân Giang mỗi ngày đón tiếp 200 lượt người, hiện mới chỉ có hai bác sĩ qua đào tạo về Y học gia đình.
Giữa phòng khám công và tư cũng còn có sự khác biệt, như nhiều phòng khám BSGĐ tư nhân sống tốt vì được đầu tư máy móc, con người và giá dịch vụ y tế được bệnh nhân chấp nhận. Trong khi đó mô hình BSGĐ ở các cơ sở y tế nhà nước như Trạm y tế chưa có ưu đãi riêng dành cho bác sĩ, cũng như chưa có cơ chế đủ rộng để phát triển. Trong khi mô hình tư nhân như Trung tâm BSGĐ thu một lần đến khám tại nhà cho tổ BSGĐ là 350 nghìn đồng thì hiện nay ở mô hình nhà nước đến nhà người bệnh khám chưa thể thu tiền do chưa có cơ chế.
Theo ông Phạm Quang Hải - Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Sóc Sơn, trước thực tế mạng lưới BSGĐ còn mỏng, thì việc xây dựng hệ thống y khoa gia đình cần có sự đồng bộ về nhu cầu xã hội, đào tạo nhân lực và cơ chế chính sách. Giải quyết vấn đề nhân lực cần tạo môi trường làm việc đồng thời tạo thu nhập ổn định cho bác sĩ gia đình tại các tuyến cơ sở, bên cạnh phải chuẩn hóa chế độ đào tạo, có chính sách ưu tiên cho đào tạo bác sĩ y học gia đình. Cần giúp các bệnh nhân mãn tính (như tiểu đường, cao huyết áp…) nắm rõ các bệnh này hoàn toàn có thể được theo dõi và điều trị ở tuyến cơ sở, chỉ khi biến chứng phải xử lý mới cần tìm đến bệnh viện. Người dân cần được biết các thông tin, như công tác tiêm chủng và tầm soát bệnh tật là những chương trình có thể được thực hiện tốt ở các phòng khám BSGĐ, điều này nhằm giải quyết vấn đề quá tải và nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh ở các bệnh viện lớn. Mô hình hoạt động theo nguyên lý của Y học gia đình cần sớm tiến tới quản lý lâu dài các bệnh mãn tính, quản lý theo dõi sức khỏe theo hộ gia đình, khu phố, khu dân cư, bảo đảm cho người dân được chăm sóc liên tục, toàn diện.
