Cần thực hiện đúng quy định phong giáo sư, phó giáo sư

Theo lý giải của Trường đại học (ĐH) Tôn Đức Thắng, đối tượng được bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư (GS, PGS) phải bảo đảm điều kiện, tiêu chuẩn do hội đồng chuyên môn của trường quy định. Việc tổ chức bổ nhiệm được xét bình chọn công khai, phản biện và trao đổi minh bạch, không bỏ phiếu kín. Người được bổ nhiệm là chuyên gia, nhà khoa học có học vị tiến sĩ trở lên, có hợp đồng làm việc với trường một năm trở lên, đáp ứng số lượng nghiên cứu với kết quả là công trình công bố trên các tạp chí thuộc danh mục ISI… Cũng theo Trường ĐH Tôn Đức Thắng, chức vụ GS, PGS tự bổ nhiệm chỉ có giá trị trong nhà trường và dành cho người còn làm việc tại nhà trường. Chức vụ sẽ được miễn nhiệm nếu có vi phạm quy định hoặc kết quả làm việc không đạt yêu cầu. Chức vụ GS, PGS này được bổ nhiệm nhằm thực hiện các nhiệm vụ khoa học của trường, không có mục đích để được các trường đại học khác hay xã hội công nhận. GS, PGS của trường chỉ là chức vụ chuyên môn.

Ngay sau khi Trường ĐH Tôn Đức Thắng công khai việc tự phong GS, PGS, nhiều ý kiến cho rằng việc làm đó là không đúng quy định. Theo PGS, TSKH Bùi Mạnh Nhị, Chánh văn phòng Hội đồng chức danh GS nhà nước (HĐCDGSNN), không có chuyện các trường được tự phong GS, PGS. Hiện nay, xét đạt công nhận là do HĐCD, GSNN thực hiện theo đúng quy định. Việc công nhận đạt chuẩn GS, PGS phải do ứng viên đăng ký sau đó xét qua hội đồng chức danh GS cơ sở; nếu được thông qua sẽ chuyển lên hội đồng chức danh GS ngành, liên ngành; sau khi được thông qua, HĐCDGSNN sẽ tiếp tục xem xét và quyết định đạt hay không đạt tiêu chuẩn chức danh GS, PGS. Khi đặt tiêu chuẩn thì mới giao cho các nhà trường ra quyết định bổ nhiệm GS, PGS. Đối với các GS đã được phong ở nước ngoài muốn được phong ở Việt Nam cũng phải qua quy trình nghiêm ngặt bảo đảm các tiêu chuẩn không thấp hơn ở Việt Nam. Nhất là, các ứng viên phải có bài viết đăng trên các tạp chí khoa học uy tín quốc tế. Trong khi đó, GS, TSKH Bùi Văn Ga, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, đã giao cho Cục Nhà giáo và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục yêu cầu Trường ĐH Tôn Đức Thắng báo cáo vụ việc. Trên cơ sở báo cáo chính thức của trường, Bộ sẽ phối hợp với HĐCDGSNN đưa ra ý kiến chính thức về vụ việc.

Đáng chú ý, nhiều GS, chuyên gia giáo dục cho rằng khi chưa được HĐCDGSNN công nhận đạt tiêu chuẩn mà trường tự phong GS, PGS là không phù hợp với quy định hiện nay. GS, TSKH Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐH Quốc gia Hà Nội cho biết: Theo quy định, ở Việt Nam, các trường chưa được quyền tự phong GS, PGS. Việc công nhận đạt tiêu chuẩn GS, PGS là do HĐCDGSNN quyết định. Xu hướng thế giới thì GS, PGS do các cơ sở đào tạo tự phong. Nhưng khi tự phong thì GS phải gắn với trường nào chứ không phải GS chung chung; phải gắn với vị trí chuyên môn của trường đó và có chỉ tiêu cụ thể là bao nhiêu. Không phải cứ đủ trình độ là phong GS. Dù có giỏi mấy mà trường không có vị trí GS thì cũng không được phong. Thí dụ, một ngành nào đó chỉ cần hai GS thì ai đó có giỏi đến mấy cũng không thể được phong GS thứ ba. Ở nước ta hiện nay, hệ thống như trên chưa thể áp dụng được vì nguồn nhân lực các trường ĐH Việt Nam còn thiếu. Nhất là hiện tượng có hiệu trưởng chỉ có trình độ thạc sĩ hoặc không phải GS, PGS mà lại ra quyết định việc phong GS là điều khó chấp nhận. Hệ thống phong GS ở nước ta cần rút kinh nghiệm cho tốt hơn nhưng hiện nay vẫn phù hợp. Ở nhiều nước cũng áp dụng như Việt Nam.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, Điều 71 Luật Giáo dục năm 2005 quy định: GS, PGS là chức danh của nhà giáo đang giảng dạy ở cơ sở giáo dục ĐH; Thủ tướng Chính phủ quy định tiêu chuẩn, thủ tục bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS. Trong khi đó, Quyết định số 174/2008/QĐ-TTg và Quyết định số 20/2012/QĐ-TTg quy định “HĐCDGSNN do Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, có trách nhiệm xét công nhận hoặc hủy bỏ công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh GS, PGS”. Như vậy, việc công nhận đạt chuẩn chức danh GS, PGS phải do HĐCDGSNN quyết định. Một số chuyên gia cho rằng, việc được phong hay không được phong GS, PGS là chuyện bình thường, nhiều hội đồng xét có tới 25% đến 30% số ứng viên bị trượt. Giáo dục Việt Nam hiện nay đang cần những việc làm theo đúng pháp luật. Nếu cứ để tình trạng các trường thích thì tự phong sẽ dẫn đến việc “loạn” GS, PGS; kéo theo hệ lụy khó lường trong đào tạo, nghiên cứu khoa học cũng như phát triển đất nước.