Không để thất thoát nguồn thu
Nhiều năm qua, cơ quan chức năng thành phố Hà Nội đã không ít lần ra quân lập lại trật tự lòng đường, vỉa hè nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, tình trạng lấn chiếm lại tái diễn. Từ giữa tháng 11/2025 đến nay, lực lượng chức năng các phường Hoàn Kiếm, Cửa Nam và Ba Đình đã tổ chức xây dựng phường kiểu mẫu về trật tự, văn minh đô thị. Kết quả là, trên nhiều tuyến phố tại các phường, tình hình an ninh trật tự đã được kiểm soát, không còn tình trạng lấn chiếm tràn lan để bán hàng.
Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, do yếu tố khách quan và chủ quan, vỉa hè thành phố vẫn chưa được quản lý khoa học, chưa xử lý dứt điểm những “thói quen cũ” và điểm nghẽn giữa yêu cầu trật tự đô thị với “miếng cơm manh áo” của người dân. Ngoài ba phường kể trên, tình trạng ban ngày thông thoáng, ban đêm vỉa hè lại bị hàng quán chiếm dụng vẫn diễn ra tại một số nơi, chưa có giải pháp triệt để.
Mới đây, tại hội nghị trực tuyến về giải quyết điểm nghẽn trật tự đô thị và ùn tắc giao thông, Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an thành phố Hà Nội yêu cầu các đơn vị không làm theo phong trào; không để tình trạng tái vi phạm trên các tuyến đã làm sạch về trật tự đô thị, trật tự công cộng; không được làm theo kiểu “đánh trống bỏ dùi”.
Song, để giải quyết tận gốc vấn đề, KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam nêu quan điểm: “Vỉa hè là một phần tạo nên sức sống đô thị Hà Nội và phải có “kinh tế vỉa hè” mới thật sự tạo ra văn hóa vỉa hè. Không ít hộ kinh doanh nhỏ lẻ đã tận dụng không gian để kinh doanh (được phép, không xâm phạm các quy định quản lý vỉa hè). Một số khác bất chấp việc vi phạm pháp luật để mưu sinh. Vậy thì, tại sao ta không quản lý chặt hơn, quy hoạch đẹp hơn để có thể… ra tiền!”.
Tiếp tục nghiên cứu, đánh giá, cho thuê
Theo Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội Tô Anh Tuấn, thành phố cần có các quy định quản lý hè phố hiệu quả hơn, tránh việc tổ chức lấn chiếm làm bãi trông giữ xe, bán hàng, kinh doanh, ảnh hưởng mỹ quan và trật tự đô thị. Trên thực tế, cơ quan chức năng thành phố từng xây dựng đề án cho thuê vỉa hè (những tuyến phố đủ điều kiện) nhưng chưa đạt hiệu quả như mong muốn, và mới có năm tuyến phố đã được tổ chức để cho thuê, kinh doanh, gồm Lê Phụng Hiểu, Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, một phần phố Phùng Hưng.
Từ đầu năm 2025, thành phố tiến hành xây dựng, xin ý kiến về Đề án về quản lý, khai thác, sử dụng tạm thời một phần lòng đường, hè phố trên địa bàn. Theo đó, thành phố đưa ra tiêu chí để sử dụng hè phố trong phát triển kinh doanh và trông giữ tạm thời phương tiện giao thông: Hè phố cho phép kinh doanh phải có chiều rộng tối thiểu 3m (trừ trường hợp đặc biệt trong khu vực phố cổ); bảo đảm chỗ đỗ xe cho khách tại chỗ hoặc trong phạm vi cho phép; kinh doanh bảo đảm yếu tố an toàn, văn minh; bảo đảm an ninh trật tự, an toàn phòng, chống cháy nổ và vệ sinh môi trường theo quy định pháp luật… Theo nhà nghiên cứu văn hóa Phùng Hoàng Anh, cần tiếp tục có nghiên cứu, đánh giá hiệu quả tại các tuyến phố đã cho thuê, để có căn cứ đưa thêm các tuyến phố có vỉa hè đủ rộng vào diện cho thuê.
Dù kinh tế vỉa hè được nhiều người nói đến, song chưa có văn bản pháp luật nào đưa khái niệm này vào. Dẫu vậy, đối với nhiều khu vực đô thị, kinh tế vỉa hè đã dần vận hành theo đúng quy luật phát triển như một hệ sinh thái kinh tế đô thị. PGS, TS Đỗ Tú Lan (Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam) khuyến nghị: “Việc quản lý hình thái kinh tế này là hết sức cần thiết, không thể chậm trễ. Trước tiên phải thừa nhận loại hình kinh tế vỉa hè, từ đó mới có được các thể chế thích hợp và đồng bộ, đồng thời phải quản lý theo cơ chế và điều kiện nền kinh tế đang phát triển của Việt Nam”.
Cần tiếp tục sắp xếp, bố trí các tuyến đường cho phép kinh doanh và quy định thời gian để hài hòa giữa một bên là vấn đề mưu sinh của người dân, một bên là trật tự, mỹ quan đô thị. Rõ ràng, muốn quản lý tốt vỉa hè, thì phải công khai minh bạch về lợi ích, vị trí, quản lý, thẩm quyền thu phí và xử phạt”.
KTS Phạm Thanh Tùng,
Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam
Tiêu điểm: Khai thác "kinh tế vỉa hè"
