Quyết định của Tòa án phải được chấp hành
Theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013, Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử, đồng thời là cơ quan thực hiện quyền tư pháp, có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Kể từ khi Luật Tố tụng hành chính năm 2015 có hiệu lực (từ 1-7-2016) thì những hành vi hành chính, quyết định hành chính của UBND và Chủ tịch UBND quận, huyện trở lên thuộc thẩm quyền giải quyết, xét xử của tòa án cấp tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư. Ngoài ra, tòa án tỉnh, thành phố còn phải xét xử các vụ án hành chính theo trình tự phúc thẩm. Với việc thay đổi thẩm quyền giải quyết, xét xử như nêu trên cho thấy, trong khi các vụ án hành chính ở cấp tòa án quận, huyện giảm thì số lượng các loại án hành chính ở cấp tòa án tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư lại tăng mạnh. Đơn cử ở Tòa án Hà Nội, theo số liệu thống kê, hiện đang thụ lý, giải quyết khoảng 700 vụ án hành chính (sơ thẩm) các loại nhưng số lượng thẩm phán và thư ký của Tòa Hành chính vẫn như cũ. Đây được xem là vấn đề khó khăn, vướng mắc lớn nhất của tòa án trên địa bàn Thủ đô và nhiều địa phương.
Tuy nhiên, từ thực tế những năm qua, tại nhiều địa phương còn nhiều trường hợp tồn đọng án hành chính, cho thấy kỷ luật, kỷ cương trong việc chấp hành pháp luật của một số cơ quan Nhà nước còn chưa nghiêm. Theo thống kê, số thụ lý các vụ án hành chính 10 tháng năm nay tăng hơn 14% so với cùng kỳ năm 2016, trong đó gần 75% số các vụ liên quan đến các quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai. Công tác thi hành án hành chính được xem là khá “nhạy cảm”, trong khi các cơ quan thi hành án dân sự địa phương vẫn còn hiện tượng nể nang, ngại va chạm, đặc biệt là trong những trường hợp người phải thi hành án là các cơ quan Nhà nước không đồng tình với phán quyết của Tòa án. Trong một số trường hợp cơ quan Nhà nước nêu lý do phán quyết của Tòa án không bảo đảm tính khả thi trên thực tế hoặc không thuyết phục...
Trong thời gian 10 tháng năm 2017, số vụ việc thi hành án hành chính đạt thấp hơn so với cùng kỳ năm 2016, còn 113 việc (chiếm 43,23%) chưa thi hành được. Dư luận xã hội đang lo lắng, băn khoăn về tính nghiêm minh của kỷ cương phép nước, vì cơ quan Nhà nước cần phải nghiêm túc, gương mẫu nhất trong việc thực thi và chấp hành pháp luật. Đồng chí Nguyễn Xuân Tùng (Bộ Tư pháp) phân tích rõ hơn, tại Điều 311 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 nêu bên phải thi hành án có một khoảng thời gian tự nguyện thi hành án. Nếu quá hạn quy định này thì người được thi hành án có quyền gửi đơn đến Tòa án để ra quyết định buộc thi hành bản án. Luật cho phép các cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khởi kiện đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan công quyền khi có căn cứ các quyết định, hành vi đó ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành án
Nhiều người nhìn nhận công tác thi hành án hành chính được xem là khá “nhạy cảm”, dễ bị “né”, khi các cơ quan thi hành án dân sự, cán bộ thụ lý, giải quyết hồ sơ còn tâm lý nể nang, ngại va chạm. Đặc biệt khi bên phải thi hành án là các cơ quan Nhà nước không đồng tình với phán quyết của Tòa án, nêu lý do phán quyết của Tòa án không bảo đảm tính khả thi hoặc không thuyết phục. Nhìn chung, số lượng các vụ án hành chính liên quan lĩnh vực đất đai còn nhiều ách tắc, không phải chỉ có trình tự tố tụng mà trình tự hành chính... Trong nội dung chất vấn và tranh luận tại kỳ họp thứ tư Quốc hội khóa XIV vừa qua, các đại biểu Lê Thị Nga (Thái Nguyên), Bùi Huyền Mai (Hà Nội) và nhiều đại biểu khác đã chỉ ra nhiều hạn chế lớn của án hành chính hiện nay. Đó là thẩm phán còn nể nang, ngại va chạm với chính quyền, cho nên có những trường hợp thiếu khách quan và chưa công minh khi đánh giá chứng cứ. Thực tế cho thấy tỷ lệ án hủy, cải, sửa cao; án xử không thi hành được.
Đề cập quy định của Luật Tố tụng hành chính, những khiếu kiện liên quan quyết định của UBND, Chủ tịch UBND cấp huyện thì sẽ do TAND cấp tỉnh thụ lý giải quyết, đại biểu Vũ Thị Nguyệt (Hưng Yên) phân tích: Thực tế hiện nay thì hầu hết các khiếu kiện về các quyết định hành chính của cấp huyện đều liên quan tới vấn đề về đất đai. Vì thế số vụ việc hành chính bị dồn lên cấp tỉnh quá nhiều. Hệ lụy là nhiều nơi có hiện tượng Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND cấp huyện không có đủ thời gian để đi dự các phiên tòa dẫn tới một số phiên tòa phải hoãn, ảnh hưởng tới tiến độ xét xử của Tòa án, gây bức xúc cho nhân dân và vi phạm Luật Tố tụng hành chính. Theo số liệu báo cáo tại diễn đàn Quốc hội, 74% số lượng các án hành chính liên quan đến đất đai còn nhiều ách tắc, không phải chỉ có trình tự tố tụng mà trình tự hành chính, hồ sơ, Luật Đất đai thường xuyên bổ sung, thay đổi.
Một số chuyên gia pháp luật cho rằng, để nâng cao hiệu lực của quyết định buộc thi hành án hành chính, Cục Thi hành án dân sự có trách nhiệm tổ chức công khai đăng tải trên trang thông tin điện tử đối với các vụ việc thuộc thẩm quyền theo dõi. Đồng thời, tích hợp trên Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp và Cổng thông tin điện tử Chính phủ đối với các vụ việc người phải thi hành án là UBND cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ.
Đồng chí Nguyễn Xuân Tùng (Bộ Tư pháp) cho rằng, người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp của người phải thi hành án có trách nhiệm ban hành văn bản chỉ đạo người phải thi hành án nghiêm chỉnh chấp hành quyết định buộc thi hành án. Trường hợp người phải thi hành án vẫn không chấp hành, chấp hành không đúng hoặc không đầy đủ nội dung bản án, quyết định của Tòa án thì người đứng đầu cơ quan cấp trên trực tiếp có văn bản chỉ đạo về việc xem xét xử lý trách nhiệm đối với người đứng đầu của cơ quan Nhà nước là người phải thi hành án.
Yêu cầu từ thực tiễn đòi hỏi Quốc hội, cơ quan hữu quan cần sớm ban hành Luật Thi hành án hành chính để nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi bản án, quyết định thi hành án hành chính cũng như nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong các cơ quan Nhà nước đối với hoạt động thi hành án hành chính.
