Động lực cho doanh nghiệp phát triển
PGS, TS Phạm Anh Tuấn - Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, chia sẻ: Theo Quyết định số 749/QĐ-TTg
về phê duyệt “Chương trình chuyển đổi số Quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” của Thủ tướng Chính phủ, nông nghiệp là một trong số tám lĩnh vực được ưu tiên hàng đầu cho chuyển đổi số. Hiện tại, xấp xỉ 30% doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ số chủ yếu tập trung ở các khâu: Nhập liệu, truy xuất nguồn gốc, quản lý bán hàng. Các doanh nghiệp của Việt Nam vẫn đang tập trung vào số hóa dữ liệu và kết nối thị trường.
PGS, TS Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh, định hướng chuyển đổi số - xanh trong nông nghiệp của Việt Nam trong thời gian tới sẽ tập trung vào các trụ cột chính như: Chuyển từ “kinh nghiệm” sang “quản trị chính xác”; chuyển đổi xanh trong sản xuất nông nghiệp; ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất; công nghệ trong chuỗi giá trị; công nghệ bảo quản và chế biến; kinh tế tuần hoàn...
Còn theo ThS Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế-tài chính, Bộ Tài chính, chuyển đổi số-xanh mới được nhắc đến nhiều hơn kể từ sau năm 2021, nhất là trong giai đoạn Việt Nam đẩy mạnh triển khai chuyển đổi số quốc gia cũng như các cam kết Net Zero tại COP26. Song, tiến trình chuyển đổi số-xanh của Việt Nam đã đạt được một số kết quả rất đáng ghi nhận. Trong đó, nhận thức về chuyển đổi số - xanh và năng lực chuyển đổi số của doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc đã tăng rõ rệt.
Các chính sách liên quan tới chuyển đổi số của doanh nghiệp cũng đang tiếp tục được hoàn thiện. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, quá trình chuyển đổi số-xanh của các doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn đang gặp phải một số hạn chế, khó khăn nhất định. Đơn cử, chuyển đổi số-xanh hiện chủ yếu mới diễn ra một cách riêng lẻ, chưa đồng bộ để tận dụng tối đa tiềm năng giúp tăng năng suất và hiệu quả cho doanh nghiệp và các hoạt động kinh tế.
Ngoài ra, Việt Nam hiện đang thiếu các mô hình tích hợp giữa công nghệ số và giải pháp xanh trong sản xuất, tiêu dùng do đó các doanh nghiệp trong nước cũng đang lúng túng trong việc triển khai trên thực tế. Nhiều doanh nghiệp trong nước, nhất là các SME, hiện đang đối mặt với các khó khăn tài chính chi cho chuyển đổi số-xanh như thiếu vốn đầu tư cho công nghệ hay chi phí chuyển đổi cao...
Hoàn thiện thể chế và tài chính xanh
Chuyển đổi số-xanh là nhiệm vụ quan trọng của ngành nông nghiệp và môi trường trong thời gian tới. Đề xuất các giải pháp, ThS Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh nêu: Hoàn thiện thể chế và khung pháp lý đồng bộ về chuyển đổi số-xanh; tiếp tục nâng cao nhận thức và hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là trong tiến trình triển khai chuyển đổi số-xanh; thúc đẩy thị trường tài chính xanh và các công cụ tài chính bền vững; xây dựng thị trường carbon (thành lập sàn giao dịch carbon để đến năm 2029 đưa vào vận hành chính thức; tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý chung cho vận hành, phát triển thị trường carbon). Ngoài ra, bà Quỳnh cũng đề cập tới giải pháp phát triển hạ tầng số-xanh thông qua việc đầu tư phát triển hạ tầng dữ liệu quốc gia, điện toán đám mây, AI cũng như hạ tầng năng lượng tái tạo, lưới điện thông minh; phát triển nguồn nhân lực số-xanh (xây dựng các chương trình đào tạo kỹ năng số, AI, dữ liệu lớn cho lao động).
Cùng đó, PGS, TS Phạm Anh Tuấn đề xuất: Nhà nước hoàn thiện khung chính sách tích hợp chuyển đổi số-xanh trong nông nghiệp; xây dựng cơ chế tín dụng xanh ưu đãi (lãi suất thấp cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ số, công nghệ giảm phát thải; ưu tiên dự án nông nghiệp tuần hoàn, chế biến sâu). Bên cạnh đó, ông Tuấn đề nghị triển khai chương trình “Nông dân số-Nông dân xanh” thông qua việc đào tạo kỹ năng số; nâng cao nhận thức sản xuất bền vững, phát triển đội ngũ chuyên gia liên ngành; thúc đẩy mô hình liên kết bốn nhà (Nhà nước-Viện nghiên cứu-Doanh nghiệp-Nông dân) theo chuỗi giá trị; xây dựng cụm đổi mới sáng tạo nông nghiệp; thử nghiệm công nghệ, ươm tạo startup nông nghiệp; tăng; tiếp nhận công nghệ từ EU, Nhật Bản, Israel, Hà Lan; tham gia mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu, phát triển doanh nghiệp dẫn dắt trong từng ngành hàng.
Đồng quan điểm, chuyên gia Hà Phan Kim Nguyệt khuyến nghị, chuyển đổi xanh nên bắt đầu từ quy mô nhỏ, có tiêu chuẩn truy xuất và dữ liệu ESG rõ ràng. Đào tạo cần gắn thực hành, hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tạo tác động. Cốt lõi là đổi tư duy: Từ tuyến tính sang tuần hoàn, từ cam kết sang dữ liệu kiểm chứng. Thực trạng hiện nay cho thấy quá trình chuyển đổi vẫn còn nhiều rào cản, từ hạn chế về nguồn lực, công nghệ đến năng lực quản trị. Tuy nhiên, với sự đồng hành của Nhà nước, sự tham gia của các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và người dân, cùng với các giải pháp đồng bộ về chính sách, hạ tầng và nhân lực, những khó khăn này hoàn toàn có thể được tháo gỡ.
Các đơn vị, các nhà khoa học cần tăng cường phối hợp, chủ động xây dựng lộ trình, kế hoạch triển khai phù hợp với điều kiện thực tiễn, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo vào sản xuất, nghiên cứu và quản lý ■
Chuyển đổi kép là xu thế tất yếu của thời đại. Các doanh nghiệp tiên phong sẽ nắm lợi thế cạnh tranh. Vì vậy, bên cạnh các chính sách hỗ trợ chuyển đổi số từ phía các cơ quan quản lý, các doanh nghiệp trong giai đoạn này cần tập trung hoàn thiện thể chế và tài chính xanh, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng số”.
GS, TS Mạc Quốc Anh
Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏvà vừa thành phố Hà Nội
