Trước hết, điều mà ai cũng nhận thấy là Quốc hội của chúng ta đang hoạt động ngày càng có hiệu quả và ngày càng thực quyền hơn. Điều này, một mặt, đang làm cho các quyết sách của đất nước được xem xét, cân nhắc kỹ càng hơn, khách quan hơn, mặt khác, làm cho chế độ trách nhiệm được xác lập rõ ràng hơn trong hệ thống.
Đây là năm mà Quốc hội xem xét các dự luật một cách rất kỹ càng. Nhiều dự luật chưa đạt yêu cầu về chất lượng, thí dụ như Luật Quy hoạch chẳng hạn, đều bị hoãn lại. Tâm lý ban hành được càng nhiều luật càng tốt đang dần được khắc phục. Thật ra, luật chỉ tốt khi chính sách lập pháp được đề ra đúng đắn, giải pháp lập pháp được đề ra hiệu quả và khả thi. Những đạo luật kém chất lượng không chỉ làm cho quy trình quản trị bị rối loạn, mà còn làm phát sinh những chi phí khổng lồ cả cho việc thực thi của các cơ quan Nhà nước, cả cho việc tuân thủ của những người dân. Đó là chưa nói tới việc những quy định mù mờ của luật còn trở thành mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng và tiêu cực phát sinh. Chính vì vậy ban hành nhiều đạo luật kém chất lượng là một thảm họa, chứ không phải là một thành tựu.
Ngoài ra, ít khi tồn tại những chính sách tốt chung chung. Chính sách giữ giá đất thấp tốt cho việc đô thị hóa, nhưng ít tốt cho những người bị thu hồi đất. Chính sách lương bổng và phúc lợi lao động cao tốt cho những người lao động, thì ít tốt cho các nhà kinh doanh. Vấn đề đặt ra là bao giờ Quốc hội cũng phải cân đối được lợi ích và sửa đổi được chính sách kịp thời theo đòi hỏi của cuộc sống. Quốc hội với tư cách là cơ quan đại diện cho toàn thể mọi tầng lớp nhân dân là công cụ quan trọng bậc nhất để bảo đảm phép cân đối nói trên, cũng như để nhận biết chính xác một chính sách đang tác động tới đời sống của quảng đại quần chúng như thế nào. Đây thực chất là việc gắn chức năng đại diện với chức năng lập pháp và chức năng quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Năm vừa qua, Quốc hội đang bảo đảm được ngày càng tốt hơn sự gắn kết này. Để đạt được sự gắn kết nói trên, thì tham vấn ý kiến cử tri trong quá trình thẩm định các dự án ở Quốc hội là rất quan trọng. Chưa bao giờ lại có một sự tương tác sôi nổi như vậy giữa những người dân, những nhà doanh nghiệp với các cơ quan của Quốc hội và các đại biểu Quốc hội. Thông qua sự tương tác và quá trình tham vấn này, nhiều điều khoản trong các dự luật đã được bổ sung, sửa đổi cho phù hợp với thực tiễn của cuộc sống.
Đối với một nền quản trị quốc gia hiện đại, bảo đảm chế độ trách nhiệm là đòi hỏi quan trọng hàng đầu. Quốc hội là thiết chế được sinh ra để bảo đảm chế độ trách nhiệm ở tầng cao nhất. Đó là trách nhiệm chính trị gắn chặt với trách nhiệm giải trình. Xét về cơ chế vận hành chế độ trách nhiệm, thì khâu duy nhất thiếu Quốc hội không thể xác lập được chế độ trách nhiệm là Chính phủ. Năm 2017, lần đầu tiên, phiên chất vấn Thủ tướng Chính phủ đã kéo dài 2,5 tiếng. Thủ tướng đã trả lời tất cả các câu hỏi được các vị đại biểu nêu ra.
Các đại biểu Quốc hội trao đổi ý kiến bên hành lang nghị trường.
Thật ra, tất cả các cơ quan hành chính- nhà nước dưới Chính phủ đều phải chịu trách nhiệm trước Chính phủ. Và Chính phủ có các công cụ là tranh tra, kiểm tra để áp đặt chế độ trách nhiệm cho tất cả các cơ quan này. Mà như vậy, thì Quốc hội cần phải tập trung giám sát Chính phủ để bảo đảm chế độ trách nhiệm ở tầm cao nhất này. Hơn thế nữa, nếu Quốc hội giám sát xuống cả các cơ quan dưới Chính phủ, thì rủi ro của việc chồng chéo chức năng với các thiết chế kiểm tra, thanh tra của Chính phủ là rất lớn. Quốc hội có thể vô hiệu hóa các thiết chế này, nhưng lại chưa chắc đã làm công việc thanh tra, kiểm tra tốt hơn. Lý do là vì đây là những công việc đòi hỏi phải có chuyên môn rất sâu.
Hai là, xét về thứ tự ưu tiên, thì giám sát Chính phủ là quan trọng nhất. Để giám sát được Chính phủ, Quốc hội của hầu hết các nước trên thế giới đều phải làm việc thường xuyên. Và cho dù làm việc quanh năm, thì vẫn rất ít Quốc hội nước nào có thể tự hào là đã giám sát được Chính phủ một cách hiệu quả. Một Quốc hội không hoạt động thường xuyên như Quốc hội nước ta, thì lại càng có ít thời gian và điều kiện để giám sát thêm các cơ quan khác ngoài Chính phủ.
Ba là, là một thiết chế chính trị và hoạt động theo chế độ hội nghị, quy trình thủ tục của Quốc hội chỉ phù hợp cho việc giám sát ở tầm chính trị, nghĩa là chỉ phù hợp cho việc giám sát Chính phủ.
Bằng việc tăng cường hoạt động giám sát, đặc biệt là hoạt động chất vấn, Quốc hội đang làm rõ được nhiều nội dung hết sức quan trọng liên quan đến chế độ trách nhiệm giải trình của Chính phủ. Khi Chính phủ ban hành bất cứ quyết định nào đều phải cân nhắc xem có giải trình được với Quốc hội thì đó là kết quả đáng ghi nhận nhất của hoạt động giám sát.
Dân chủ được tăng cường trong các hoạt động của Quốc hội cũng là thành tựu đáng được ghi nhận. Trong năm 2017, tranh luận ở Quốc hội đã được thúc đẩy. Các đại biểu đã tranh luận không chỉ với các Bộ trưởng, mà còn cả với nhau về nhiều vấn đề của đất nước. Nếu trước đây, các đại biểu Quốc hội đều chỉ đọc tham luận là chính, thì vừa qua các đại biểu đã tranh luận thật sự và thẳng thắn về mọi quyết sách được đưa ra xem xét ở nghị trường. Những tranh luận như vậy đã góp phần làm cho đời sống nghị trường trở nên sống động và hấp dẫn hơn đối với công chúng. Cũng cần nhấn mạnh rằng, việc truyền hình và phát thanh trực tiếp các phiên chất vấn, thảo luận, việc bình luận, đưa tin của báo chí về các hoạt động của Quốc hội cũng đóng góp không nhỏ vào tiến trình dân chủ nói trên.
Những thành tựu đạt được là hết sức to lớn, tuy nhiên những thách thức đang đặt ra cho Quốc hội trong giai đoạn mới cũng to lớn không kém. Hội nhập thì không chỉ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, của người dân phải được nâng cao, mà phải được nâng cao cả năng lực cạnh tranh của cả nền quản trị quốc gia trong đó có Quốc hội. Trên cơ sở những thành tựu đã đạt được, tiếp tục đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của Quốc hội vẫn là đòi hỏi bức thiết trong thời gian tới.
| Vấn đề đặt ra là bao giờ Quốc hội cũng phải cân đối được lợi ích và sửa đổi được chính sách kịp thời theo đòi hỏi của cuộc sống. |
