Bài 1: Tập trung tháo gỡ “điểm nóng”
Các tỉnh miền núi biên giới Tây Bắc là nơi tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số. Lợi dụng đời sống khó khăn, trình độ, nhận thức của người dân hạn chế, nhiều đối tượng xúi giục, kích động, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Trong khi đó, ở một số địa phương, chính quyền cơ sở không nắm chắc tình hình, để từ chỗ chỉ là những vấn đề bức xúc trở thành “điểm nóng”. Nhận thức rõ bất cập, yếu kém, các tổ chức đảng trong khu vực đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo giải quyết các “điểm nóng” với những cách làm hiệu quả.
Khi cán bộ xa dân
Cho tới hôm nay, vụ việc hàng nghìn đồng bào dân tộc Mông bỏ gia đình, quê quán đi theo đạo Vàng Chứ, tại huyện Mường Nhé, vẫn là bài học sâu sắc đối với cấp ủy, chính quyền các địa phương về công tác quản lý và mối quan hệ giữa cán bộ với nhân dân. Huyện Mường Nhé có 70% số dân là đồng bào dân tộc Mông. Theo Trưởng bản Huổi Khon 1, xã Nậm Kè Sùng A Kỷ, người Mông vốn thật thà, cuộc sống lại vất vả cho nên khi kẻ xấu nói vào đạo Vàng Chứ “không làm cũng có ăn” thì nghe theo. Không chỉ lôi kéo theo đạo, bọn chúng còn xúi giục, kích động bà con thực hiện các hành vi chống đối chính quyền. Đầu tháng 5-2011, hàng nghìn người Mông ở các địa phương khác tập trung tại bản Huổi Khon, xã Nậm Kè để chờ “vua Mông”. Sự việc khiến tình hình an ninh - trật tự ở địa phương bất ổn, nhiều gia đình bán nhà, bán tài sản để theo kẻ xấu.
Các tỉnh miền núi phía bắc là điểm nóng về di cư tự do và phá rừng trái pháp luật. Trước năm 2007, mỗi năm, tỉnh Hà Giang có hàng trăm hộ, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông ở các huyện vùng cao di cư tự do xuống các huyện vùng thấp trong tỉnh và đi các tỉnh: Đác Lắc, Lâm Đồng, Điện Biên. Tại huyện Mường Tè (tỉnh Lai Châu) mỗi năm cũng có hàng trăm lượt người dân từ địa phương khác di cư đến. Huyện Mường Nhé, tại thời điểm thống kê năm 1999, có 11.857 người di cư tự do vào huyện. Tỷ lệ một người định cư “gánh” sáu người di cư khiến cấp ủy, chính quyền địa phương không khỏi lo lắng. Di cư tự do dẫn đến hàng loạt vấn đề, như: phá rừng, buôn bán trái phép chất ma túy, tình hình an ninh - trật tự phức tạp, mua bán tàng trữ vũ khí trái phép, lưu hành tiền giả...
Tại xã Mù Cả, huyện Mường Tè, từ năm 2009 đến 2012, gần 70 hộ dân từ các tỉnh khác “nhảy dù” vào vùng lõi rừng phòng hộ đầu nguồn sông Đà định cư. Để có đất làm nương, các hộ dân đã phá hàng trăm héc-ta rừng nguyên sinh. Tại huyện Mường Nhé, chỉ trong khoảng 10 năm trở lại đây, dân di cư tự do phá hàng nghìn héc-ta rừng mà trong đó có hàng trăm héc-ta là rừng nguyên sinh trong khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé.
Ngoài ra, dân di cư tự do không có giấy tờ tùy thân, người lớn không biết chữ và trẻ em không được đi học... Tại nơi ở mới, dù chính quyền địa phương tạo điều kiện, nhưng không đủ cơ sở làm thủ tục nhập khẩu cho người dân. Hàng loạt các vấn đề liên quan đến phúc lợi xã hội phát sinh. Nhiều năm liền, trẻ em ở các cụm dân cư này sinh ra không được cấp giấy khai sinh, không có thẻ bảo hiểm y tế và không được đến trường. Các hộ ở đây hầu hết là hộ nghèo nhưng không được hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Dựa vào đó, có đối tượng tuyên truyền rằng Nhà nước “bỏ quên” đồng bào, thậm chí kích động người dân có hành vi chống đối khi cán bộ đến tìm hiểu giải quyết vụ việc.
Tại tỉnh Lai Châu thời gian qua không chỉ có điểm nóng về truyền đạo trái phép, di cư tự do mà còn là điểm nóng về việc khiếu kiện đất đai. Tỉnh đã phải huy động nhiều lực lượng đến tuyên truyền, giải thích, đối thoại dài ngày với bà con.
Trách nhiệm của tổ chức đảng và chính quyền
Tháng 3-2012, TAND tỉnh Điện Biên xét xử vụ án tụ tập đông người gây sức ép với chính quyền, yêu sách đòi thành lập “Vương quốc Mông” tại huyện Mường Nhé. Tám bị cáo là các thanh niên người Mông không phải chủ mưu nhưng có hành vi tham gia tích cực, đều không biết chữ, bị lôi kéo và không biết việc mình làm là trái pháp luật. Trước đó, cũng tại huyện Mường Nhé vào thời điểm năm 1999, Công an tỉnh Lai Châu đã bắt đối tượng cầm đầu truyền đạo trái pháp luật trên địa bàn là Sùng Phái De cùng với bốn đối tượng khác trong lúc bọn chúng đang vận chuyển bốn chiếc hòm đựng tang vật.
