Gặp Hà Nội trên cao nguyên

Từ Đà Lạt xuôi đèo Tà Nung, ngang qua Mê Linh, Từ Liêm, Đông Anh rồi “chạm” Thăng Long, Ba Đình... những cái tên tưởng chỉ có thể gặp ở Thủ đô lại hiện hữu giữa miền cao nguyên đất đỏ. Nửa thế kỷ trước, bước chân tiền trạm của những chàng trai, cô gái Tràng An đặt lên vùng đất Nam Ban, Lâm Đồng, mang theo khát vọng dựng xây quê hương mới. Để hôm nay, giữa cao nguyên nắng gió được gặp bóng dáng Thăng Long - Hà Nội.

Khu vực trung tâm thôn văn hóa Ba Đình, xã Nam Ban Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng; với hồ Ba Đình đang được cải tạo, mang dáng hình Hồ Gươm Hà Nội.
Khu vực trung tâm thôn văn hóa Ba Đình, xã Nam Ban Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng; với hồ Ba Đình đang được cải tạo, mang dáng hình Hồ Gươm Hà Nội.

Tôi đã nhiều lần đến Nam Ban và mỗi lần trở lại vẫn ngỡ như đang dạo bước qua những con phố Thủ đô. Nhiều người ví đây là “cửa ô thứ sáu” của Hà Nội, bởi những người con Hà thành rời quê hương đến miền cao nguyên, “gánh” theo cả tên đất, tên làng và nét văn hóa đến vùng quê mới. Trên miền đất bazan, người dân vẫn có thể thưởng thức phở Hà Nội, bún chả, bún thang, bánh cuốn Thanh Trì và hương cốm làng Vòng quyện hương sen...

Ghé quán cà-phê trên đường Điện Biên Phủ, ngắm vùng đất bên dòng Cam Ly thượng, lòng bâng khuâng trong câu hát: “Mỗi cánh hoa, mỗi hàng cây dưới nắng Lâm Đồng/ Mang bóng dáng hiền hòa của Hà Nội yêu thương...”, trong ca khúc Hà Nội ở Lâm Đồng của nhạc sĩ Xuân Oanh, gợi nhắc thế hệ thanh niên Thủ đô mang theo nhiệt huyết, khát vọng lên đường xây dựng vùng quê mới. Mùa xuân năm 1976, hàng nghìn cán bộ, thanh niên rời Thủ đô vào nam Tây Nguyên khai hoang, mở đất, dựng xây vùng quê mới giữa đại ngàn để “Mỗi tấc đất khai hoang, mỗi ngôi trường mới mở/ Thêm ý nghĩa cuộc đời và cuộc sống thành thơ”.

Dưới nắng cao nguyên, tôi đến thôn Đông Thanh, xã Nam Ban Lâm Hà, gặp ông Lê Tiến Thành (sinh năm 1958, quê Đông Anh, Hà Nội). Giữa miền quê đã gắn bó gần trọn cuộc đời, ông chậm rãi nhắc chuyện những ngày đầu xa xứ: “Tháng 4/1976, tôi đặt chân lên miền đất bazan. Nửa thế kỷ mà ký ức vẫn còn tươi nguyên”. Thuở ấy, vùng đất hoang sơ, giao thông cách trở, mỗi bước đi đều gặp gai “xấu hổ” cào rách thịt da... mọi thứ đều ngoài tưởng tượng của tuổi trẻ. Rồi những mái nhà được dựng lên, hạt giống gieo xuống, đường sá mở rộng; trường học, trạm xá lần lượt hình thành. “Tuổi trẻ lần đầu xa gia đình, nhớ lắm. Nhưng rồi quen dần và chúng tôi đã hoàn thành tốt nhiệm vụ khai mở vùng đất mới. Thời hạn công tác của thanh niên tiền trạm là ba năm. Nhưng tôi quyết định ở lại, lập gia đình và đất lạ đã hóa quê hương”, ông Thành bồi hồi chia sẻ.

Ngày 29/3/1976, 125 thanh niên thuộc Tổng đội Thanh niên tiền trạm Gia Lâm lên đường vào nam Tây Nguyên khai hoang mở đất. Sau hơn nửa tháng hành trình, họ đặt chân lên vùng đất Nam Ban. Tiếp đó, bảy tổng đội thuộc Đông Anh, Từ Liêm, Thanh Trì và các khu phố Ba Đình, Đống Đa, Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng lần lượt nối bước. Đến cuối năm 1977, hơn 2.600 thanh niên đã có mặt trên cao nguyên, mang sức trẻ và tinh thần “Ba sẵn sàng” đến với vùng đất mới. Hành trang của họ không chỉ có cuốc, xẻng, dao, rựa mà còn có ước mơ về một vùng quê trù phú. Những bàn tay quen nhịp sống phố thị phải học cách thích nghi với núi rừng, vừa dựng nhà, gây dựng cuộc sống, vừa chuẩn bị đón các gia đình tiếp tục vào vùng kinh tế mới.

Ở tuổi 85, ông Phan Hữu Giản, nguyên Ủy viên Thường vụ Thành đoàn Hà Nội, Bí thư Đoàn vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng, nguyên Bí thư Huyện ủy Lâm Hà, tuy sức khỏe đã giảm sút, nhưng khi nhắc về những ngày đầu trên vùng đất mới, ông cười hiền: “Nhiệm vụ mới và khó, dù vậy theo thời gian khó đã qua. Nhiều người tiền trạm đã ở lại Nam Ban đến thế hệ thứ ba, thứ tư, cùng nhau xây dựng quê mới ngày càng giàu đẹp, sáng tươi”.

12111.jpg
Những liền anh, liền chị trên vùng đất Nam Ban Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng.

Nam Ban Lâm Hà giờ đây đã mang dáng dấp phố thị. Vùng đất giao hòa văn hóa châu thổ sông Hồng với đại ngàn Tây Nguyên, nơi giữa cao nguyên vẫn vang lên điệu chèo cổ Hà Tây, ca trù Lỗ Khê và câu quan họ “Khách đến chơi nhà”. Sau gần 50 năm, bà Nguyễn Thị Mão (sinh năm 1954, quê Hà Nội), Trưởng ban liên lạc thanh niên xung phong tiền trạm xây dựng vùng kinh tế mới tại Lâm Đồng, mới có dịp trở lại nơi từng gắn bó những năm đầu gian khó. Bà xúc động: “Đổi thay nhiều quá, không thể nhận ra. Nhìn vùng đất hoang vu năm xưa trở nên tươi sáng, phát triển, chúng tôi rất phấn khởi, tự hào”.

Năm 1987, huyện Lâm Hà được thành lập trên cơ sở sáp nhập vùng kinh tế mới Hà Nội tại Nam Ban, Lán Tranh với một số xã thuộc huyện Đức Trọng. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, huyện Lâm Hà được tổ chức thành sáu xã, gồm Đinh Văn, Phú Sơn, Nam Hà, Tân Hà, Phúc Thọ và Nam Ban; tất cả đều được “gắn” thêm địa danh Lâm Hà trong tên gọi. Bởi, như lời Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng Hồ Văn Mười, hai tiếng “Lâm Hà”, kết hợp Lâm Đồng và Hà Nội, đã trở thành biểu tượng gần gũi giữa hai địa phương. Dù tổ chức hành chính đổi thay, giá trị lịch sử và nghĩa tình trong tên gọi “Lâm Hà” vẫn được gìn giữ và phát huy bằng những việc làm cụ thể.

Hôm nay, trên địa bàn sáu xã như “sáu cửa ô”, những vườn cà-phê, dâu tằm, mắc-ca, cây ăn quả nối nhau ngút ngàn. Hình ảnh tươi mới ấy được xây nên từ mồ hôi, nhiệt huyết của bao thế hệ và nghĩa tình bền chặt giữa Hà Nội-Lâm Đồng. Từ năm 2004-2015, Hà Nội hỗ trợ Lâm Hà 40 công trình, dự án cùng trang thiết bị và cơ sở vật chất, với tổng giá trị hơn 231 tỷ đồng; giai đoạn 2016-2020, hỗ trợ đầu tư 17 công trình, dự án về giáo dục, giao thông và chỉnh trang đô thị. Năm 2024, Hà Nội tiếp tục hỗ trợ để xây dựng Quảng trường Thăng Long giữa trung tâm vùng kinh tế mới năm xưa. Nhiều trường học, tuyến đường, cơ sở y tế, nhà văn hóa được xây dựng, phục vụ đời sống và sản xuất của nhân dân.

Hà Nội vẫn hiện diện trong từng con đường, thôn xóm, mái trường, nếp nhà và ký ức những người chọn Lâm Đồng làm quê hương. Tiếp nối tinh thần của lớp thanh niên tiền trạm, thế hệ hôm nay tiếp tục vun đắp, dựng xây, để “sáu cửa ô” trên vùng đất bên dòng Đạ Dâng thêm những mùa nắng ấm. Tám Trình Coffee Experiences là điểm đến thu hút du khách trong nước và quốc tế với mô hình “Farm to Cup”. Bên tách cà-phê “Tám Trình”, tên ghép của vợ chồng gốc Hà thành, ông Đoàn Mạnh Trình chia sẻ: “Chuyện cũ khắc ghi, nhất là nỗi gian truân của thế hệ ba mẹ. Đó cũng chính là nguồn sinh lực để chúng tôi phấn đấu vươn lên”. Công ty TNHH xuất nhập khẩu Cà-phê Tám Trình hiện có nhà máy chế biến, kho lưu trữ, liên kết hơn 3.000 nông hộ sản xuất cà-phê bền vững; sản phẩm tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Với cơ ngơi hiện nay, Tám Trình trở thành niềm tự hào của người Hà Nội trên quê hương mới.

Trong hành trình về vùng đất nghĩa tình Lâm Đồng-Hà Nội, tôi có dịp được trải nghiệm Cường Hoàn Silk, cơ sở ươm tơ, dệt lụa kết hợp du lịch của ông Phạm Văn Cường, người gốc Hà Nội; trò chuyện với doanh nhân Nguyễn Văn Bảo, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Bảo Anh, và chị Đoàn Thị Cẩm Nhung, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sáng tạo xanh... Với họ, Lâm Đồng là quê hương thứ hai, nơi trao cơ hội trưởng thành và lập nghiệp. Vì thế, những thành quả hôm nay còn gắn với mong muốn đóng góp cho cộng đồng trên vùng đất đã nuôi dưỡng mình. Như lời Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà: “Đó chính là một trong những thành quả đẹp đẽ và đáng trân trọng nhất của hành trình 50 năm xây dựng vùng kinh tế mới. Không chỉ có những vùng đất được khai phá, những công trình được dựng xây, mà còn có những tình cảm được vun đắp, những gia đình, những thế hệ cùng nhau gắn bó, để nghĩa tình giữa Hà Nội-Lâm Đồng ngày thêm sâu nặng”.

Rời Nam Ban - vùng đất theo cách gọi của người Cơ Ho bản địa là Nhar Mbar, nghĩa là lá cơm nếp, lại gợi nhớ hương cốm làng Vòng mùa thu Hà Nội - giữa chiều cao nguyên yên ả, tự đâu đó ngân lên: “Quê hương dù đâu cũng chỉ nơi tấm lòng/ Nặng một tình yêu trên đất nước mênh mông...”, trong khúc ca Hà Nội ở Lâm Đồng da diết.

Trong ba năm đầu, lực lượng tiền trạm khai khẩn, đưa hơn 1.200 ha đất hoang vào sản xuất; xây dựng hơn 200 km đường giao thông, hơn 21.000 m2 nhà ở, tương đương khoảng 1.000 căn hộ; đào 117 giếng nước và thi công 52 km đường dây điện đưa điện lưới về vùng kinh tế mới...