Cách làm mới trên cánh đồng cũ
Khoảng 5 giờ chiều, trên cánh đồng rau Nà Tẻng rộng hơn 1,2 ha thuộc xã Hồng Việt, huyện Hòa An (Cao Bằng) đầy ắp người chăm sóc và thu hoạch rau. Cánh đồng rau được phù sa của sông Bằng bồi đắp, rất phù hợp trồng rau xanh, vốn trước đây được chia làm nhiều mảnh nhỏ cho các gia đình canh tác theo kiểu mạnh ai nấy trồng, nay đã có cách làm khác. Chị Nông Thị Lình, trưởng nhóm trồng rau an toàn cho biết: "Trước kia chúng tôi dùng phân hóa học nhiều, rau tốt nhưng rất khó bán. Từ khi được ngành nông nghiệp hỗ trợ triển khai dự án trồng rau sạch với mô hình khép kín, quản lý chặt chẽ từ nguồn giống, nước tưới, phân bón cho đến bao tiêu đầu ra, giờ chúng tôi làm không đủ rau để bán".
Trên cánh đồng rau Nà Tẻng hiện có 16 gia đình của ba xóm canh tác. Mỗi gia đình có khoảng năm luống rau, mỗi luống trồng một loại rau, củ, quả khác nhau. Chị Hoàng Thị Niềm ở xóm 6 thôn Nà Tẻng đang tưới cho bốn luống hành, rau muống, mồng tơi và dưa chuột cho biết, từ ngày tham gia mô hình trồng rau sạch hữu cơ, mỗi tháng, sau khi trừ chi phí, chị thu lãi hơn hai triệu đồng. Từ tháng 10-2017, triển khai dự án rau sạch hữu cơ, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh mời hai chuyên gia về rau ở Hà Nội về nằm vùng, hướng dẫn người dân quy trình làm đất, gieo hạt và áp dụng biện pháp tưới nước sạch, dùng phân chuồng ngâm ủ pha chế phẩm vi sinh, tuyệt đối không dùng phân tươi. Hằng ngày, từng nhà tự thu hoạch rau và tập trung ở nhà văn hóa thôn rồi tối đến, các gia đình cử đại diện tham gia đóng gói hút chân không, dán bao bì ghi rõ chủng loại, ngày thu hoạch, khối lượng, xuất xứ rau để tiêu thụ tại các cửa hàng do Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh mở tại TP Cao Bằng. Mới đây, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT) tỉnh Cao Bằng tổ chức sơ kết dự án cho thấy với chín loại rau được trồng bao gồm đậu đũa, mướp đắng, dưa chuột, bí xanh, rau muống, hành hoa, gia vị, khoai môn, mồng tơi, hạch toán kinh tế trên diện tích 5.040 m2, tổng sản lượng vụ xuân hè thu được 4.749 kg, giá bán ổn định 10 nghìn đồng/kg các loại, doanh thu hơn 76 triệu đồng. Sản phẩm rau được đánh giá có chất lượng cao, sạch bệnh và được tiêu thụ ổn định.
Theo đánh giá chung của ngành nông nghiệp tỉnh Cao Bằng, các mô hình rau sạch, rau an toàn của huyện Hòa An đã mở hướng tới thị trường tiêu thụ rộng hơn, bảo đảm chất lượng, tạo lòng tin cho người tiêu dùng, nhờ vậy đã từng bước mang lại thu nhập ổn định cho nông dân.
Mở rộng mô hình sản xuất khép kín
Theo Phó Giám đốc Sở NN và PTNT tỉnh Cao Bằng Nguyễn Công Doanh, mặc dù từ năm 2013, Chính phủ đã triển khai chương trình cơ cấu lại nông nghiệp nhưng đến gần giữa năm 2016, UBND tỉnh mới có quyết định thực hiện đề án cơ cấu lại nông nghiệp. Theo đề án này, đến năm 2020, tỉnh đặt ra các mục tiêu là tốc độ tăng trưởng bình quân nông nghiệp đạt hơn 4%/năm, tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế là 19,5%, ổn định sản lượng lương thực có hạt bình quân hằng năm từ 250 nghìn tấn trở lên, giá trị sản phẩm trồng trọt, nuôi trồng thủy sản đạt 40 triệu đồng/ha, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt 25 triệu đồng (tăng 1,7 lần so với năm 2015). Ðáng chú ý, tỉnh sẽ xây dựng 10 mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, tạo ra sản phẩm gắn với thương hiệu.
