Nhiều nghi ngại về dự án dệt – nhuộm ở Vĩnh Phúc

Lấy nhiều dẫn chứng và bài học đắt giá về sự cố môi trường, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan khẳng định, nhà đầu tư hứa hẹn có thể tăng nguồn thu trăm tỷ đồng mỗi năm; giải quyết cả hàng nghìn lao động nhưng nếu thiếu tỉnh táo, các con số tăng nguồn thu chỉ là trước mắt nhưng mất mát thì lớn gấp nhiều lần, gây hậu quả và hệ lụy lâu dài.

Trước khi đề xuất thực hiện dự án đầu tư dệt - nhuộm, năm 2014, Tập đoàn TAL đã tiến hành đầu tư tại Vĩnh Phúc nhà máy may mặc tại Khu công nghiệp Bá Thiện II, huyện Bình Xuyên với diện tích 8ha với tổng vốn đầu tư 50 triệu USD. Hiện tại, Nhà máy đã đi vào hoạt động, doanh thu năm 2017 đạt 20,38 triệu USD, nộp ngân sách 23,1 tỷ đồng và giải quyết việc làm cho 2.200 lao động, trong đó có 80% lao động của địa phương. Năm 2016, Tập đoàn TAL đã đề xuất đầu tư dự án dệt - nhuộm (sử dụng công đoạn Tẩy – Nhuộm – Giặt mài) với công suất 60,9 triệu mét vải/năm, diện tích đất sử dụng hơn 38ha, tổng vốn đầu tư là 350 triệu USD cũng tại Khu công nghiệp Bá Thiện II, huyện Bình Xuyên.

Không phù hợp quy hoạch, nguy cơ lớn về sự cố môi trường

Trong Quy hoạch chung xây dựng đô thị Vĩnh Phúc đến năm 2030 và tầm nhìn 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2011 và Quy hoạch phân khu phát triển công nghiệp và đô thị phụ trợ tại huyện Bình Xuyên của UBND tỉnh Vĩnh Phúc năm 2014 đều khẳng định, Khu công nghiệp Bá Thiện II nằm trong lõi đô thị Vĩnh Phúc và một phân khu thuộc đô thị Vĩnh Phúc, ưu tiên phát triển các khu công nghiệp với các ngành nghề công nghiệp sạch, công nghệ cao, không gây ô nhiễm môi trường. Do đó, ngay từ đầu, dự án triển khai tại Khu công nghiệp Bá Thiện II là không phù hợp quy hoạch, tính chất của khu đô thị đã được Thủ tướng Chính phủ và UBND tỉnh Vĩnh Phúc phê duyệt.

Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường, dự án dệt – nhuộm của Tập đoàn TAL có công suất 60,9 triệu mét vải/năm, lượng nước thải của dự án trung bình 11.840 m3/ngày/đêm và xả thải ra đầu nguồn sông Mây tại xã Thiện Kế đổ về sông Cà Lồ vào sông Cầu. Trao đổi với ông Lê Hùng Nam, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý nguồn nước và nước sạch nông thôn, Tổng cục Thủy lợi cho biết, hiện tại, nguồn nước lưu vực sông Cà Lồ đã bị ô nhiễm nặng, ngoài ra vào mùa khô luôn bị thiếu nước, ngoài lượng nước thải nhà máy còn sử dụng khối lượng lớn hóa chất là khoảng 17.000 tấn/năm, bao gồm một số hoạt chất như: Natri Hydroxit, Peroxit, Axit Sunforic… là những hóa chất tiềm ẩn nguy cơ lớn đến chất lượng nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, nước sinh hoạt, ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng tại khu công nghiệp và vùng hạ du (Hà Nội, Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Dương…).

Ông Đinh Gia Thành, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp Vĩnh Phúc cho biết, mùa khô dòng chảy tại điểm xả thải của dự án tại sông Mây thời điểm thấp nhất tháng 2 chỉ đạt là 4.000m3/ngày đêm, trong khi lượng xả thải trung bình của dự án là 11.840 m3/ngày/đêm, nhiều hơn gấp đôi lượng nước sông, nếu trong trường hợp sự cố, nước sông không bảo đảm đủ để pha loãng nồng độ, do đó ngay từ đầu ngành nông nghiệp kiến nghị không cấp phép cho dự án triển khai.

Ngoài lượng nước thải có khả năng gây ra ảnh hưởng tới môi trường, thì lượng nước cấp do dự án cũng không bảo đảm công suất khi dự án cần tới 12.000m3/ngày đêm. Để đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư, có hai nguồn cung cấp là hệ thống nước của công ty cấp nước là 6.000m3 và hồ Thanh Lanh với 4.000m3. Trong khi đó, theo chức năng quy định hồ Thanh Lanh không có nhiệm vụ cấp nước cho công nghiệp, chỉ phục vụ cho nông nghiệp và phòng chống lũ. Do đó, cộng dồn nguồn nước theo dự kiến tổng lượng nước mới chỉ đạt 10.000m3, trong khi chưa tính tới phải cấp nước cho các dự án, cũng như tình hình biến đổi khí hậu như hiện nay thì lượng nước đã không cấp đủ 12.000m3/ngày đêm cho dự án.