Qua vụ việc, nhiều câu hỏi được đặt ra về vai trò của cấp ủy, chính quyền trong triển khai chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến người dân. Thiếu tướng Lưu Trọng Lư, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên - người trực tiếp tham gia tìm hiểu và giải quyết điểm nóng ở Mường Nhé đánh giá, nguyên nhân của điểm nóng Mường Nhé chính là do dân trí thấp; cán bộ cơ sở năng lực yếu, có lúc không chủ động gần gũi nhân dân để thực hiện các giải pháp tuyên truyền. Chính vì thế mà đạo Vàng Chứ lan rộng nhanh chóng nhưng chính quyền cơ sở không nắm chắc. Ở một số nơi, chính quyền cơ sở chưa thật sự quan tâm đến cuộc sống của người dân cho dù Đảng và Nhà nước có nhiều chính sách hỗ trợ.
Tại một số địa bàn thuộc các huyện Mường Nhé, Nậm Pồ (tỉnh Điện Biên), Hoàng Su Phì (Hà Giang) và Tân Uyên (Lai Châu), còn có tình trạng các tổ chức chính trị cơ sở chưa tổ chức tuyên truyền; hoặc có làm nhưng vì năng lực cán bộ yếu, thiếu trách nhiệm cho nên có làm cũng như không. Đồng chí Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Bí thư Huyện ủy Nậm Pồ nhớ lại, những ngày xuống giải quyết điểm nóng về truyền đạo trái phép tại điểm bản ở các xã Nậm Tin, Nậm Nhừ, Nà Khoa, Na Cô Sa, nhà nào cũng cửa đóng và bản nào cũng treo lá xanh… Người theo đạo không những không gặp gỡ, tiếp xúc với cán bộ, chính quyền địa phương mà còn từ chối mọi sự giúp đỡ, hỗ trợ.
Đối với vấn đề di cư tự do, đồng chí Thào Hồng Sơn, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Giang cho biết, bộ máy ở cơ sở hoạt động chưa hiệu quả, chưa có nhiều giải pháp giúp người dân ổn định cuộc sống lâu dài là một trong những nguyên nhân căn bản. “Du canh, du cư” là tập quán của đồng bào dân tộc Mông. Do điều kiện tự nhiên ở các xã vùng cao Hà Giang khắc nghiệt, thiếu đất, thiếu nước cộng với phương thức cach tác lạc hậu cho nên sản xuất khó khăn, buộc người dân phải đi tìm vùng đất mới có điều kiện thuận lợi hơn để mưu sinh.
Nhiệm vụ của hệ thống chính trị cơ sở là giúp đồng bào đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh tế trên chính mảnh đất quê hương mình. Nhưng nhiều nơi, các tổ chức trong hệ thống chính trị cơ sở năng lực hạn chế, công tác lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế - xã hội trong khu vực đồng bào dân tộc kém hiệu quả. Trước năm 2000, nhiều thôn ở vùng cao Hà Giang không có chi bộ, trắng đảng viên. Nơi có chi bộ thì chất lượng hoạt động chưa rõ nét cho nên các chủ trương về đổi mới các mô hình phát triển kinh tế bền vững đối với đồng bào vùng cao không đạt yêu cầu.
Lai Châu là tỉnh có số lượng dân tái định cư để xây dựng các công trình thủy điện lớn nhất cả nước với hơn 10 nghìn hộ. Việc quy hoạch khu tái định cư, triển khai chính sách đền bù tác động lớn đến đời sống nhân dân. Đồng chí Chu Văn Thành, Bí thư Huyện ủy Tân Uyên cho biết: Bài học sâu sắc nhất qua giải quyết việc này là công tác cán bộ. Cán bộ quan liêu, xa dân dẫn đến không hiểu tâm tư, nguyện vọng nhân dân. Một việc nhỏ là khi di chuyển đồng bào Khơ Mú từ trong các bản vùng sâu, vùng xa ra tái định cư ngay chung quanh thị trấn cũng gây ra bức xúc vì cán bộ làm tái định cư không hiểu phong tục, tập quán của người dân.
Vốn quen với phương thức sản xuất “cá dưới suối, rau trên rừng”, nay ra nơi ở mới phải thay đổi hoàn toàn môi trường sống, đất sản xuất ít, chi phí đời sống cao, bà con không bắt nhịp cuộc sống mới, dễ chán nản, bị kích động. Trong khi đó, năng lực một số cán bộ hạn chế, việc giải thích, thực hiện chế độ chính sách hỗ trợ, bồi thường chưa thỏa đáng, thậm chí có nơi còn làm sai. Một số cán bộ của huyện đã bị kỷ luật vì những sai phạm trong thực hiện công tác đền bù, hỗ trợ. Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây ra những bức xúc, tạo thành “điểm nóng”.
(Còn nữa)
