“Bộ não số” cho đô thị thông minh

Còn nhiều thách thức từ thực tiễn

Cuối tháng 1/2026, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội thông qua Nghị quyết về Đề án Đô thị Hà Nội thông minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, mục tiêu quy hoạch đô thị thông minh đến năm 2030 là 100% quy hoạch chi tiết được số hóa 3D, tích hợp lên hệ thống GIS (thông tin địa lý) thống nhất… Quan điểm xuyên suốt của thành phố là xây dựng Hà Nội trở thành một đô thị thông minh tầm cỡ châu Á - Thái Bình Dương, có năng lực tương đương các đô thị tiên phong trong các lĩnh vực dữ liệu đô thị, trí tuệ nhân tạo, giao thông thông minh, an ninh đô thị, quản lý môi trường và năng lực điều hành dựa trên phân tích dữ liệu…

Không chỉ dừng ở việc tổ chức không gian, quy hoạch đô thị thông minh của Hà Nội đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045 còn bảo đảm tích hợp yếu tố: hạ tầng số, dữ liệu đô thị và khả năng vận hành thông minh. Các dự án hạ tầng giao thông, không gian cảnh quan, khu đô thị mới, khu công nghiệp và các khu chức năng trọng điểm của thành phố phải được quy hoạch theo hướng “thông minh ngay từ đầu”, sẵn sàng cho việc kết nối, giám sát, khai thác dữ liệu và điều hành tập trung trong suốt vòng đời dự án.

Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội sẽ tổng hợp và đề xuất giải pháp tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, “điểm nghẽn” trong quá trình triển khai thực tế; nghiên cứu xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp theo quy định của Luật Thủ đô và quy định khác của pháp luật có liên quan thuộc thẩm quyền ban hành của Hội đồng nhân dân thành phố để bảo đảm việc thực hiện Đề án được thuận lợi, hiệu quả.

Theo lãnh đạo Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Đề án sẽ là cơ sở quan trọng để cụ thể hóa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng, phát triển thành phố Hà Nội trở thành đô thị thông minh, văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc. Cùng đó, sẽ từng bước triển khai, đưa Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vào cuộc sống.

Thực tế hiện nay, hầu hết các thông tin dữ liệu quản lý đất đai vẫn đang sử dụng trên tài liệu giấy, chồng chéo về pháp lý và quy hoạch dẫn đến thiếu sót trong quản lý, tình trạng xây dựng không phép, sai phép, lấn chiếm đất công, sử dụng đất sai mục đích diễn ra tại nhiều nơi, chưa được xử lý triệt để. PGS, TS Nguyễn Trúc Anh (Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam) chia sẻ: Việc xây dựng một cơ sở dữ liệu tổng hợp, tích hợp đa ngành (đất đai, quy hoạch, giao thông, môi trường...) sẽ tạo ra “bộ não số”. Bộ não này sẽ giúp việc mô phỏng, phân tích kịch bản phát triển đô thị; đưa ra dự báo tác động của một đồ án quy hoạch lên hệ thống giao thông, môi trường, xã hội trước khi phê duyệt, giúp đưa ra những quyết sách khoa học và chính xác hơn.

Nền tảng củng cố niềm tin

Theo nhiều chuyên gia, từ 20 năm qua, Hà Nội đã chủ trương ứng dụng công nghệ thông tin trong các nghiệp vụ quản lý nhà nước, hạ tầng công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực được nâng cấp, nhưng trong thực tế vẫn còn nhiều thách thức cần khắc phục. Chuyển đổi số trở thành nhu cầu cấp thiết, bao gồm cả tư duy quản trị, là cơ hội để mỗi xã, phường nâng cao hiệu quả quản lý quy hoạch, đất đai, xây dựng… Tuy nhiên, sự phân tán về dữ liệu, thiếu tương thích giữa các cơ quan là một trong những trở ngại lớn nhất. Bên cạnh đó, việc áp dụng GIS trong quy hoạch còn thiếu hướng dẫn kỹ thuật cụ thể, gây khó khăn trong thực hiện. Việc vận hành GIS đòi hỏi đội ngũ chuyên gia am hiểu cả quy hoạch đô thị và công nghệ thông tin, trong khi các trường đại học hiện nay chưa đào tạo đủ chuyên gia kết hợp giữa hai lĩnh vực này.

KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, kiến nghị: Thủ đô Hà Nội phải chủ động đào tạo và thu hút nhân tài. Ngoài ra, cần học hỏi kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới, mua lại dữ liệu do các doanh nghiệp công nghệ tư nhân thực hiện. Thành phố nên mua dữ liệu số quản lý đất đai và quy hoạch, điều này vừa bảo đảm tiến độ, lại có tính ứng dụng cao. Hệ thống dữ liệu số sẽ giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, giảm thiểu sai sót, đặc biệt minh bạch hóa thông tin quy hoạch, yếu tố nền tảng để củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp ■