Minh bạch truy xuất nguồn gốc nông sản xuất khẩu

Chủ động xây dựng niềm tin với các đối tác xuất khẩu

Có lẽ đến bây giờ, sau hơn 5 năm đeo đuổi giấc mơ khởi nghiệp, chàng nông dân 8X Đặng Dương Minh Hoàng - Giám đốc Hợp tác xã Thương mại dịch vụ Thiên Nông, gương mặt trẻ tiêu biểu Việt Nam năm 2022, mới thật sự tin vào con đường mà mình đã đi. Đó là tiên phong xây dựng nền nông nghiệp hiện đại và bền vững trên quê hương Bình Phước (nay thuộc thành phố Đồng Nai). Anh cũng là một trong những người đầu tiên thực hiện xây dựng vùng trồng ứng dụng công nghệ cao và dán tem truy xuất nguồn gốc đến từng cây bơ, cây sầu riêng trên vùng đất Bình Phước này.

Theo đại diện Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dù đang ở giai đoạn thí điểm, song kết quả bước đầu cho thấy truy xuất nguồn gốc đang trở thành công cụ quản trị chuỗi cung ứng thực chất thay vì chỉ dừng ở yêu cầu kỹ thuật mang tính hình thức. Đặc biệt, ngày 23/5 vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã gửi công hàm tới Tổng cục Hải quan Trung Quốc thông báo về hệ thống truy xuất nguồn gốc của Việt Nam. Động thái này là minh chứng cho việc Việt Nam đang chủ động minh bạch hóa chuỗi cung ứng, tăng khả năng đáp ứng các yêu cầu quản lý mới từ các thị trường nhập khẩu lớn của nhiều mặt hàng nông sản.

Thông tin về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung khẳng định, nhận thức của doanh nghiệp, người sản xuất về việc xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch đã có sự thay đổi mạnh mẽ. Hạ tầng kỹ thuật hiện cũng đã sẵn sàng ở mức cơ bản để đưa vào vận hành hệ thống chính thức từ ngày 1/7 tới đây. Song chỉ khi toàn bộ các chủ thể trong chuỗi cùng tham gia, hệ thống truy xuất mới có thể vận hành hiệu quả và tạo niềm tin với đối tác nhập khẩu.

Bảo đảm thực thi hiệu quả các nghĩa vụ quốc tế

Thực tế, trong bối cảnh các quốc gia nhập khẩu nông-lâm-thủy sản ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch và quản lý dữ liệu, truy xuất nguồn gốc không còn là giải pháp mang tính khuyến khích mà đang trở thành điều kiện gần như bắt buộc để duy trì xuất khẩu chính ngạch.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Hoàng Đức Minh, chuyên viên Phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương, cho biết, các mặt hàng nông sản Việt Nam xuất khẩu chủ yếu sang Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, cùng các thị trường lớn khác như: Mỹ, EU, Anh, Nga và Belarus. Dù có nhiều lợi thế, song việc đáp ứng yêu cầu chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại các thị trường này là thách thức lớn khi khối lượng hồ sơ nhiều, tiêu chuẩn xác minh ngày càng khắt khe. Hệ thống quy tắc xuất xứ hàng hóa hiện nay được xây dựng trên ba tiêu chí cơ bản: Hàng hóa có xuất xứ thuần túy, tiêu chí cộng gộp và tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa.

Đặc biệt, tiêu chí “xuất xứ thuần túy” áp dụng cho những sản phẩm được sản xuất, nuôi trồng, khai thác hoàn toàn tại Việt Nam như nông sản hay khoáng sản. “Đây là tiêu chí cao nhất, áp dụng cho các sản phẩm được nuôi trồng, thu hoạch, khai thác và chế biến hoàn toàn tại Việt Nam. Đồng thời là tiêu chí “đẹp” nhất nhưng cũng khó đạt nhất”, ông Minh nói.

Theo ông Minh, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở khâu quy định mà ở việc chứng minh tính xác thực của nguồn gốc hàng hóa. Đặc biệt với mặt hàng nông sản và nông sản chế biến, việc gom hàng từ nhiều vùng trồng, nhiều thương nhân khiến khâu xác minh trở nên phức tạp. “Chúng ta có thể có đủ chứng từ, đủ bản cam kết, nhưng nếu không xác minh được nguyên liệu, hệ thống vẫn không chấp nhận. Câu chuyện không chỉ là giấy tờ, mà là niềm tin và trách nhiệm pháp lý”, ông Minh nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo thông tư về truy xuất nguồn gốc, phối hợp Bộ Công an xây dựng nghị định liên quan và mở rộng thí điểm sang các ngành hàng chủ lực cho thấy lộ trình xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia được thúc đẩy đồng bộ cả về pháp lý, công nghệ và tổ chức thực hiện.

Phát biểu trong Phiên họp thường kỳ tại Geneva, Thụy Sĩ của Ủy ban Quy tắc xuất xứ của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) được tổ chức trực tuyến vào trung tuần tháng 5 vừa qua, cập nhật việc phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa tại Việt Nam, bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cũng khẳng định rõ, minh bạch xuất xứ hàng hóa là quan điểm nhất quán trong quản lý nhà nước tại Việt Nam. Đây là nỗ lực của Việt Nam trong duy trì tính minh bạch và bảo đảm thực thi hiệu quả các nghĩa vụ quốc tế, thúc đẩy tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, tăng cường phối hợp quốc tế về phòng, chống gian lận xuất xứ hàng hóa.