Vươn lên về nhất từ… con số 0!
Đường sắt tốc độ cao ở Trung Quốc khởi đầu khá muộn. Những năm 90 của thế kỷ trước, khi các nước phát triển như: Đức, Pháp, Nhật Bản đã có trong tay những tuyến đường sắt tốc độ cao hiện đại, thì hệ thống đường sắt Trung Quốc đang ở giai đoạn ban đầu của quá trình “tăng tốc”, những tuyến “tàu nhanh” cũng chỉ có vận tốc lên đến vài chục km/giờ. Với một quốc gia có lãnh thổ rộng lớn và sự dịch chuyển dân cư mạnh mẽ như Trung Quốc, nhu cầu về giao thông vận tải tốc độ cao trở nên vô cùng cấp thiết. Cũng từ đó, Trung Quốc đã chính thức khởi động chương trình nhập khẩu, hấp thụ và tự chủ đổi mới công nghệ đường sắt tốc độ cao với phương châm “nhập khẩu công nghệ, song hành cùng tự thiết kế sản xuất, xây dựng”.
Khởi động từ xuất phát điểm gần như bằng 0, với quyết tâm rất lớn, năm 2004, Trung Quốc phê duyệt Quy hoạch mạng lưới đường sắt trung và dài hạn đầu tiên, đề ra ý tưởng về mạng lưới “bốn dọc, bốn ngang”, đến bản Quy hoạch năm 2016, quốc gia này chính thức xác lập mạng lưới đường sắt tốc độ cao “tám dọc, tám ngang”… Và chỉ trong vòng 20 năm, đến cuối năm 2025, mạng lưới đường sắt tốc độ cao ở Trung Quốc có tổng chiều dài vận hành hơn 50.000km, chiếm hơn 70% tổng chiều dài đường sắt cao tốc toàn cầu, với năng lực chuyên chở hành khách lên đến 16 triệu lượt/ngày…
Hiện, Trung Quốc đã sở hữu mạng lưới đường sắt tốc độ cao vận hành dài nhất, quy mô xây dựng lớn nhất, tốc độ vận hành thương mại cao nhất, công nghệ toàn diện nhất và kịch bản vận hành đa dạng nhất thế giới. Công nghệ của Trung Quốc đã đạt đến trình độ tiên tiến của thế giới, với một số lĩnh vực đạt đến mức dẫn đầu thế giới. Thành công của quốc gia này sẽ còn được nối dài khi Trung Quốc tiếp tục hướng tới mục tiêu nâng tổng chiều dài vận hành lên 60.000 km vào năm 2030.
Kiên định với “chủ nghĩa dài hạn”
Theo nhận định của giới phân tích, thành tích ngoạn mục kể trên có được là nhờ Trung Quốc sớm nhận thức được vai trò, vị trí hết sức quan trọng của loại hình giao thông vận tải này trong phát triển kinh tế - xã hội. Mặt khác, Trung Quốc mạnh dạn đầu tư lớn cho tất cả các khâu từ xây dựng quy hoạch; nghiên cứu, tiến tới tự chủ công nghệ; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn; phát triển hệ thống dịch vụ liên quan vận tải hành khách hiện đại, thông minh...
Trong đó, lập quy hoạch được coi là một trong những bí quyết thành công của Trung Quốc khi phát triển đường sắt tốc độ cao. Kiên định với “chủ nghĩa dài hạn”, các nhà hoạch định chính sách của Trung Quốc đã quyết định khởi động với tiền đề là việc lập quy hoạch trung và dài hạn mạng lưới dựa trên các cơ sở khảo sát, nghiên cứu thực tế cả trong và ngoài nước.
Theo ông Ngụy Tế Cương, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu kinh tế thị trường thuộc Trung tâm nghiên cứu phát triển Quốc vụ viện, đến nay, dù đã trải qua ba bản quy hoạch mạng lưới đường sắt trung và dài hạn (năm 2004, 2008, 2016), Trung Quốc vẫn nhất quán với các mục tiêu, lộ trình đã được vạch ra trước đó. Đặc biệt, căn cứ trên thực tế, Trung Quốc đưa vào các Quy hoạch 5 năm, đầu tư với quy mô lớn, tạo nên tính liên tục của chính sách và dòng vốn bền vững. Đây là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển của đường sắt tốc độ cao ở Trung Quốc.
Một yếu tố quan trọng khác đã làm nên kỳ tích của Trung Quốc chính là quan điểm nhất quán về sự tự chủ và đổi mới công nghệ. Tập đoàn Đường sắt quốc gia Trung Quốc đã chủ trì, thành lập Liên minh Đổi mới công nghệ đường sắt, với sự tham gia của các trường đại học, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu trong toàn chuỗi ngành nghề, đặt mục tiêu tự chủ các công nghệ lõi, quan trọng; làm chủ các công nghệ thiết bị kỹ thuật, xây dựng công trình và quản lý vận hành; hình thành nên một hệ thống thiết bị và công nghệ đường sắt tốc độ cao hoàn chỉnh mang bản sắc Trung Quốc và quyền sở hữu trí tuệ tự chủ toàn diện.
Tạo thêm động lực cho mục tiêu tăng trưởng cao
Trước việc Việt Nam quyết định đầu tư xây dựng các tuyến đường sắt tốc độ cao, truyền thông và các chuyên gia Trung Quốc dành sự quan tâm cao, có nhiều bài phân tích, đánh giá, phần lớn khẳng định tính cần thiết của việc xây dựng tuyến đường sắt có ý nghĩa “xương sống” đối với sự phát triển kinh tế-xã hội Việt Nam, cũng như việc kết nối mạng lưới đường sắt khu vực và thế giới.
Giáo sư Triệu Vệ Hoa (Đại học Phúc Đán, Trung Quốc) phân tích, với địa hình đặc thù trải dài từ bắc xuống nam, việc đầu tư xây dựng một tuyến đường sắt chính, từ đó phát triển tuyến phụ kết nối các địa phương là một cách làm phù hợp. Tuy nhiên, Việt Nam cần cân nhắc bảo đảm tính thiết thực, hiệu quả khi huy động nguồn lực, lựa chọn công nghệ và khai thác, vận hành…
Theo Giáo sư Triệu Vệ Hoa, việc xây dựng đường sắt tốc độ cao của Việt Nam cần đặt trong tổng thể kết nối đường sắt Việt Nam-Trung Quốc, hiện thực hóa nhận thức chung của các nhà lãnh đạo hai nước, đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của người dân. Các tuyến đường sắt của Việt Nam có thể kết nối với tuyến đường trên bộ và trên biển mới phía Tây của Trung Quốc và các tuyến tàu liên vận qua Trung Quốc kết nối với châu Âu, để hình thành liên kết kinh tế giữa hai nước với khu vực Trung Á và châu Âu, góp phần nâng kim ngạch thương mại, tạo thêm động lực cho mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế Việt Nam ■
