Sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn từ cơ sở (Kỳ 1)

Bài 1 : Nhân tố thúc đẩy phát triển

Từ nhiều cuộc kiểm tra, khảo sát của cơ quan chức năng các cấp mới đây cho thấy, nhìn chung tổ chức bộ máy, biên chế ở cấp cơ sở còn bất cập. Các đơn vị hành chính địa phương quy mô nhỏ, nhiều đơn vị không bảo đảm tiêu chuẩn theo quy định, nhất là cấp xã và thôn. Số lượng cán bộ khu vực này đông, mất cân đối, hoạt động kém hiệu quả đang là những nhân tố cản trở thực hiện nhiệm vụ chính trị và phong trào ở cơ sở.

Những bức tranh tương phản

Cẩm Thành là xã thuần nông của huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh, mức sống người dân trước đây khá thấp. Hiện nay, xã Cẩm Thành có hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, sản xuất phát triển, việc làm và đời sống người dân tăng nhanh. Bí thư Ðảng ủy xã Cẩm Thành Dương Danh Hóa chia sẻ, là địa phương thuần nông, xã xây dựng nông thôn mới với hai thách thức lớn là nguồn lực và trình độ đội ngũ cán bộ cơ sở. Trong tình thế đó, đảng ủy xã ban hành chủ trương sáp nhập thôn, kiện toàn đội ngũ cán bộ cơ sở, phát huy nguồn lực tại chỗ xây dựng nông thôn mới. Từ 19 thôn, nay xã sáp nhập còn chín thôn.

Trước đây các thôn Hạ Bàu, Ðông Lộ có chưa đến 50 hộ, nay đều lên tới hơn 300 hộ. Số cán bộ thôn, xã đã giảm được 100 người, mỗi năm xã tiết kiệm gần một tỷ đồng kinh phí. Từ đó xã tập trung nguồn lực đầu tư xây dựng mới ba nhà văn hóa, nâng cấp sáu nhà văn hóa cũ. Tương tự, xã Tùng Ảnh, huyện Ðức Thọ, qua thực hiện chủ trương sáp nhập thôn, từ 17 thôn xuống còn 12 thôn, hiệu quả hoạt động của bộ máy được nâng lên rõ rệt. Từ hướng đột phá trên, xã nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, huy động được tối đa các nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội. Hai xã nêu trên đang dẫn đầu trong huyện về xây dựng nông thôn mới.

Ở bình diện khác, một xã thuộc huyện nghèo phía bắc, trong nhiều tháng liền cán bộ huyện “phải bám xã” đốc chiến hoàn thành nốt hai nhà văn hóa thôn để bảo đảm xã đạt chuẩn nông thôn mới. Hai thôn trên, một có 40 hộ và còn lại có 73 hộ dân. Nếu thực hiện việc sáp nhập thôn theo tiêu chí về quy mô dân số của Bộ Nội vụ (Thông tư số 04/2012/TT-BNV) quy định đối với thôn ở vùng đồng bằng phải có từ 200 hộ gia đình trở lên; ở vùng miền núi, biên giới, hải đảo phải có từ 100 hộ gia đình trở lên... xã chỉ có 11 thôn, thay vì 15 thôn như hiện nay. Theo đó, bộ máy quản lý thôn tăng hơn bốn chục người. Đồng thời, để đạt tiêu chí về xây dựng nông thôn mới, chỉ riêng nhà văn hóa, người dân phải huy động xây dựng thêm bốn công trình cấp thôn...

Trên thực tế, đã qua thời gian khá dài triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới, một số địa phương còn nhiều xã, thôn trong tình trạng như kể trên.

Thống kê mới đây tại một số tỉnh Tây Bắc và miền trung, còn nhiều đơn vị cấp huyện và xã quy mô nhỏ, có từ vài trăm đến hàng nghìn thôn, tổ dân phố chưa đạt chuẩn quy mô về số hộ. Năm 2017, tỉnh Thanh Hóa có 635 xã, phường, thị trấn, 5.971 thôn, tổ dân phố. Toàn tỉnh có 3.733 thôn, tổ dân phố, chiếm hơn 62% tổng số thôn, tổ dân phố chưa đạt tiêu chí dân số theo quy định tại Thông tư số 04/2012/TT-BNV của Bộ Nội vụ.

Lãnh đạo các địa phương trên cũng thừa nhận, cấp xã và thôn quy mô nhỏ, ruộng đất manh mún, cản trở phát triển nông nghiệp hàng hóa, nguồn lực đầu tư xây dựng nông thôn mới dàn trải, kém hiệu quả. Đồng thời, chi cho hoạt động của tổ chức bộ máy là gánh nặng cho ngân sách địa phương.

