Quảng Bình - nhân chứng của những va chạm lịch sử
Là vùng đất giao thoa, hội tụ của nhiều luồng văn hóa, lại gắn liền với quá trình giữ nước và mở cõi của cha ông, chính điều này đã tạo cho Quảng Bình một diện mạo văn hóa phong phú và đa dạng, hội đủ những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của khu vực Bắc Trung Bộ. Không những thế, Quảng Bình còn có một hệ thống di tích lịch sử minh chứng về một thời khói lửa đạn bom, là nhân chứng đau thương về sự hy sinh của con người nơi đây, như: di tích Thành Đồng Hới, di tích Lũy Thầy, di tích Quảng Bình Quan, di tích tháp chuông nhà thờ Tam Tòa với chi chít những vết đạn bom - thể hiện rõ nét về sự tàn ác của bọn đế quốc, Đèo Ngang là ranh giới Đất nước thời Đại Việt và Chiêm Thành, Sông Gianh là ranh giới của đất nước thời Trịnh - Nguyễn phân tranh...
Từ năm 1627 đến năm 1672, họ Trịnh và họ Nguyễn đã giao tranh liên tục bảy lần. Và trong thời gian tiếp sau đó, vùng đất này luôn được coi là điểm “nóng”, tiềm ẩn nhiều nguy cơ nổ ra chiến sự.
Nhưng đặc biệt nhất với Quảng Bình vẫn là hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ.
Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Quảng Bình trở thành vùng tuyến lửa, là hậu phương của tiền tuyến lớn miền nam, là nơi thử thách gian nan nhất, khốc liệt nhất nhưng cũng anh hùng nhất.
Theo chiều dài lịch sử, vùng đất này đã hình thành nên nhiều làng văn hóa nổi tiếng “Bát danh hương” - “Sơn - Hà - Cảnh - Thổ - Văn - Võ - Cổ - Kim” và đào luyện, hun đúc, sản sinh ra nhiều bậc anh hùng, hào kiệt, danh nhân với những tố chất cao quý và đặc biệt xuất chúng trong các lĩnh vực quân sự, văn hóa - xã hội như: Dương Văn An, Nguyễn Hữu Cảnh, Nguyễn Hàm Ninh, Nguyễn Phạm Tuân, Lưu Trọng Lư, Hàn Mặc Tử, Hoàng Kế Viêm, Võ Nguyên Giáp... Nhiều danh nhân trong cả nước đến với vùng đất “Địa linh - Nhân kiệt” này và đã có nhiều công lao to lớn đặc biệt quan trọng, tác động mạnh mẽ đến quá trình hình thành và phát triển vùng đất Quảng Bình như: Lý Thường Kiệt, Hoàng Hối Khanh, Hồ Cưỡng, Đào Duy Từ, Phan Thúc Duyện... Họ là những bậc tinh anh, hiền tài, là hào quang tỏa sáng muôn đời, làm rạng danh cho quê hương, đất nước, mãi mãi là niềm tự hào của Dân tộc và bao thế hệ cộng đồng cư dân Quảng Bình.