Nhiều địa phương và người dân phản đối

Trước khi quyết định đầu tư tại Việt Nam, Tập đoàn Tal đã nghiên cứu đầu tư tại một số quốc gia khác trong khu vực như Thái-lan, Indonesia, Malaysia… và ngay tại Việt Nam, nhà đầu tư cũng đã khảo sát địa điểm đầu tư tại 21 tỉnh, thành phố trên cả nước, tuy nhiên tại những nơi nhà đầu tư tới, các địa phương đều đã từ chối với nhiều lý do khác nhau.

Thực tế, vừa qua tại một số địa phương trong cả nước nhiều điểm nóng môi trường đã xảy ra với nhiều sự cố nghiêm trọng gây bất ổn xã hội. Một số dự án FDI vi phạm pháp luật gây ô nhiễm môi trường như Vedan, Miwon, Formosa… đã xảy ra sự cố môi trường, tác động trên diện rộng, kéo dài, gây hậu quả lớn về môi trường, ảnh hưởng đến sản xuất, đời sống và sức khỏe của người dân, gây ra nhiều bức xúc xã hội.

Dự án dệt - nhuộm tại Vĩnh Phúc tuy chưa được tiến hành xây dựng nhưng đã gây ra nhiều phản ứng, không đồng thuận trong nhân dân và chính quyền. Theo người dân và chính quyền địa phương, chưa nói đến nước thải ô nhiễm hay không, mà chỉ riêng lượng nước cấp cho dự án đã không đủ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hàng trăm ha đất nông nghiệp của hàng trăm hộ dân nếu như hồ Thanh Lanh tại địa bàn phải gánh thêm chức năng cung cấp nước cho dự án.

Ngoài ra, Chủ tịch UBMTTQ huyện Bình Xuyên Diệp Văn Tư còn dự báo: Dự án không nhận được đồng thuận của nhân dân và chính quyền, nếu như vẫn kiên quyết làm sẽ không tránh khỏi khiếu nại đông người, gất bất ổn xã hội, an ninh trật tự. Nhận thấy việc đặt dự án ở địa phương là bất hợp lý, hai UBND xã Trung Mỹ, Thiện Kết và huyện Bình Xuyên đã làm tờ trình UBND tỉnh Vĩnh Phúc không cấp phép cho dự án và kiến nghị tìm địa điểm khác để thực hiện.

Cần lựa chọn sáng suốt

Trong buổi hội thảo, các chuyên gia, nhà quản lý đều đưa ra cảnh báo về những nguy hại khi Vĩnh Phúc cấp phép cho dự án dệt nhuộm đi vào hoạt động trên địa bàn.

Qua thực tiễn quản lý môi trường các khu công nghiệp, cụm công nghiệp cho thấy hiện trạng chất lượng môi trường luôn luôn thay đổi, biến động không ngừng. Sự tự giác chấp hành quy định nhà nước của nhà đầu tư còn rất thấp khi sẵn sàng xả lén vào thời điểm thích hợp, bởi nếu làm đúng quy định và quy trình thì kinh phí đầu tư cho xử lý môi trường phải chiếm 1/3 tổng vốn đầu tư, gây tốn kém cho chính doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Chính phủ có chủ trương chính sách đầu tư là chọn lọc các dự án có chất lượng, có giá trị gia tăng cao, sử dụng công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường, kiên quyết không chấp thuận chủ trương đầu tư, cấp giấy đăng ký đầu tư các dự án có công nghệ lạc hậu, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.

Dự án với tổng vốn đầu tư lớn (khoảng 8.000 tỷ đồng) có thể mang lại sự phát triển cho địa phương và tăng thu cho ngân sách. Nhưng, dệt nhuộm là 1/18 ngành có sự giám sát đặc biệt thì nếu như sự số xảy ra, không chỉ Vĩnh Phúc, mà Hà Nội, Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Dương và các địa phương nằm trong lưu vực sông Cầu cũng gánh chịu hậu quả.

Dự án này cũng hứa hẹn sẽ tạo ra hàng nghìn công ăn việc làm, nhưng, cũng chính vì nó, hàng nghìn ha đất nông nghiệp không có nước tưới, cả một hệ thống sông bị ô nhiễm, không chỉ ở lĩnh vực nuôi trồng, đánh bắt hải sản, mà cả ngành du lịch, vận tải và nhiều lĩnh vực sản xuất, dịch vụ khác. Do đó, quyết định của tỉnh Vĩnh Phúc không chỉ là quyết định cho địa phương, mà còn là quyết định cho cả vùng bởi bài học các sự cố môi trường những năm gần đây vẫn còn nguyên giá trị…

Các nhà khoa học, chuyên gia môi trường nghi ngại về công nghệ của Tập đoàn TAL khi đưa vào áp dụng tại dự án.