Đa dạng các biểu đạt văn hóa

Trong tiến trình lịch sử, người Việt Nam khu vực Đồng bằng sông Hồng đã hình thành và lưu giữ được nhiều nét văn hóa độc đáo, những phong cách sống riêng trên cơ sở tiếp nhận, sàng lọc những yếu tố văn hóa Đông - Tây. Từ thực tế sống động, đa dạng và diễn ra lâu dài trong suốt hàng nghìn năm, môi trường văn hóa ở Đồng bằng sông Hồng với hạt nhân là văn hóa gia đình vẫn bảo lưu được những nền nếp gia phong truyền thống, có vai trò quan trọng trong đời sống sinh hoạt của gia đình, xã hội.

Giá trị văn hóa vùng còn được thể hiện ở sự đa dạng trong các biểu đạt văn hóa, gồm những biểu đạt cơ bản sau: Hệ thống các di tích, bao gồm các di tích khảo cổ học, di tích lịch sử, di tích tôn giáo tín ngưỡng, di tích kiến trúc nghệ thuật; hệ thống các danh thắng; hệ thống các bảo tàng, các nhà lưu niệm; hệ thống chợ gồm nhiều loại chợ, như chợ phiên, chợ cóc, chợ đình, chợ xanh, chợ đêm, chợ đầu mối… Tại hội thảo “Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Thực trạng và giải pháp” diễn ra gần đây, PGS, TS Nguyễn Thị Phương Châm, Viện Nghiên cứu văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chia sẻ: Đồng bằng sông Hồng là nơi tập trung hệ thống các làng cổ, có nhiều phong tục, tri thức dân gian gắn với đời sống thường ngày, đời sống sản xuất, đời sống nghi lễ cùng các hoạt động cộng đồng; hay hệ thống các tri thức liên quan thời tiết, kinh nghiệm sản xuất, ứng xử, dưỡng sinh trị bệnh… Vùng còn là cái nôi của nhiều loại hình văn học, nghệ thuật tạo hình, nghệ thuật biểu diễn,… từ truyền thống đến hiện đại, từ dân gian đến bác học.

Đặt con người vào vị trí trung tâm của phát triển

Thế giới đang trong tiến trình xác lập trật tự mới với những chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có. Các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống, cùng với tác động của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ đang làm thay đổi căn bản các chuẩn mực ứng xử và hệ giá trị văn hóa, đặt ra nhu cầu cấp thiết về định vị hệ giá trị quốc gia trong trật tự thế giới mới. Nghị quyết số 80-NQ/TW (7/1/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, xác định xây dựng con người Việt Nam là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực quan trọng nhất của sự phát triển bền vững. Văn hóa được đặt vào vị trí trung tâm chiến lược, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển văn hóa với xây dựng con người toàn diện.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt mục tiêu: Đẩy mạnh xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thống nhất trong đa dạng; mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học, hiện đại. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số. Phát triển văn học, nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hóa dân tộc và tầm vóc đất nước trong kỷ nguyên mới. Cơ bản hoàn thành việc tu bổ, tôn tạo các di tích quốc gia đặc biệt; phục hồi, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một, cần bảo vệ khẩn cấp. Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa; hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hóa, nghệ thuật sáng tạo...

Theo GS, TS Phùng Hữu Phú, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Trưởng ban thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, điều quan trọng nhất vẫn là làm thế nào để nghị quyết đi vào cuộc sống, từ văn bản trở thành hành động, từ nhận thức trở thành những chuyển động thực tế trong cộng đồng, cùng lan tỏa, thấm sâu và phát triển.

Trong thời gian trước mắt và lâu dài, theo nhiều chuyên gia, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp đột phá: Đặt con người làm trung tâm, hoàn thiện thể chế pháp luật văn hóa và chuyển hóa tinh thần nghị quyết thành hành động cụ thể tại mỗi địa phương, mỗi cấp, ngành. Theo đó, cần nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về vai trò của văn hóa. Mỗi người cần hiểu rằng, xây dựng văn hóa không phải là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Từ việc giữ gìn đạo đức, lối sống, ứng xử văn minh trong gia đình, trường học, cơ quan đến việc bảo tồn di sản, phát huy bản sắc dân tộc và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.

Thách thức trong chuyển đổi số

Những vùng đất nuôi bền tinh thần học tập