Ông Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam:
“Đạo đức người làm báo là nền tảng của hoạt động báo chí”
Là người làm báo, càng trải nghiệm nghề nghiệp, tôi càng nhận thức rõ tính khách quan chân thật là nguyên tắc cơ bản, cốt lõi của báo chí. Nếu bỏ qua, xâm phạm nguyên tắc đó, báo chí không thể thực hiện được chức năng quan trọng nhất là phản ánh bản chất của sự thật. Tôi muốn nói rõ bản chất chứ không phải là hiện tượng mà ta nhìn thấy bên ngoài. Sự thật được nhìn nhận dưới các góc độ, với rất nhiều chi tiết, mức độ khác nhau. Điều đó phụ thuộc vào tính chủ quan của nhà báo. Một người làm báo có kiến thức, bản lĩnh, trách nhiệm và đạo đức sẽ luôn nhìn sự thật ở góc độ mang tính bản chất nhất. Người không hội đủ những yếu tố đó, những người vụ lợi, thiên kiến, có ý đồ xấu thì sẽ khai thác sự thật theo cách khác và làm sai lệch bản chất sự thật, những thông tin họ đưa ra có thể đúng một phần nhưng người đọc sẽ cảm nhận bản chất khác hẳn.
Báo chí cách mạng Việt Nam có truyền thống vẻ vang, phản ánh chân thực và khách quan đời sống xã hội, trong đó tính nhân văn luôn được đề cao. Tôi nghĩ người làm báo hôm nay cần quan tâm đúng mức hơn về tính nhân văn trong tác nghiệp. Nếu báo chí không hướng tới giá trị nhân văn cao đẹp thì không thể góp phần bồi đắp nền tảng văn hóa - tinh thần cho xã hội, để từng con người, từng gia đình và rộng hơn là cả xã hội cảm thấy bình yên.
Tính chính trực của người làm báo là rất quan trọng. Bởi đứng trước một biển thông tin xô bồ, hỗn tạp, điều quyết định giúp nhà báo đưa được những thông tin tích cực, lành mạnh, đúng đắn tới độc giả là tính chính trực. Để hỗ trợ, phục vụ cho sự chính trực đó, rất cần năng lực và trình độ tác nghiệp cao. Nhiều khi muốn mà không có khả năng tác nghiệp thì tính chính trực cũng bị hạn chế. Đạo đức, năng lực hòa quyện với nhau, tạo nên chân dung của người làm báo, thể hiện qua hiệu quả, tác dụng, chất lượng tác phẩm. Và tổng thể, rất nhiều gương mặt nhà báo sẽ tạo nên chân dung của một nền báo chí. Trách nhiệm của báo chí là quyết đứng về cái thiện, giúp độc giả dám đứng về cái thiện, không run sợ trước cái ác. Điều đó phụ thuộc rất nhiều vào tính chính trực, lòng quả cảm, dám dấn thân của nhà báo. Đó là biểu hiện cao nhất của đạo đức nghề nghiệp.
Nhiều người đặt câu hỏi, có cần thiết phải xây dựng một bộ quy tắc ứng xử cho phóng viên đi tác nghiệp hay không? Ở Việt Nam, trước hết, nhà báo phải nắm vững và tuân thủ Hiến pháp, Luật Báo chí. Luật Báo chí năm 2016 do Quốc hội khóa 13 thông qua có một điều quy định rất rõ ràng, cụ thể về chức năng, nhiệm vụ của Hội Nhà báo Việt Nam, trong đó có nhiệm vụ ban hành, tổ chức thực hiện Quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam. Tại hội nghị toàn quốc Hội Nhà báo Việt Nam vừa qua, đồng chí Võ Văn Thưởng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư T.Ư Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo T.Ư đã nhấn mạnh vấn đề đạo đức báo chí. Trong phát biểu bế mạc hội nghị đó, đồng chí Thuận Hữu, Ủy viên T.Ư Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đã khẳng định: Hội Nhà báo Việt Nam sẽ tổ chức một đợt sinh hoạt sâu rộng để học tập, quán triệt Luật Báo chí 2016 và trên cơ sở đó, góp ý, bổ sung, điều chỉnh và xây dựng Quy định đạo đức của người làm báo Việt Nam sao cho phù hợp với tinh thần Hiến pháp, phù hợp Luật Báo chí và thực tiễn đời sống báo chí, đời sống xã hội hiện nay. Đây là đợt sinh hoạt rất quan trọng, có ý nghĩa sâu sắc cả về chính trị, tinh thần và nghề nghiệp đối với các nhà báo. Tôi muốn nhấn mạnh thêm, đạo đức báo chí đang trở thành một vấn đề có tính cốt lõi, nền tảng của hoạt động báo chí ngày nay. Nếu xa rời nền tảng đó, báo chí không thể hoàn thành trách nhiệm đối với xã hội.
Nhà báo Lê Thanh Phong, Báo Lao Động:
“Nói đúng sự thật là tôn chỉ cao đẹp nhất của nghề báo!”
Người làm báo hiện nay có điều kiện và công cụ hành nghề tốt hơn thế hệ trước. Cạnh tranh báo chí khốc liệt bắt buộc người làm báo phải năng động, nhanh nhạy hơn. Giao lưu quốc tế và toàn cầu hóa tạo cơ hội cho nhà báo học tập phong cách và tư duy làm báo hiện đại, Internet và thiết bị công nghệ thông minh nối dài cánh tay và mở rộng lỗ tai của nhà báo.
Tuy nhiên, môi trường báo chí hiện đại và năng động đó, bên cạnh những mặt tích cực cũng sinh ra những tiêu cực trong nghề báo. Vì cạnh tranh thông tin, vì mục đích kiếm tiền, có không ít nhà báo, tờ báo không còn chú trọng đến đạo đức nghề nghiệp, phẩm giá của người cầm bút.
Chúng ta không nên đổ lỗi cho kinh tế thị trường, rằng vì cạnh tranh sống còn, cho nên, báo chí phải giật gân câu khách. Làm báo hay có nhiều cách, chỉ nói lên được sự thật, đúng sự thật đã là hay rồi. Bạn đọc luôn khát khao sự thật, hãy mang đến cho bạn đọc đúng cái họ cần.
Trung thực, nói đúng sự thật là tôn chỉ cao đẹp nhất của nghề báo. Tạo được môi trường báo chí trung thực, lành mạnh có nghĩa là tạo điều kiện tối đa để sự thật được lên tiếng. Và để lành mạnh cơ thể thì phải loại trừ khỏi cơ thể những loại virus gây bệnh, xử lý những cá nhân vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, rút giấy phép những tờ báo chuyên giật gân câu khách bất chấp sự thật, dùng áp lực báo chí để tống tiền. Hiện nay, có một số tờ báo, tạp chí không biết mang đến thông tin gì cho xã hội ngoài việc lợi dụng danh nghĩa của báo chí để thực hiện mục đích riêng của họ.
PGS, TS Đinh Thị Thúy Hằng, Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam):
“Mạng xã hội càng phát triển, báo chí càng phải làm tốt vai trò định hướng dư luận”
Mạng xã hội bây giờ phát triển quá mạnh, nhiều thông tin, có những thông tin chuẩn xác, lành mạnh, nhưng cũng có những thông tin với mục đích xấu. Nếu nhà báo không có sự kiểm chứng, làm việc thiếu chuyên nghiệp thì dễ sa lầy vào những thông tin không đúng sự thật. Mạng xã hội phát triển giúp bất cứ ai cũng có thể chuyển tải, tiếp cận thông tin. Bản thân mỗi nhà báo cũng có thêm nhiều nguồn thông tin, đó vừa là cơ hội, vừa là thách thức.
Nếu những nhà báo chuyên nghiệp chọn cách chạy theo những thông tin mang tính chất tầm thường, giật gân thì tôi cho rằng, chính họ sẽ hủy hoại tri thức xã hội. Báo chí không chỉ cung cấp thông tin mà còn hướng mọi người đến một giá trị văn hóa cao hơn. Nếu chúng ta chạy theo những thông tin tầm thường, giật gân thì làm thế nào có thể nâng cao dân trí, nâng cao tri thức xã hội? Tôi nghĩ, mạng xã hội càng phát triển, báo chí càng phải làm tốt vai trò định hướng dư luận. Phải ghi nhận là trong những năm qua, báo chí đã làm rất tốt điều này. Muốn thu hút người đọc đến với mình, nhà báo phải có những thông tin giá trị, gần với trái tim và gắn với quyền lợi sát sườn của người đọc. Làm thế nào để có những thông tin giá trị, điều này liên quan đến kỹ năng tác nghiệp của người làm báo.
Trong thời đại bùng nổ truyền thông, để xây đắp một môi trường báo chí trung thực, lành mạnh, theo tôi, các nhà báo và cơ quan báo chí phải đạt tới tiêu chí chuyên nghiệp. Báo chí là báo chí, quảng cáo là quảng cáo, không thể nhập nhằng. Phóng viên viết bài và những người làm quảng cáo phải tách biệt ra. Việc trau dồi kỹ năng nghiệp vụ cho phóng viên không bao giờ thừa, đặc biệt vấn đề đạo đức người làm báo là rất quan trọng. Tôi nghĩ, đã làm báo đừng nghĩ làm giàu. Nếu làm giàu bằng nghề báo thì ngòi bút có thể bị bẻ cong vì đồng tiền. Nói đạo đức làm báo cũng không có gì xa vời, nó liên quan trực tiếp đến nhận thức và kỹ năng tác nghiệp. Thí dụ khi đưa hình ảnh em bé bị quấy rối tình dục, có những báo đưa hẳn ảnh lên, có những báo không đưa. Đưa hay không đưa, đưa như thế nào đều liên quan đến đạo đức nghề nghiệp và nên thường xuyên có những cuộc trao đổi nghiệp vụ để giúp người làm báo phân định rõ ràng hơn cái nào đúng, cái nào sai.
Hội Nhà báo Việt Nam chịu trách nhiệm đưa ra Quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam. Quy định này được đưa ra từ năm 1999, phần nào đó cũng đã hơi cũ trong bối cảnh báo điện tử và mạng xã hội phát triển và hành lang pháp luật ở nước ta đã có điều chỉnh. Tuy nhiên ở Trung tâm bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí của Hội Nhà báo Việt Nam, chúng tôi thường xuyên tổ chức các lớp học và ở đó, bao giờ các giảng viên (gồm những nhà báo có uy tín) - đều có trao đổi về đạo đức người làm báo. Trong những năm gần đây, Trung tâm mỗi năm tổ chức 90 lớp và vấn đề bồi dưỡng đạo đức người làm báo luôn được lồng ghép trong các chương trình.
Luật sư Trương Anh Tú, Trưởng Văn phòng Luật sư Trương Anh Tú (Đoàn Luật sư TP Hà Nội):
“Báo chí đã tiên phong đấu tranh những biểu hiện tiêu cực trong xã hội”
Đất nước mở cửa hội nhập, nền kinh tế - xã hội ở giai đoạn đang phát triển, nên trong xã hội không tránh khỏi những biểu hiện tiêu cực và báo chí thời gian qua đã tiên phong đấu tranh phòng ngừa, xóa bỏ. Từ các tệ nạn xã hội do ảnh hưởng tiêu cực của sự du nhập văn hóa ngoại lai không phù hợp với thuần phong mỹ tục, sự trì trệ, quan liêu thoái hóa, biến chất dẫn đến vi phạm pháp luật của một bộ phận cán bộ, công chức cho đến vấn nạn tham nhũng, chúng ta đều thấy bóng dáng của những nhà báo, hằng ngày, hằng giờ len lỏi, có mặt tại những “điểm nóng” để đưa tin, đấu tranh nhằm đẩy lùi những biểu hiện tiêu cực đó. Nếu nhà báo không viết bài, không đưa tin về các vụ án có dấu hiệu oan sai thì có thể những vụ việc như vậy sẽ không có cơ hội được phơi bày ra công lý, hoặc cũng sẽ không được các cơ quan tiến hành tố tụng xem xét thấu đáo.
Dù vẫn có số ít nhà báo chưa có được cái tâm trong sáng khi hành nghề, thậm chí vi phạm pháp luật, nhưng tôi cho rằng, đa số các nhà báo luôn giữ gìn được phẩm chất đáng quý. Đó là tinh thần quả cảm trước hiểm nguy, sắc sảo trong nghề nghiệp, và vì vậy đã góp phần phát huy vai trò vô cùng quan trọng trong xã hội. Đối với bản thân tôi, hành nghề luật sư cũng nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các nhà báo. Tiếng nói của nhà báo, cùng tiếng nói của luật sư là công cụ hữu hiệu trong việc tuyên truyền phổ biến pháp luật, đấu tranh chống lại những biểu hiện sai trái, tiêu cực và phòng chống oan sai một cách hữu hiệu hiện nay. Tôi còn nhớ, nhiều phóng viên đã đồng hành cùng tôi trong một vụ án cố ý gây thương tích tại Bắc Ninh cách đây không lâu. Vụ án lúc đầu được Tòa án cấp sơ thẩm tuyên án bị cáo có tội trên cơ sở các tài liệu chứng cứ mơ hồ. Nhưng nhờ sự phản ánh của báo chí cùng những lập luận của luật sư đã buộc Tòa cấp phúc thẩm phải nghiên cứu kỹ hơn vụ án, và kết quả là tuyên hủy bản án sơ thẩm, điều tra bổ sung, trả tự do cho bị cáo tại tòa. Đây là một trong số hàng trăm vụ việc, vụ án mà các nhà báo đã đồng hành cùng luật sư chúng tôi trong hành trình bảo vệ công lý. Đây là những biểu hiện sinh động nhất về vai trò của nhà báo cũng như báo chí chân chính trong sự nghiệp phát triển đất nước.
