Khó khăn trong hoàn thiện thủ tục
Nhu cầu nhà ở xã hội đang gia tăng mạnh mẽ cùng tốc độ đô thị hóa nhanh tại các thành phố lớn, như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Trong khi đó, nguồn cung còn hạn chế, tiến độ nhiều dự án chậm so với kỳ vọng, khiến cuộc cạnh tranh để tiếp cận nhà ở xã hội trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết. Từ chỗ là chính sách an sinh mang tính hỗ trợ, nhà ở xã hội dần trở thành “cuộc đua hồ sơ”, có nơi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến nhiều người đánh mất cơ hội.
Thực tế, không ít nơi ghi nhận tình trạng người dân tập trung đông, chen lấn, giành chỗ xếp hàng, thậm chí thức trắng đêm để “giữ suất” nộp hồ sơ. Dự án nhà ở xã hội tại ô đất CT3, Khu đô thị mới Kim Chung (Hà Nội) là một thí dụ điển hình, khi nhiều ngày trở thành điểm nóng với dòng người nối dài nộp hồ sơ từ nửa đêm.
Trong dòng người ấy, anh Nguyễn Văn Thái (38 tuổi, quê ở Tuyên Quang), công nhân khu công nghiệp Bắc Thăng Long cho biết: Gần 20 năm làm việc tại Hà Nội, gia đình anh vẫn phải sinh hoạt trong căn phòng trọ chật hẹp chỉ khoảng 20m². “Tôi phải xin nghỉ làm, có mặt từ 2 giờ sáng để tìm cách nộp hồ sơ. Vất vả là vậy, nhưng cũng chẳng còn cách nào khác. Chỉ mong là có cơ hội an cư được, vợ con đỡ khổ”, anh Thái chia sẻ.
Cũng chính tại những điểm nóng như vậy, tình trạng tiêu cực len lỏi xuất hiện. Các “cò mồi”, môi giới trái phép lợi dụng tâm lý nóng ruột của người dân để chào mời “chạy suất”, quảng cáo “suất ngoại giao” hay thu tiền với lời hứa “bảo đảm trúng”. Người mua hoang mang không biết có nên theo hay không? Không ít người đã rơi vào cảnh “tiền mất tật mang”.
Một rào cản lớn khác vẫn tồn tại dai dẳng với người mua nhà ở xã hội, đó là thủ tục xác nhận thu nhập. Theo Nghị định số 261/2025/NĐ-CP, ngày 10/10/2025 của Chính phủ, điều kiện thu nhập để mua nhà ở xã hội được quy định khá rõ. Riêng lao động tự do, việc xác nhận thu nhập do công an cấp xã, phường nơi cư trú hoặc tạm trú thực hiện. Vấn đề nảy sinh chính từ nhóm đối tượng này.
Trên thực tế, nhiều lao động tự do phản ánh họ gần như “đứng ngoài” chính sách nhà ở xã hội, dù thu nhập thấp và nhu cầu rất cấp thiết. Không ít hồ sơ bị ách lại chỉ vì không xin được giấy xác nhận thu nhập, kéo theo việc phải đi lại nhiều lần, qua nhiều cơ quan chức năng nhưng vẫn không thể hoàn thiện thủ tục.
Một điều khác không phải ai cũng biết, giấy xác nhận điều kiện nhà ở chỉ có hiệu lực sáu tháng, dẫn đến trường hợp nhiều người làm quá sớm và phải xin lại từ đầu, ảnh hưởng tiến độ hồ sơ.
Trường hợp của chị Nguyễn Thị H. (phường Kiến Hưng, Hà Nội) cho thấy rõ sự lúng túng trong khâu thực thi. Khi làm hồ sơ mua nhà ở xã hội cho con trai tại dự án Thanh Hà B1.2 (xã Bình Minh), chị phải xin xác nhận là lao động tự do tại Ủy ban nhân dân phường, sau đó tiếp tục đến công an phường để xác nhận mức thu nhập. Tuy nhiên, cả hai khâu đều rơi vào tình trạng “chờ hướng dẫn”, khiến hồ sơ kéo dài trong tâm trạng thấp thỏm.
Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này đã được chỉ ra khá rõ. Tại Hội nghị đối thoại “Từ thủ tục liên thông đến an cư” do Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội tổ chức mới đây, Thượng tá Lê Thế Tùng, Phó Trưởng phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Công an thành phố Hà Nội) cho biết: Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hiện chưa có thông tin về thu nhập của người dân. Khi thiếu dữ liệu và căn cứ pháp lý, lực lượng công an cơ sở không thể xác nhận thu nhập cho lao động tự do, dù trên thực tế họ thuộc nhóm thu nhập thấp.
Sớm tháo gỡ vướng mắc
Trước nạn “cò mồi” hoành hành, Bộ Xây dựng và các địa phương đã yêu cầu siết chặt quy trình tiếp nhận hồ sơ, tổ chức phân luồng theo thời gian, bố trí nhiều điểm tiếp nhận, tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi môi giới trái phép, đồng thời công khai các trường hợp vi phạm nhằm kịp thời cảnh báo người dân. Để việc nhận hồ sơ diễn ra minh bạch, đúng quy định, Bộ Xây dựng đề nghị các tỉnh, thành phố chỉ đạo Sở Xây dựng công khai thông tin đối với tất cả dự án nhà ở xã hội đang triển khai tối thiểu 30 ngày trước khi nhận hồ sơ. Nội dung công khai gồm: Quy mô dự án, giá bán, giá thuê mua, số lượng căn hộ, thời gian phát hồ sơ, địa điểm và thời gian nhận hồ sơ.
Ngoài ra, Bộ Xây dựng đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chỉ đạo chủ đầu tư thực hiện nghiêm trình tự, thủ tục mua bán nhà ở xã hội theo quy định. Các thông tin dự án phải được công bố công khai trên trang thông tin của doanh nghiệp và gửi về Sở Xây dựng, Ủy ban nhân dân cấp xã để đăng tải trên các kênh thông tin chính thống của địa phương.
Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, muốn giải quyết rốt ráo vấn đề, cần mau chóng tháo gỡ vướng mắc về việc xác nhận thu nhập bằng các giải pháp phù hợp, nhất là đối với lao động phi chính thức. Ông Cù Ngọc Trang, Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội cho biết: Thời gian tới, Trung tâm sẽ duy trì chuyên đề nhà ở xã hội, cư dân có thể phản ánh những vướng mắc trên nền tảng iHanoi. “Thành phố cam kết cải cách mạnh mẽ hơn nữa để quy trình thật sự liên thông, minh bạch. Mục tiêu là người dân chỉ phải nộp hồ sơ một lần duy nhất, mọi xác minh sẽ do các sở ngành chia sẻ dữ liệu và phối hợp xử lý”, ông Trang nhấn mạnh ■
Giấy xác nhận điều kiện về nhà ở là một trong những giấy tờ quan trọng nhất trong bộ hồ sơ nộp cho chủ đầu tư, chỉ có hiệu lực trong vòng sáu tháng. Do vậy người dân cần tính toán thời điểm nộp hồ sơ cho phù hợp. Người dân cũng cần chuẩn bị biểu mẫu quan trọng, là Mẫu số 02 theo Thông tư 05/2024 của Bộ Xây dựng”.
Bà Phạm Thị Hồng Hải,
Giám đốc Chi nhánh số 6
Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố Hà Nội
