20 năm vì an toàn sinh mạng con người

Nỗi ám ảnh tai nạn giao thông

Nguyên Thứ trưởng Giao thông vận tải (GTVT) Bùi Văn Sướng, Chủ tịch đầu tiên của Ủy ban ATGT quốc gia chia sẻ: Ðầu những năm 90 của thế kỷ 20, tai nạn giao thông (TNGT) là nỗi kinh hoàng, ám ảnh lớn với mỗi người dân. Thời điểm ấy, nguồn vốn đầu tư cơ sở hạ tầng mỗi năm chỉ khoảng 2%, trong khi tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân (xe máy) chóng mặt, khoảng 15%/năm. Hạ tầng không theo kịp tốc độ gia tăng phương tiện, dẫn đến hậu quả mỗi ngày đi qua, có hơn 30 người, thậm chí từ 40 đến 50 người ra đường và mãi mãi không trở về nhà, cùng hàng chục, hàng trăm người thương tật vì TNGT. Hàng chục nghìn gia đình lâm vào cảnh khánh kiệt, hàng nghìn đứa trẻ mồ côi không nơi nương tựa, để lại nỗi ám ảnh dai dẳng về tinh thần và vật chất cho gia đình và cộng đồng.

Trước thực trạng đó, việc thành lập Ủy ban ATGT quốc gia để làm đầu mối phối hợp các bộ, ngành, địa phương, chỉ đạo xuyên suốt công tác bảo đảm ATGT là tất yếu. Ngày 29-10-1997, Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Ủy ban ATGT quốc gia trên cơ sở Ban Chỉ đạo ATGT T.Ư trước đây. Sau khi thành lập, Ủy ban ATGT quốc gia đã chủ động tham mưu cho Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 22/2003 (nay là Chỉ thị số 18-CT/TW của Ban Bí thư). Ðây là văn bản quan trọng, có ý nghĩa to lớn, công tác bảo đảm trật tự ATGT được các cấp ủy đảng quan tâm, chỉ đạo và được coi là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng của chính quyền các cấp phải thực hiện hằng năm. Phó Chủ tịch chuyên trách Ủy ban ATGT quốc gia Khuất Việt Hùng nhận định: Chỉ thị 18-CT/TW của Ban Bí thư đã đi vào cuộc sống, vì sinh mạng, sức khỏe của người dân. Với các giải pháp cụ thể, chi tiết, cả hệ thống chính trị, cấp ủy các cấp, từng đảng viên phải vào cuộc, bảo đảm ATGT, kéo giảm TNGT.

Một trong những điểm nhấn trong công tác bảo đảm ATGT là quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm trên các tuyến đường (năm 2008). Trong bối cảnh TNGT nhức nhối, mỗi năm hàng chục nghìn người chết và thương tật nặng, trong đó phần lớn là chấn thương sọ não do không đội mũ bảo hiểm. Những người chịu trách nhiệm thực hiện chương trình kêu gọi người dân đội mũ bảo hiểm đều ý thức được tầm quan trọng của quy định này và quyết tâm thực hiện đến cùng. Bộ trưởng GTVT, Chủ tịch Ủy ban ATGT quốc gia Hồ Nghĩa Dũng lúc bấy giờ đã trực tiếp đi xe máy, đội mũ bảo hiểm vào buổi sáng để kêu gọi người dân tích cực đội mũ bảo hiểm. Việc đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy tưởng như nhỏ bé đã giúp giành lại mạng sống cho hàng nghìn người tham gia giao thông. Nguyên Bộ trưởng GTVT Hồ Nghĩa Dũng cho biết, lúc đó, quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm đối với người đi xe máy đã vướng phải sự phản ứng khá gay gắt từ dư luận. Nhiều người "soi" đến sự bất tiện khi sử dụng, cho nên phản ứng quyết liệt. Sau nhiều nỗ lực, việc thực hiện quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy tại Việt Nam đã thành công. Ðến nay, tỷ lệ người dân chấp hành đội mũ bảo hiểm đạt hơn 95%, giúp giảm số ca bị chấn thương sọ não do TNGT xuống dưới 30%. Dư luận quốc tế, kể cả Liên hợp quốc coi đây là một chiến thắng quan trọng trong cuộc đấu tranh vì sự an toàn của người dân Việt Nam và đánh giá việc thực hiện thành công quy định đội mũ bảo hiểm tại Việt Nam là một trong 10 sự kiện nổi bật về ATGT của thế giới.