Ðến nay, theo Phó Giám đốc Nguyễn Công Doanh, ngành nông nghiệp tỉnh đã xây dựng bốn đề án trọng điểm là phát triển vùng rau an toàn giai đoạn 2016 - 2020; nghiên cứu một số mô hình phát triển kinh tế rừng gắn với trồng rừng và bảo vệ môi trường giai đoạn 2016 - 2020, trong đó thực hiện ba mô hình phát triển cây hồi, quế và hà thủ ô dưới tán rừng; phát triển cây đặc sản như quýt, lê, mận, xoài, thanh long tại các huyện Thạch An, Bảo Lạc, Nguyên Bình, Trà Lĩnh, Hòa An, Trùng Khánh; phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm, từng bước theo hướng sản xuất hàng hóa với quy mô đủ lớn. Tuy nhiên, nhìn chung, tiến độ triển khai các đề án vẫn chậm, bởi đến nay tỉnh mới triển khai hai đề án rau an toàn và trồng rừng với tổng số 24 dự án mẫu.
Tại Bắc Cạn, theo Phó Giám đốc Sở NN và PTNT tỉnh Hà Kim Oanh, chương trình cơ cấu lại nông nghiệp triển khai rất chậm do nhiều nguyên nhân khác nhau. Cũng đến giữa năm 2016, UBND tỉnh Bắc Cạn mới có Kế hoạch số 06 thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ về đề án cơ cấu lại nông nghiệp. Theo dự thảo báo cáo sơ kết triển khai chương trình cơ cấu lại nông nghiệp của tỉnh cho thấy, từ năm 2013 đến 2017, tốc độ tăng trưởng bình quân của lĩnh vực nông lâm nghiệp là 5,76%/năm, đạt 128%; lương thực bình quân đầu người đạt 573 kg/người/năm, tăng 43 kg/người/năm so với mục tiêu đề ra đến năm 2020. Tuy nhiên, kết quả này cho thấy, ngoài sản lượng lúa tương đối ổn định, đạt bình quân 179.280 tấn/năm, mặc dù tỉnh đã triển khai nhiều dự án để phát triển giong riềng, cam quýt, hồng không hạt, chè, mơ, rau xanh và cây thuốc lá nhưng nhìn chung kết quả còn hạn chế, chưa bền vững và khó mở rộng để sản xuất đại trà.
Nguyên nhân chính của tình trạng nêu trên, theo lãnh đạo ngành nông nghiệp hai tỉnh Cao Bằng và Bắc Cạn, là do xuất phát điểm của nền nông nghiệp thấp, sản xuất còn mang tính tự phát, manh mún, tập trung chủ yếu vào tăng diện tích, tăng vụ, tăng năng suất mà chưa chú trọng chất lượng, an toàn thực phẩm và mối liên kết sản xuất - tiêu thụ. Hầu hết các loại cây chủ lực có thị trường tiêu thụ bấp bênh. Ngoài ra, nguồn lực đầu tư cho chương trình cơ cấu lại còn hạn chế do vốn ngân sách hạn hẹp, chưa huy động được nhiều doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất. Mặc dù hai tỉnh đã có nhiều chính sách phát triển nông nghiệp, nhưng hầu hết chỉ chú trọng hỗ trợ trực tiếp cho người dân; công tác nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học - kỹ thuật trong nông nghiệp chưa gắn với thực tiễn, nhiều công trình, giải pháp khoa học - kỹ thuật sau khi hoàn thành không được áp dụng, nhân rộng trong thực tế. Sơ kết quá trình thực hiện cơ cấu lại nông nghiệp cho thấy, dù ngành nông nghiệp tại các địa phương đạt mức tăng trưởng cao, nhưng tốc độ tăng trưởng chưa bền vững, thiếu những vùng sản xuất nông sản hàng hóa chủ lực, gắn kết với thị trường. Ngoài ra, sự phối hợp giữa ngành nông nghiệp với các ban, ngành chức năng và chính quyền có nơi còn mang tính hình thức, chưa đồng bộ và thiếu chiều sâu.
Ðể thực hiện hiệu quả chương trình cơ cấu lại nông nghiệp đến năm 2020, ngành nông nghiệp và chính quyền hai tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn đã đề ra nhiều giải pháp, từ chính sách, giải pháp kỹ thuật đến mở rộng thị trường. Tuy nhiên, lãnh đạo ngành nông nghiệp hai tỉnh cũng thẳng thắn thừa nhận cần phải có những giải pháp mang tính đột phá, tập trung vào các khâu quy hoạch sản xuất, huy động tốt nguồn lực (vốn ngân sách, lồng ghép các chương trình, dự án, hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn) và nhất là cần có những mô hình sản xuất khép kín thành công trên những loại cây chủ lực. Trước mắt, thành công từ mô hình rau sạch hữu cơ ở các xã Bế Triều, Ðồng Việt (huyện Hòa An) cho thấy, nếu người dân được cầm tay chỉ việc, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm ổn định thì các mô hình sẽ phát triển bền vững, người dân sẽ sớm thay đổi nhận thức và yên tâm sản xuất.