Những lời thề viết bằng máu
Vào tháng 5 năm 1965, tại trận địa Ca Tang ở huyện Tuyên Hóa, đại đội pháo cao xạ của bộ đội đã chiến đấu quyết liệt với máy bay Mỹ. Và chính trị viên đại đội Nguyễn Viết Xuân dù bị thương gãy tay, đã yêu cầu đồng đội dùng dao cắt đứt rời cánh tay của mình để tiếp tục chỉ huy chiến đấu với lời thề vang vọng đến nhiều thế hệ “Nhằm thẳng quân thù. Bắn!”. Sau Nguyễn Viết Xuân, có mẹ Choàng ở xã Quảng Thuận (huyện Quảng Trạch), ngày đêm huy động mọi lực lượng giúp đỡ bộ đội, tháo nhà lót đường cho xe bộ đội vượt qua qua bến phà Gianh. Và chính mẹ đã nói ra một lời thề nổi tiếng “Xe chưa qua nhà không tiếc”. Rồi, lực lượng thanh niên xung phong ở Trường Sơn đã khắc lên vách đá tai mèo câu thề bất tử “Xe chưa qua nhà không tiếc”, “Đường chưa thông không tiếc máu xương”. Thôn quê, làng xã sinh ra lời thề nghe rất dân dã nhưng thấm đẫm ý thức cách mạng thời chiến tranh: “Cho không lấy, thấy không xin, của công giữ gìn, của rơi trả lại”. Nhớ lại thời đó, khi tàu Hồng Kỳ của nhân dân Trung Quốc chở hàng trăm tấn gạo giúp nhân dân Quảng Bình đỗ tại đảo Hòn La. Máy bay Mỹ vây ráp suốt ngày đêm, bom thủy lôi, từ trường thả xuống, tạo thành vòng vây bao quanh tàu. Không có cách nào có thể ra lấy gạo được. Người ta quyết định thả hàng trăm tấn gạo xuống biển cho sóng đánh vào đất liền. Các xã ven biển như Quảng Đông, Quảng Xuân, Quảng Kim, Quảng Phúc, Thanh Trạch, gạo tấp vào bờ nhiều vô kể. Ngày đó, cái đói đổ ập xuống trên đầu dân. Gạo hết, khoai hết, có nơi phải xào cả xương rồng ăn với cháo loãng. Nhưng tất cả những bao gạo thả trôi vào bờ, nhân dân đều giao hết cho chính quyền, không sót một bao nào. Vì thế mà Đảng bộ Quảng Bình mới có những lời thề với dân, ghi nhận công sức của nhân dân: “Dân là vàng mười”, “Dễ trăm lần không dân cũng chịu. Khó vạn lần dân liệu cũng xong”, “Bám làng mà chiến đấu, bám ruộng mà sản xuất”, “Tay cày tay súng, tay búa tay súng, tay chèo tay súng”, “Hợp tác xã là pháo đài, chi bộ là cốt thép, nhân dân là chiến sĩ”, “Tiếng hát át tiếng bom”, “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau”, “Sống bám đường, chết kiên cường dũng cảm”, “Địch đánh rừng già ta ra rừng non, địch đánh rừng non ta ra bãi trọc, địch đánh bãi trọc ta bám mặt đường”... Những lời thề như vậy sinh ra từ máu, từ sự hy sinh vô cùng, vô tận cho đất nước. Đến Quảng Bình, người ta có thể rẽ vào bất cứ một gia đình nào cũng nghe kể về sự hy sinh đổ máu của người thân. Đến Quảng Bình, gặp bất cứ người nào vào tuổi 50, cũng đều được nghe những câu chuyện truyền kỳ về những năm chống Mỹ. Một mảnh đất như vậy thật sự là một mảnh đất thép. Chỉ có những con người thép mới sinh ra những lời thề thép vang vọng đến mọi thế hệ.
Trong ngày lễ trọng mừng danh xưng 410 năm vào tháng tư năm nay, Quảng Bình còn có một vinh dự lớn, là nơi mà Đại tướng huyền thoại Võ Nguyên Giáp đã chọn để an nghỉ cuối đời mình. Và ngay ở phía bắc của tỉnh, khu mộ Đại tướng trở thành một địa chỉ tâm linh hết sức đặc biệt.
Hằng ngày, hàng nghìn lượt du khách vào viếng mộ Đại tướng. Từ khu mộ, có thể nhìn thấy dọc dài hình hài Quảng Bình uốn cong theo bờ Biển Đông, và hình như từ tầm cao ở khu mộ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đang bắt đầu cho một lời thề thứ nhất lúc sinh thời Bác Hồ thường căn dặn, và Đại tướng gửi lại cho cháu con:
Dĩ công vi thượng.
Những lời thề như vậy sinh ra từ máu, từ sự hy sinh vô cùng, vô tận cho đất nước.
