Mắt xích trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực

Hành trình có định hướng

Theo Thông tư số 06/2026/TT-BGDĐT về Quy chế tuyển sinh các ngành đào tạo trình độ đại học và ngành giáo dục mầm non trình độ cao đẳng, thí sinh chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển, đăng ký 15 nguyện vọng; đồng thời các cơ sở đào tạo phải công bố rõ ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào và tổ hợp xét tuyển. Khi “biên độ lựa chọn” được thu hẹp và tiêu chí được siết chặt, việc chọn ngành, chọn trường không còn là câu chuyện cảm tính, mà đòi hỏi sự chuẩn bị có chiến lược từ sớm.

Chính vì vậy, hướng nghiệp không còn là hoạt động dồn vào những tháng cuối lớp 12. Tại Trường THPT Yên Hòa (Hà Nội), công tác này đã được triển khai theo lộ trình xuyên suốt từ lớp 10 đến lớp 12: Từ nhận diện năng lực, tìm hiểu sở thích, đến trải nghiệm thực tế trước khi đưa ra lựa chọn nghề nghiệp.

Tham gia Ngày hội Tư vấn hướng nghiệp cho học sinh khối 12 do Trường THPT Yên Hòa tổ chức mới đây, em Nguyễn Hoàng Hà, học sinh lớp 12 chia sẻ: “Trước đây em khá mơ hồ, chỉ nghĩ đơn giản là chọn ngành “hot” hoặc theo bạn bè. Nhưng khi được tham gia các buổi tư vấn, làm bài trắc nghiệm năng lực và nghe chia sẻ từ các chuyên gia và các anh chị đi trước, em hiểu rõ hơn mình phù hợp với lĩnh vực nào. Năm nay quy định tuyển sinh thay đổi, em càng thấy cần phải chọn kỹ, vì không còn nhiều cơ hội để “thử và sai” như trước”.

Hoàng Hà cho biết thêm, thay vì đợi đến sát kỳ thi mới quyết định, em đã xác định hướng đi từ đầu năm lớp 12 và chủ động tìm hiểu thông tin về ngành học, cơ hội việc làm. “Em nghĩ quan trọng nhất là hiểu mình muốn gì và có thể làm được gì, chứ không chỉ là đỗ vào một trường đại học”, em nói.

Nhà giáo Lê Hồng Chung, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: Hướng nghiệp hiện nay được tích hợp trong các hoạt động trải nghiệm, giúp học sinh “hiểu mình trước khi hiểu nghề”. Đây là thay đổi quan trọng. Bởi chỉ khi nhận diện rõ năng lực, sở thích và giá trị cá nhân, các em mới có thể đưa ra lựa chọn phù hợp, thay vì chạy theo xu hướng.

Trước những thay đổi của công tác tuyển sinh, vai trò của nhà trường cũng có sự điều chỉnh rõ rệt, không chỉ cung cấp thông tin mà còn chủ động định hướng và tổ chức các hoạt động hỗ trợ học sinh lựa chọn nghề nghiệp. Cùng với đó, gia đình không còn là “người quyết định thay”, mà dần trở thành một “cố vấn chiến lược”. Phụ huynh được khuyến khích đồng hành, lắng nghe và hỗ trợ con trong quá trình lựa chọn, thay vì áp đặt theo kỳ vọng chủ quan.

Gắn kết với nhu cầu thực tế

Công tác hướng nghiệp năm 2026 cho thấy sự gắn kết rõ hơn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu, thương mại điện tử, công nghệ bán dẫn… đang có nhu cầu nhân lực lớn, trong khi một số ngành truyền thống bắt đầu bão hòa. Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường vẫn còn, thể hiện ở việc không ít sinh viên ra trường khó tìm được việc làm đúng chuyên môn.

Ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng giáo dục (Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội) nhận định: Hạn chế trước đây của công tác hướng nghiệp là thiên về giới thiệu trường, ngành, mà chưa cung cấp đầy đủ thông tin về cơ hội việc làm. Vì vậy, định hướng mới là giúp học sinh hiểu “thị trường cần gì”, từ đó lựa chọn ngành học phù hợp với nhu cầu xã hội. Các chuyên gia cho rằng, hướng nghiệp hiệu quả không phải là “chọn giúp” học sinh một nghề, mà là trang bị cho các em năng lực tự nhận thức và khả năng ra quyết định.

Những năm gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định hướng nghiệp và phân luồng là nhiệm vụ trọng tâm. Mới đây, Thông tư số 16/TT-BGDĐT về hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục ban hành ngày 24/3/2026 đã tạo thêm một bước hoàn thiện về thể chế.

Thông tư quy định rõ công tác hướng nghiệp phải được triển khai xuyên suốt, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và từng cấp học. Đáng chú ý, trách nhiệm không chỉ đặt lên nhà trường, mà được phân định rõ giữa các cấp quản lý, đồng thời khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở đào tạo đại học và các tổ chức xã hội. Việc bảo đảm các điều kiện triển khai từ đội ngũ giáo viên được đào tạo chuyên môn, cơ sở vật chất, học liệu đến kinh phí cũng được quy định cụ thể, nhằm đưa hướng nghiệp trở thành hoạt động thực chất. Mục tiêu không chỉ là giảm áp lực vào đại học, mà còn hướng tới cân bằng cơ cấu nguồn nhân lực.

Hướng nghiệp, vì thế, không còn là việc “chọn trường” đơn thuần, mà là quá trình giúp học sinh nhận diện bản thân và lựa chọn con đường phù hợp. Khi mỗi lựa chọn được cân nhắc kỹ, hiệu quả của giáo dục và sự cân bằng của thị trường lao động cũng dần được cải thiện.

Tiêu điểm: Hướng nghiệp và phân luồng giáo dục phổ thông

1. Cách tiếp cận mới trong hoạt động tư vấn

2. Tạo không gian trải nghiệm thực tế