Kiện toàn tổ chức

Từ khi thành lập đến nay, Ủy ban ATGT quốc gia đã ba lần được Thủ tướng Chính phủ kiện toàn vào các năm: 2010, 2011 và 2017 với chức năng là cơ quan tham mưu cho Thủ tướng về các giải pháp bảo đảm trật tự ATGT; phối hợp các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp hạn chế TNGT. Ban đầu, Chủ tịch Ủy ban do Thứ trưởng GTVT đảm nhiệm. Những năm sau đó, vị trí này do Bộ trưởng GTVT, và từ năm 2011 đến nay, do một Phó Thủ tướng Chính phủ đảm nhận. Vì vậy, hiệu lực, hiệu quả trong chỉ đạo, điều phối và phối hợp liên ngành về công tác bảo đảm ATGT được nâng cao. Số lượng thành viên Ủy ban tăng lên, từ chín thành viên (năm 1997) lên 22 thành viên, gồm lãnh đạo bộ, ngành và các tổ chức chính trị - xã hội (năm 2017).

Phó Chủ tịch Ủy ban ATGT quốc gia Khuất Việt Hùng cho biết, năm 2011, thực hiện Nghị quyết 88 của Chính phủ, kiện toàn lại tổ chức và Phó Thủ tướng làm Chủ tịch Ủy ban, sự vào cuộc của các bộ, ngành mạnh mẽ hơn, hiệu quả hơn. Bộ GTVT là cơ quan thường trực, lúc này năng lực tổ chức thực hiện vượt trội, nhiệm vụ bảo đảm ATGT thể hiện trực tiếp ở các lĩnh vực của bộ. Ở địa phương, cơ cấu tổ chức ban có sự thay đổi mạnh mẽ. Từ năm 2011 đến nay, với tinh thần chỉ đạo: Vai trò quyết định cho thành bại trong bảo đảm ATGT là từ cơ sở cho nên Ban ATGT cấp huyện, xã cũng được kiện toàn. Chỉ đạo bảo đảm ATGT được lan tỏa đến tận cấp cơ sở. Mỗi chỉ đạo của Chủ tịch Ủy ban ATGT quốc gia đến được mọi cấp, ngành và từng người dân cho nên ý thức chấp hành pháp luật ATGT được nâng lên rõ rệt, trật tự ATGT từng bước được cải thiện.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình, Chủ tịch Ủy ban ATGT quốc gia khẳng định: Những kết quả kéo giảm TNGT tại Việt Nam được người dân ghi nhận và các tổ chức quốc tế đánh giá cao. Từ việc mỗi năm có từ 12 đến 13 nghìn người chết do TNGT, nay đã giảm xuống dưới 9.000 người; số người bị thương cũng như thiệt hại về tài sản vật chất giảm đáng kể. Ðây là kết quả của toàn hệ thống chính trị, các bộ, ngành, địa phương, với nòng cốt là ngành GTVT, Công an, Y tế,… và sự đóng góp đáng ghi nhận của Ủy ban ATGT quốc gia.

Những thành tích đã đạt được trong bảo đảm sinh mạng con người là vô giá. Song, hiện nay, tình hình trật tự ATGT ở Việt Nam vẫn còn diễn biến phức tạp. TNGT ở mức cao, ùn tắc giao thông tại các đô thị lớn đang có xu hướng gia tăng. Thời gian tới, cùng với tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, nhu cầu giao thông và số lượng phương tiện sẽ tiếp tục gia tăng nhanh, tạo áp lực lớn cho nhiệm vụ bảo đảm trật tự ATGT, đòi hỏi Ủy ban ATGT quốc gia phải tiếp tục thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện thể chế pháp luật, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, bổ sung, cập nhật các giải pháp bảo đảm trật tự ATGT phù hợp, với mục tiêu xuyên suốt là xây dựng văn hóa giao thông cho toàn xã hội.

Theo đó, cần nâng cao hiệu quả công tác chỉ đạo điều hành với trọng tâm là phát huy vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị; hoàn thiện thể chế, pháp luật, phân công rõ chức năng nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị; hoàn thiện và thực hiện hiệu quả các chiến lược, quy hoạch để đầu tư phát triển, bảo trì và khai thác hiệu quả kết cấu hạ tầng giao thông; đẩy mạnh tái cơ cấu vận tải, nâng cao sức cạnh tranh và thị phần của đường sắt, đường thủy nội địa, vận tải ven biển nhằm giảm phụ thuộc vào đường bộ;...