Thúc đẩy lòng trung thực trong thực hiện nghĩa vụ thuế

Vừa “khoan thư sức dân”, vừa nuôi dưỡng nguồn thu

Là chủ một cửa hàng tạp hóa nhỏ trên con phố Phan Bá Vành (phường Phú Diễn, Hà Nội), từ giữa năm 2025, dù nhận được sự hỗ trợ tích cực từ các cán bộ thuế trên địa bàn, song chị Lê Thị Mai vẫn khá “rối” với việc khai thuế doanh thu. Theo chị Mai, nỗi băn khoăn chủ yếu xuất phát từ việc lợi nhuận của cửa hàng chẳng được là bao, lỡ khai thiếu thì lo vi phạm, khai đầy đủ biết đâu lãi chẳng đủ tiền nộp thuế...

Chia sẻ với tâm tư của các hộ kinh doanh, tại tọa đàm “Ngưỡng tính thuế 1 tỷ đồng: Tác động thực thi và những vấn đề đặt ra đối với hộ kinh doanh” do
Báo Nhân Dân tổ chức mới đây, bà Nguyễn Thị Thu, Trưởng ban Nghiệp vụ Thuế (Cục Thuế, Bộ Tài chính) cho biết: Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 141/2026/NĐ-CP không chỉ góp phần giảm nghĩa vụ tài chính cho hộ kinh doanh nhỏ, siêu nhỏ, giúp người kinh doanh có thêm nguồn lực duy trì hoạt động, mở rộng sản xuất, mà còn bảo đảm tính hợp lý, công bằng trong chính sách thuế giữa các nhóm người nộp thuế.

Thực tế, với cửa hàng tạp hóa nhỏ như của chị Mai, khi áp lực thuế và chi phí tuân thủ được điều tiết phù hợp, chị có thêm động lực và sự tự tin để kê khai doanh thu trung thực hơn, minh bạch hơn. Đồng thời, mạnh dạn mở rộng hoạt động kinh doanh, tạo thêm việc làm cho người thân trong gia đình.

Theo bà Nguyễn Thị Thu, đây cũng là giải pháp góp phần thực hiện chủ trương phát triển kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW, đồng thời giúp cơ quan thuế từng bước chuyển mạnh sang phương thức quản lý hiện đại dựa trên dữ liệu số và quản lý rủi ro, vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước.

Từ góc độ một chuyên gia trong lĩnh vực thuế, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cho rằng: Việc nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 1 tỷ đồng là bước tiến thể hiện nỗ lực rất lớn của Chính phủ và Quốc hội trong việc giảm điều tiết thuế, “khoan thư sức dân”, hỗ trợ hộ kinh doanh trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn. Khi chính sách minh bạch, thuận lợi hơn, các hộ kinh doanh trước đây “né thuế” hoặc kê khai không đúng do bất cập của cơ chế thuế khoán sẽ chủ động khai báo đúng thực tế để chuyển sang diện chính thức.

Dẫn lại câu chuyện thực tế tại Hà Nội, bà Cúc cho biết: Khi thí điểm nâng ngưỡng chịu thuế lên mức 500 triệu đồng, dự báo ban đầu có đến 90% hộ kinh doanh không phải nộp thuế. Nhưng sau khi cơ quan thuế địa phương tuyên truyền, vận động và tạo điều kiện kê khai thuận lợi, tỷ lệ hộ không phải nộp thuế thực tế chỉ là 42%, còn lại 58% hộ đã phát sinh và tự nguyện nộp thuế. Do đó, bà Cúc tin tưởng: Mức thuế
1 tỷ đồng/năm sẽ không làm giảm nguồn thu mà giúp nuôi dưỡng nguồn thu bền vững.

Không có “khoảng trống dữ liệu” trong quản lý thuế

Một vấn đề được nhiều hộ kinh doanh đặc biệt quan tâm là cách xác định doanh thu đối với cá nhân có nhiều cơ sở kinh doanh. Đơn cử, một cá nhân có ba cửa hàng tạp hóa ở ba địa điểm khác nhau, mỗi cửa hàng doanh thu khoảng 400 triệu đồng/năm, vậy việc áp thuế sẽ ra sao? Ngưỡng chịu thuế 1 tỷ đồng sẽ được tính như thế nào?

Về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thu khẳng định: Doanh thu tính thuế được xác định là tổng doanh thu trong năm của hộ kinh doanh từ toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ. Nguyên tắc này bảo đảm phản ánh đúng quy mô hoạt động kinh doanh thực tế của cá nhân; đồng thời bảo đảm tính công bằng, minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ thuế, tránh tình trạng phân tách doanh thu giữa các địa điểm kinh doanh để xác định nghĩa vụ thuế không đầy đủ.

Tuy nhiên, vẫn có những hộ kinh doanh mang tâm lý “né thuế” khi doanh thu tiệm cận ngưỡng 1 tỷ đồng. Theo bà Nguyễn Thị Thu, cơ quan thuế ghi nhận đây là thực tế có tồn tại, nhưng không phải là xu hướng phổ biến. “Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, các giao dịch hóa đơn, chuyển khoản hay quan hệ kinh doanh đều sẽ được đồng bộ dữ liệu. Hơn nữa, pháp luật về quản lý thuế và pháp luật liên quan đã có sự đồng bộ, nhằm bảo đảm không có “khoảng trống dữ liệu” trong quản lý. Cơ quan quản lý hoàn toàn có thể đối chiếu, phân tích dữ liệu để phát hiện dấu hiệu bất thường”, bà Thu nhấn mạnh.

Theo bà Thu, đây cũng sẽ là cơ sở quan trọng để cơ quan thuế hỗ trợ đúng đối tượng, cảnh báo sớm sai sót và tập trung quản lý với các trường hợp có rủi ro cao. Những trường hợp cố tình bán hàng nhưng không xuất hóa đơn hoặc không ghi nhận đầy đủ doanh thu có thể phải đối mặt với các biện pháp xử phạt hành chính, truy thu thuế, thậm chí là những chế tài nghiêm khắc hơn ■