Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã được tổ chức trên cả nước, yêu cầu mới đặt ra bài toán lớn về quản lý thông tin công dân, số hóa dữ liệu, cũng như tiến hành quản lý trực tuyến những thủ tục quản lý về hộ khẩu hộ tịch.
Nhiều điểm mới tiến bộ
Thực hiện nhiệm vụ được giao, từ năm 2016, Bộ Tư pháp đã xây dựng và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu hộ tịch, với cốt lõi là Hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử. Hệ thống này đã được nâng cấp, bổ sung, phục vụ tốt công tác đăng ký, quản lý hộ tịch tại các cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch trong nước theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài; có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử với các hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu của bộ, ngành khác để giải quyết thủ tục hành chính theo hướng tăng cường khai thác dữ liệu, giảm giấy tờ cho người yêu cầu.
Hiện tại, Hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử đã được triển khai tại 34/34 tỉnh, thành phố, với hơn 146 triệu dữ liệu hộ tịch. Tuy nhiên, với các quy định pháp quy hiện hành, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu, dữ liệu mở phục vụ giao dịch điện tử của cơ quan nhà nước, cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử chưa được xác định là Cơ sở dữ liệu quốc gia nên chưa được đầu tư đúng mức, việc xây dựng, khai thác, vận hành còn có điểm hạn chế, chưa thật sự phù hợp về tính chất, chưa đáp ứng được yêu cầu về quy mô, chất lượng và vẫn có khả năng bị ảnh hưởng về an ninh, an toàn dữ liệu.
Nhằm thể chế hóa chủ trương chuyển đổi số quốc gia; đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ; nâng cao hiệu quả quản lý dân cư; bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Chính phủ số, chính quyền địa phương 2 cấp và cải cách thủ tục hành chính toàn diện, trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) đã được đưa ra thảo luận trên nghị trường.
Thực tế cho thấy, trong thời đại công nghệ số, việc bảo đảm sự đồng bộ và số hóa dữ liệu công dân, nhất là thông tin về hộ tịch, rất cần thiết, thậm chí là nhiệm vụ cấp bách. Đáp ứng yêu cầu đó, với tinh thần chuyển mạnh sang mô hình đăng ký hộ tịch phi địa giới dựa trên nền tảng dữ liệu số, Luật Hộ tịch sửa đổi đã tạo bước tiến phù hợp xu thế quản trị hiện đại.
Đánh giá cao dự thảo Luật với phạm vi sửa đổi khá lớn và có nhiều điểm mới rất tiến bộ, nhất là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số toàn diện trong công tác hộ tịch; cùng với đó là các quy định mới về xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về hộ tịch, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga cho rằng, nếu các quy định mới tại Luật Hộ tịch sửa đổi thực hiện được thì rất tốt nhưng về lộ trình thực hiện, cần cân nhắc thêm để bảo đảm tính khả thi.
Đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông
Tuy nhiên, lo ngại trước những rủi ro tiềm ẩn của môi trường mạng, có rất nhiều vấn đề mới cần được làm rõ thêm trong dự thảo luật này. Cụ thể như, cần làm rõ giá trị pháp lý của dữ liệu số trong đăng ký hộ tịch. Dự thảo nhấn mạnh số hóa nhưng chưa quy định thật rõ khi có xung đột giữa dữ liệu điện tử và hồ sơ giấy thì căn cứ nào được ưu tiên, trách nhiệm thuộc về cơ quan nào khi dữ liệu bị sai. Nếu không quy định rõ, người dân có thể rơi vào tình trạng không biết phải tin vào giấy tờ hay dữ liệu và cuối cùng vẫn phải đi tự chứng minh lại mình.
Theo Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, khoản 4 Điều 11 của Luật Căn cước quy định: “Trường hợp thông tin của cá nhân trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành không thống nhất với thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thì cơ quan quản lý căn cước có trách nhiệm phối hợp cơ quan có liên quan hoặc cá nhân đó để kiểm tra các thông tin và cập nhật, điều chỉnh trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, bảo đảm chính xác, thống nhất”.
Mặt khác, một trong những nội dung mới rất quan trọng là quy định về xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về hộ tịch. Đánh giá cao nội dung này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng lưu ý, cần quy định trách nhiệm cập nhật dữ liệu hộ tịch vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phải là thời gian thực tế, tránh sai lệch thông tin khi người dân đi làm thủ tục; phải bảo đảm sự liên thông của cơ sở dữ liệu dùng chung, tránh việc “người dân phải đi lại tới lui làm thủ tục”.
Đối với dự thảo Luật Hộ tịch sửa đổi, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, chúng ta phải đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông. Vì thực tế hiện nay vẫn ưu tiên hình thức giấy tờ hộ tịch bản giấy có dấu mộc đỏ, tới đây, với những sửa đổi mới, Luật sẽ ưu tiên giấy tờ hộ tịch bản điện tử để người dân ở đâu cũng có thể đăng ký được hộ tịch. Trước đây, thẩm quyền theo nơi cư trú có thể nói là cứng nhắc nhưng bây giờ đăng ký tại bất cứ đâu không phụ thuộc vào địa giới.
Thống nhất với quan điểm này, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới đề nghị, bổ sung cụm từ “dữ liệu điện tử từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư có giá trị như dữ liệu giấy”, nhằm khẳng định giá trị của dữ liệu điện tử ■
Với việc sửa đổi, bổ sung, lược bỏ 71/77 điều của Luật Hộ tịch năm 2014, Luật Hộ tịch sửa đổi cơ bản phù hợp chủ trương sắp xếp, tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; bảo đảm quyền nhân thân, quyền công dân của cá nhân, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân. Theo chương trình kỳ họp, Quốc hội xem xét, góp ý và thông qua Luật Hộ tịch sửa đổi ngay trong Đợt 2, Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội XVI này.