Khảo sát tại tỉnh Hà Tĩnh, vào năm 2016 cho thấy, chi ngân sách thường xuyên là 7.992.286 triệu đồng, trong đó chi cho tổ chức bộ máy là 6.335.180 triệu đồng, chiếm hơn 79 % chi thường xuyên. Tỷ lệ chi cho tổ chức bộ máy/tổng thu nội địa là 114%. Toàn bộ 13 huyện, thành phố, thị xã và 262 xã, phường, thị trấn không cân đối được thu - chi. Từ đó, ngân sách phục vụ cho hoạt động thực hiện nhiệm vụ chính trị ở cơ sở thêm khó khăn.

Nghịch lý thừa mà thiếu, đông nhưng không mạnh

Những cuộc khảo sát, kiểm tra mới đây của các cơ quan trung ương tại nhiều tỉnh cho thấy, có giai đoạn bộ máy hệ thống chính trị cơ sở được tăng cường về số lượng, chế độ, chính sách cán bộ được nâng lên, nhưng nhiều nơi bộ máy cấp huyện và xã, thôn cồng kềnh, hiệu quả hoạt động thấp.

Tại một tỉnh miền trung, với gần 1,3 triệu dân có 2.133 đơn vị cấp thôn, tổ dân phố, số lượng công chức nhìn chung còn nhiều so với vị trí việc làm. Cấp xã có tổ chức gì thì cấp thôn có tổ chức đó. Toàn tỉnh có 5.239 cán bộ, công chức cấp xã, bình quân mỗi xã có 20 cán bộ, công chức. Nhiều xã quy mô nhỏ, một số vị trí việc làm được bố trí hai công chức, gây lãng phí ngân sách và biên chế, trong khi Văn phòng Đảng ủy lại không có công chức chuyên trách. Theo thống kê mới đây, tỉnh Hòa Bình, tính bình quân, cứ 181 người dân thì có một người là cán bộ, công chức cấp xã, cao gấp gần hai lần so với bình quân cả nước.

Tỉnh Thanh Hóa có hơn 32 nghìn người hoạt động không chuyên trách (KCT) ở thôn. Khảo sát ở nhiều tỉnh cho thấy thực trạng số lượng cán bộ KCT cấp xã đông, bình quân 15 đến 21 cán bộ/xã. Nhìn chung đội ngũ này chưa thật sự được quan tâm từ công tác đào tạo, bồi dưỡng đến chế độ chính sách. Nhiều tỉnh vẫn còn hơn một nửa số người hoạt động KCT cấp thôn chưa qua đào tạo chuyên môn. Đồng thời, việc bố trí người thực hiện tám nhóm nhiệm vụ tại thôn, xóm thiếu khoa học và thống nhất, hiệu quả làm việc không cao. Trên thực tế, cán bộ cơ sở là cấp gần dân nhất nhưng ở nhiều nơi vẫn quan liêu, xa dân… Một hệ lụy khác, khi đội ngũ công chức, cán bộ chuyên trách và KCT ở cơ sở đông, thu nhập thấp dẫn đến sự làm việc cầm chừng, thiếu tâm huyết, là nguyên nhân xảy ra nhiều tiêu cực...

Theo đánh giá của lãnh đạo địa phương, có nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, từ những yếu kém, bất cập trong phương thức lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp đối với hệ thống chính trị đã tồn tại kéo dài nhưng chậm được phát hiện, khắc phục. Có những hạn chế, khuyết điểm đã thành hệ thống, ăn sâu vào tiềm thức của cán bộ, đảng viên (vấn đề động cơ, mục đích vào Đảng; chọn việc vì lợi ích; chạy chức, chạy quyền…).

Bí thư Tỉnh ủy Hà Tĩnh Lê Đình Sơn chỉ rõ, nhận thức của một số cấp ủy, một bộ phận, cán bộ, đảng viên nhất là người đứng đầu các cơ quan, đơn vị về việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng về tổ chức, bộ máy, cán bộ chưa sâu sắc. Một bộ phận cán bộ, đảng viên còn lười học tập, nghiên cứu để nắm chắc những nội dung trọng tâm, căn bản của các chủ trương, nghị quyết dẫn đến lúng túng, bị động, máy móc trong triển khai thực hiện. Mặt khác, chưa kịp thời phát hiện những “khiếm khuyết” từ cơ chế, chính sách để có sự vận dụng, điều chỉnh kịp thời.

Vấn đề còn là, khi các địa phương thiếu quyết liệt, chậm trễ thực hiện chủ trương và quy định của Trung ương trong đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực hiệu quả, đồng nghĩa với việc tiếp tục gây lãng phí trong sử dụng nguồn lực của dân, ngân sách nhà nước. Đây chính là lực cản trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chính trị và xây dựng nông thôn mới tại mỗi địa phương, từ cấp cơ sở.

(Còn nữa)