Cơ quan Lạm dụng thuốc men và sức khỏe tinh thần thuộc Bộ Y tế & Nhân dụng Hoa Kỳ đã khuyến cáo người dân đem tất cả các loại thuốc (dược phẩm) quá hạn, hay không còn dùng nữa trộn lẫn vào các túi phân mèo trước khi cho vào thùng rác. Khuyến cáo này đã làm trò cười cho nhiều người, ngay cả nhà khoa học... Nhưng trên thực tế, đó là một trong những phương pháp hữu hiệu hiện nay để giải quyết vấn để ô nhiễm dược phẩm. Mục tiêu của việc trộn lẫn dược phẩm trong phân mèo, hay xác cà-phê sau khi lọc xong, hay mạt cưa là để tránh cho các dược phẩm này không bị tái sử dụng.
Mới đây, theo thống kê của Cơ quan thăm dò địa chất Hoa Kỳ khi nghiên cứu tại hơn 139 nguồn nước, 80% nguồn nước đều chứa vi lượng của rất nhiều dược phẩm, trong đó hơn phân nửa chứa trên bảy hóa chất khác nhau, có nguồn chứa tới 38 hóa chất. Ảnh hưởng lên con người của các vi lượng này hoàn toàn chưa được biết đến.
Mỗi loại thuốc có một mục đích trị liệu bệnh riêng nhưng cũng là độc tố trong chừng mực nào đó do hệ quả chúng để lại và ảnh hưởng lên con người. Chúng được thải hồi qua đường tiểu tiện, rồi qua hệ thống xử lý nước thải, qua đường nước mưa và nước tưới nông nghiệp. Một khi đi vào môi trường, qua các phản ứng hóa học giữa chúng với nhau, qua các phản ứng sinh hủy, chúng trở thành một hóa chất khác, có thể có tính độc hại cao hơn và đời sống bán hủy dài hơn, nghĩa là tồn đọng trong môi trường lâu hơn, và dĩ nhiên gây di hại nhiều hơn. Hiện tại chưa có nhà khoa học nào ước tính được những hệ lụy kể trên của các dược phẩm sau khi đi vào môi trường.
Dược phẩm hết hạn, hay không còn dùng nữa đã đi vào môi trường qua nhiều ngả khác nhau mà con người là nguyên nhân tạo ra nguồn ô nhiễm trên.
Tiến trình sản xuất và tinh chế một dược phẩm đòi hỏi một lượng nước rất lớn và phế thải lỏng có chứa dược phẩm này thải xuống hệ thống cống rãnh.
Dược phẩm một khi được trộn lẫn với nhau sẽ phản ứng hỗ tương theo phản ứng hoặc oxid - khử hóa, hoặc thủy phân để biến thành các hóa chất trung gian. Các hóa chất sau này trong giai đoạn hai sẽ bị sulphat hóa hay amino hóa để tạo thành một số hóa chất khác mà mức độc hại hoàn toàn chưa được biết đến.
Phế thải của dược phẩm được tống ra ngoài bằng nhiều nguồn. Nhà máy xử lý hệ thống cống rãnh, xử lý cơ học, hóa học, đôi khi xử lý sinh học, nhưng vẫn không thể nào loại tất cả dược phẩm có trong nguồn nước. Dược phẩm xâm nhập vào bãi rác qua nguồn rác sinh hoạt gia đình do con người phát thải ra. Bùn phát sinh do việc xử lý nước cống rãnh cũng là nguồn ô nhiễm dược phẩm trong các bãi rác. Nguồn nước rỉ từ bãi rác, cũng như nước xử lý dùng để tưới tiêu mang dược phẩm còn tồn đọng sẽ thấm vào mạch nước ngầm qua hiện tượng thấm sâu, do đó, sẽ làm ô nhiễm nguồn nước uống cho con người. Ngoài ra, trong quá trình chăn nuôi hiện đại, thức ăn gia súc thường được pha trộn hormone tăng trưởng. thuốc kháng sinh, và một số dược phẩm khác cho nhiều mục tiêu chăn nuôi khác nhau. Từ đó, nước tiểu và phân súc vật cũng là nguồn ô nhiễm dược phẩm không kém quan trọng.
Theo thống kê ở vùng San Phran-xi-xcô, Hoa Kỳ, 45% dược phẩm không dùng nữa hay đã hết hạn được phát thải qua đường toilet, và 28% đi vào bãi rác.
Vài nghiên cứu chứng minh các ảnh hưởng tiêu cực lên một số sinh vật trong thiên nhiên. Nạn nhân đầu tiên của sự ô nhiễm dược phẩm phải kể đến tôm cá và những động, thực vật sống trong cả nước ngọt lẫn nước biển. Không ai nghĩ đến cũng như lên kế hoạch 'ngừa thai' cho cá, nhưng trên thực tế cá đã bị ngừa thai qua đường nước cống chảy vào sông rạch và đổ ra biển. Một loại oestrogen tổng hợp thuốc ngừa thai đã làm cho một số cá đực không còn khả năng truyền giống nữa...
Thuốc an thần như Prozac cũng làm giảm khả năng tăng trưởng của cá và ếch nhái. Các nhà khoa học còn e sợ rằng các thuốc trụ sinh trị liệu cho gia súc sẽ làm tăng tính kháng sinh của vi khuẩn, do đó mức trị liệu sẽ phải tăng thêm nồng độ hay phải thay đổi dược phẩm khác. Nước thải qua việc chăn nuôi gia súc ở Hoa Kỳ hàng năm thải vào môi trường 500 triệu tấn gồm thuốc trụ sinh, các hoóc-môn tổng hợp và những hóa chất dành riêng cho súc vật.
Vài nghiên cứu riêng rẽ hiện nay đưa ra một số suy nghĩ về ô nhiễm dược phẩm ảnh hưởng lên con người. Sự hiện diện của một dung lượng rất nhỏ của hóa chất thalidomide trong nguồn nước uống có thể ảnh hưởng lên thai nhi trong bụng mẹ. Daughton, nhà độc tố học người Pháp, đã cho rằng: 'Dù dưới một dung lượng thật nhỏ, các dược phẩm (hóa chất) dù là tổng hợp hay thiên nhiên cũng ảnh hưởng ít nhiều lên cơ thể con người'.
Như vậy, bạn phải làm gì với nguồn dược phẩm không dùng nữa trong nhà?
Cần nhắc nhở mọi người chấm dứt việc đổ dược phẩm vào toilet. Dược phẩm không dùng cần trộn lẫn với xác cà-phê hay hỗn hợp phế thải của mèo để tránh hiện tượng tái sử dụng. Dược phẩm dạng rắn cần được thu hồi và tiêu hủy. Tại Mỹ, tiểu bang I-li-noi và In-đi-a-na đã thực hiện chương trình này và có cả hệ thống giáo dục cho người dân hiểu thêm tác hại của ô nhiễm dược phẩm. Tại San Phran-xi-xcô, đã có 13 địa điểm cho chương trình này, và chỉ tiêu tốn 4.000 USD hằng năm cho mỗi địa điểm.
* Có thể nói việc thải hồi không đúng cách các dược phẩm không còn dùng nữa là nhân tố lớn nhất làm ô nhiễm môi trường. Vậy làm thế nào để giảm tải tối đa việc ô nhiễm này?
