Thước đo của một Thủ đô vì con người

Trăn trở từ một cuộc di dân lịch sử

Là địa bàn trọng điểm trong quy hoạch phát triển đô thị ven sông của Thủ đô, phường Hồng Hà đang thực hiện giải phóng mặt bằng (GPMB) quy mô lớn để triển khai hàng loạt dự án, như cầu Trần Hưng Đạo, cầu Tứ Liên và trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Cuộc di dân chưa từng có này kéo theo nhiều thay đổi sâu sắc trong đời sống và sinh kế của hàng loạt hộ gia đình. Hơn 30 năm gắn bó với căn nhà nhỏ trên đường Hồng Hà, gia đình bà Dương Thị Diệp là một trong những hộ phải di dời để nhường đất xây dựng cầu Trần Hưng Đạo. Đồng thuận với chủ trương chung của thành phố, tuy nhiên bà Diệp vẫn không tránh khỏi trăn trở: “Con cháu tôi đang học tập, làm việc tại các quận trung tâm. Giờ phải chuyển đi xa, công việc, học hành và cả khám, chữa bệnh theo bảo hiểm y tế đều sẽ bị ảnh hưởng. Chỉ mong nơi ở mới được đầu tư đầy đủ điện, nước, đường sá... để người dân yên tâm thích ứng”.

Quá trình di dân tại phường Hồng Hà gặp nhiều khó khăn do đặc thù lịch sử để lại, phần lớn diện tích khu vực bãi ven sông chưa có hồ sơ pháp lý đầy đủ. Nhiều hộ dân sinh sống ổn định hàng chục năm trên đất nông nghiệp, đất bãi hiện không thuộc diện tái định cư và cũng không có nơi ở khác. Ông Lê Trọng Hải, người dân ngõ 310 Nghi Tàm (địa bàn có nhiều hộ dân sinh sống trên đất nông nghiệp) chia sẻ: “Không có điểm tựa kinh tế, điều chúng tôi lo nhất là nguy cơ không có nơi ở ổn định, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống và tương lai của các con. Chúng tôi mong thành phố sớm xem xét để được mua nhà ở xã hội hoặc có cơ chế cho thuê phù hợp với khả năng tài chính, sớm ổn định cuộc sống”.

Phó Bí thư Đảng ủy phường Hồng Hà Phùng Mỹ Ngà cho biết: Thực hiện giải phóng mặt bằng, địa phương đã chủ động đề xuất triển khai các giải pháp bảo đảm an sinh cho người dân. Ngoài chính sách chung, phường chủ động hỗ trợ thêm cho người dân chi phí di chuyển, thuê nhà trong thời gian xây dựng nơi ở mới. Đối với các trường hợp không đủ điều kiện tái định cư, phường kiến nghị thành phố xem xét áp dụng cơ chế đặc thù, tạo điều kiện thuê, mua nhà ở xã hội để ổn định cuộc sống.

Không chỉ riêng phường Hồng Hà, nhiều địa bàn khác cũng đang bước vào quá trình di dời dân cư, GPMB với không ít xáo trộn. Năm 2025, Hà Nội đồng loạt khởi công nhiều dự án hạ tầng, đô thị trọng điểm, mở ra bước chuyển mạnh mẽ về không gian phát triển. Đằng sau mỗi dự án triển khai đó là nhiều gia đình phải thu xếp lại cuộc sống, thích nghi với nơi ở mới cùng những thay đổi trong sinh hoạt, việc làm.

Tái cấu trúc nội đô và bài toán an cư

Mới đây, tại kỳ họp thứ nhất Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội khóa XVII, Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm (Quy hoạch) đã được thông qua, xác lập định hướng phát triển dài hạn, trong đó trọng tâm là giãn dân khu vực lõi một cách có kiểm soát, gắn với nâng cao chất lượng hạ tầng và điều kiện sống. Giám đốc Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết, việc tái cấu trúc đô thị sẽ kế thừa các định hướng đã được phê duyệt, song không phải “giải tỏa trắng” hay di dời toàn bộ cư dân khỏi nội đô. Thay vào đó, thành phố sẽ rà soát từng khu vực cụ thể để có giải pháp phù hợp như chỉnh trang, tái thiết hoặc giải tỏa cục bộ, qua đó sử dụng hiệu quả quỹ đất và nâng cao chất lượng không gian đô thị.

Đánh giá về Quy hoạch, KTS Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng: Để hiện thực hóa các mục tiêu mà Quy hoạch đề ra, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ, từ hạ tầng, không gian sống đến cách thức quản trị đô thị, với điểm nhấn xuyên suốt lấy con người làm trung tâm.

“Ở góc độ tổ chức không gian, Hà Nội được định hướng phát triển theo mô hình đa cực, với các đô thị vệ tinh như Hòa Lạc, Sơn Tây, Sóc Sơn… đóng vai trò chia sẻ chức năng với khu vực trung tâm. Tuy nhiên, các cực này chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi người dân có thể “sống và làm việc tại chỗ”, với đầy đủ việc làm, trường học, bệnh viện, dịch vụ thiết yếu, đồng thời được kết nối nhanh với trung tâm trong khoảng 15-30 phút di chuyển. Muốn làm được điều này, hạ tầng giao thông phải đi trước một bước, trong đó hệ thống đường sắt đô thị phải giữ vai trò chủ đạo, kết nối đồng bộ với các loại hình giao thông công cộng theo mô hình TOD, từ đó giải quyết căn bản nhu cầu đi lại cho người dân”, ông Chính nhấn mạnh.

Di dân không chỉ là sự dịch chuyển về không gian cư trú, mà còn là sự thay đổi về sinh kế, thói quen sống và các mối quan hệ xã hội. Vì vậy, bên cạnh quyết tâm triển khai các dự án, việc lắng nghe, thấu hiểu và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân chính là yếu tố then chốt. Quy hoạch chỉ thật sự thành công khi mỗi bước dịch chuyển là cơ hội để người dân ổn định và nâng cao chất lượng sống. Đó cũng là thước đo rõ nhất cho một Thủ đô phát triển vì con người, hướng tới mục tiêu văn hiến, văn minh, hiện đại và hạnh phúc như đồ án Quy hoạch đã đề ra ■