Vài năm trước, cũng đã qua thành phố 'gang thép' mấy lần, nhưng vì nhiều lý do, tôi vẫn chưa có dịp lên thăm mảnh đất Ðịnh Hóa (Thái Nguyên). Sau vài lần 'lỡ hẹn', vừa rồi tôi mới có cuộc 'du ngoạn' lên miền quê cách mạng đã từng ăn sâu vào ký ức tôi từ nhỏ qua những câu thơ nổi tiếng: 'Vui sao một sáng tháng năm/ Ðường về Việt Bắc lên thăm Bác Hồ/ Suối dài xanh mướt nương ngô/ Bốn phương lồng lộng thủ đô gió ngàn' của nhà thơ Tố Hữu.
Về ATK, không có những núi cao vách đá sừng sững như vùng Cao Bằng - Lạng Sơn; không thấy cảnh 'Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm' như vùng Tây Bắc và cũng không nhiều quả đồi lúp xúp với những cây cọ xòe tán tầng tầng lớp lớp xen lẫn những cánh đồng, dòng sông uốn lượn như vùng trung du Phú Thọ, quang cảnh núi rừng Ðịnh Hóa vừa mang dáng vẻ của đại ngàn kỳ vĩ, vừa có những hình ảnh thân thuộc, gần gũi của làng quê Việt Nam. Những quả đồi nhấp nhô trùng trùng điệp điệp như những con sóng xanh vỗ lăn tăn ngút ngát tầm mắt. Những ruộng lúa, nương ngô dập dìu một mầu xanh êm dịu. Những dòng suối trong leo lẻo lượn theo chân đồi, khe núi như một dải lụa thanh thiên mềm mại càng tôn lên vẻ đẹp sơn thủy hữu tình của núi rừng Việt Bắc. Tạo hóa đã ban tặng cho chiến khu Việt Bắc, trong đó trung tâm Ðịnh Hóa có một địa thế tuyệt đẹp cả về lợi thế quân sự 'tiến khả dĩ công, thoái khả dĩ thủ' (khi đánh có thể tiến công, khi lui có thể phòng ngự) và phong cảnh thiên nhiên, thời tiết, khí hậu.
Nơi đầu tiên chúng tôi đến thăm là Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh (người dân địa phương thường gọi là Ðền thờ Bác Hồ) ở xã Phú Ðình, huyện Ðịnh Hóa. Nhà tưởng niệm Bác Hồ được xây dựng trên đỉnh Ðèo De, tựa vào dãy núi Hồng ba mặt có núi non che chở, mặt tiền nhìn xuống cánh đồng Tỉn Keo, Nà Lọm rộng mở, thông thoáng. Từ cổng Tứ trụ, tôi bước lên 115 bậc thì leo tới nhà Tam quan và từ đây, bước tiếp thêm 79 bậc nữa thì đến Nhà tưởng niệm Bác Hồ. Cô sơn nữ Ma Thị Bắc trong bộ áo chàm truyền thống của dân tộc Tày, nhân viên Nhà tưởng niệm Bác Hồ, có đôi môi tươi tắn như nụ hoa chúm chím trên khuôn mặt trắng hồng lúc nào cũng niềm nở với khách. Giọng nhỏ nhẹ, trong trẻo, Bắc giới thiệu:
- Anh có biết vì sao lại có những con số 115 và 79 không? Con số 115 để ghi nhớ công trình được xây dựng vào đúng dịp kỷ niệm 115 năm Ngày sinh Bác Hồ (19-5-2005). Còn số 79 để tưởng nhớ đến 79 mùa xuân của Người. Chọn đúng vị trí 'tả thanh long, hữu bạch hổ' trên quả đồi hình mu rùa để xây Nhà tưởng niệm Bác Hồ, người dân quê hương cách mạng Việt Bắc nguyện ước tên tuổi, sự nghiệp, tư tưởng và đạo đức của Người mãi mãi trường tồn cùng với non sông đất nước, với núi rừng Việt Bắc hùng vĩ.
Dưới bầu trời lồng lộng gió ngàn, tôi ngắm nhìn Nhà tưởng niệm Bác Hồ mang hình dáng kiến trúc ngôi đền chùa truyền thống của dân tộc, mái lợp đỏ, hệ thống đường bao quanh là 79 cây vạn tuế mang hình cánh sen đang nở - mà cảm thấy hồn nước non, trời đất của cả chiến khu Việt Bắc như hội tụ tại nơi linh thiêng này.
Men theo con đường rừng uốn lượn quanh co, tôi đến chỗ cây đa có tuổi đời ngót trăm tuổi ngay dưới chân núi Hồng thuộc địa phận xóm Khuôn Tát, xã Phú Ðình. Với vòng thân 6-7 người ôm, cao gần 30 m và tán lá xòe rộng khoảng 35 m, cây đa Khuôn Tát mà người dân bản địa vẫn thường gọi là 'Cây đa Bác Hồ' sừng sững đứng đó như một chứng nhân lịch sử còn ghi lại bao dấu ấn của Bác Hồ từng ở nơi đây. Vào những năm 1947-1948, trên bãi đất khá bằng phẳng dưới tán đa rợp bóng, vào giờ nghỉ buổi chiều, Bác Hồ cùng mấy anh em chiến sĩ bảo vệ, giúp việc thường chơi bóng chuyền hay tập võ Thái cực quyền để rèn luyện sức khỏe. Một tấm hình tư liệu quý giá còn lưu lại đến ngày nay là bức ảnh chụp Bác Hồ cùng tám chiến sĩ bảo vệ, giúp việc đang luyện tập võ (năm 1948) ở bãi đất ngay cạnh gốc đa Khuôn Tát.
Rời lán Khuôn Tát, theo con đường độc đạo xuyên qua rừng, tôi đến tham quan di tích lán Bác Hồ tại đồi Tỉn Keo. Nếu Ðịnh Hóa là 'Thủ đô gió ngàn' của cả vùng ATK Việt Bắc, thì đồi Tỉn Keo chính là 'trái tim' trong đó. Rừng xanh rợp bóng, khí hậu trong lành, không gian thoáng đãng, bốn bề có đồi núi bao quanh, phía trước có bãi đất khá phẳng phiu, thật hiếm thấy một nơi nào lại có địa thế 'Trên có núi/ Dưới có sông/ Có đất ta trồng/ Có bãi ta chơi/ Tiện đường sang Tổng bộ/ Thuận lối tới Trung ương' như khu vực Tỉn Keo mà Bác Hồ đã lựa chọn.
Tại đây, ngày 6-12-1953, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì hội nghị Bộ Chính trị quyết định mở chiến dịch Ðiện Biên Phủ. Ngôi nhà lán đơn sơ vẫn còn đó một bộ bàn ghế mộc mạc. Trên tường treo tấm hình Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí trong Bộ Chính trị thông qua phương án tác chiến của Tổng quân ủy - Bộ Tổng Tư lệnh trong chiến dịch Ðiện Biên Phủ lịch sử. Trước ngôi nhà còn một cây dâm bụt Bác Hồ trồng năm xưa. Qua hơn nửa thế kỷ, nhờ cháu con giữ gìn, chăm chút, cây dâm bụt của Bác đến nay vẫn phát triển tươi tốt, cành lá mơn mởn.
Bà Ma Thị Tôm, dân tộc Tày, ở thôn Tỉn Keo năm nay đã 80 tuổi nhưng vẫn khá nhanh nhẹn, khỏe mạnh. Với bà, dù không được trực tiếp phục vụ Bác Hồ, song trong ký ức bà còn vẹn nguyên hình ảnh một ông lão tóc bạc, râu dài, đôi mắt tinh anh và khuôn mặt phúc hậu như một 'ông Tiên'. Lúc cùng tôi vào thăm lán Tỉn Keo, bà Tôm kể lại rằng, khi đi lên rừng, làm nương, nhặt củi, thỉnh thoảng đi qua khu vực Tỉn Keo, bà vẫn nhìn thấy Bác Hồ. Bà Tôm kể:
- Trông người Bác hơi gầy, tôi thương lắm. Có lần, Bác và các đồng chí lãnh đạo họp bàn gì đó ở trong lán khá lâu. Khi bước ra ngoài nghỉ giải lao, tôi thấy đôi mắt Bác đăm chiêu như nghĩ ngợi điều gì rất trọng đại. Sau này tôi mới biết, lúc ấy, Bác vừa bàn luận với Bộ Chính trị về việc quyết định mở chiến dịch Ðiện Biên Phủ, đánh tan giặc Pháp xâm lược. Suốt cuộc đời gắn bó với mảnh đất này, mỗi lần nhìn lán Tỉn Keo dưới rừng cây xanh rợp bóng, tôi thấy hình bóng Bác như vẫn còn ở đó.
Tôi đang chăm chú ghi lại từng lời của bà Ma Thị Tôm thì Thạc sĩ Ðồng Khắc Thọ, Phó trưởng ban phụ trách Ban quản lý khu di tích lịch sử - sinh thái ATK Ðịnh Hóa (Thái Nguyên) nói thân mật với tôi:
- Không chỉ có cây đa, lán Khuôn Tát và lán Tỉn Keo, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên còn có 58 địa điểm khác gắn liền với dấu ấn hoạt động cách mạng của Bác Hồ.
- Nghĩa là toàn tỉnh Thái Nguyên có tới 61 địa điểm di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh, một số lượng lớn di sản văn hóa về Bác Hồ mà không nhiều địa phương có được tài sản quý giá đó? - Tôi hỏi.
- Tôi cũng nghĩ vậy. Qua tham quan, tìm hiểu, như bạn thấy đấy, mỗi nơi Bác Hồ ở và làm việc đều gắn liền với mỗi câu chuyện sinh động về tấm lòng trong sáng, tình cảm bao la của Người dành cho dân, cho nước. Vì vậy, mỗi di tích Bác Hồ không đơn thuần chỉ là một hiện vật cụ thể, mà còn ẩn chứa trong đó về bài học đạo đức cách mạng, bài học làm người rất giá trị mà nếu biết khai thác, phát huy, đây chính là những địa chỉ giáo dục truyền thống rất thiết thực. Trong số 61 di tích đó, có những di tích đặc biệt quan trọng - nơi ghi lại những dấu ấn lịch sử của dân tộc ta như: Di tích đồi Khau Tý, nơi Bác Hồ từng ở và làm việc từ ngày 20-5 đến 10-11-1947 và tại đây, Người đã chủ trì hội nghị Ban Thường vụ Trung ương Ðảng ra chỉ thị phá tan cuộc tiến công mùa đông năm 1947 của giặc Pháp đánh lên căn cứ địa Việt Bắc; Di tích Làng Vang ở xã Liên Minh - nơi Bác Hồ ở, làm việc từ 15-10 đến 17-11-1947 và hoàn thiện tác phẩm nổi tiếng 'Sửa đổi lối làm việc'; Di tích Trại thiếu nhi ở xóm Nà Lọm, xã Phú Ðình, nơi Bác Hồ viết Lời kêu gọi thi đua ái quốc và cũng là nơi Người chủ trì Lễ phong quân hàm cấp tướng đầu tiên của Quân đội ta, trong đó có hàm Ðại tướng cho đồng chí Võ Nguyên Giáp vào ngày 18-5-1948...
