- Xin ông cho biết, rau sạch có phải là rau an toàn? Ngay cả trong một số các siêu thị cũng không thấy logo, tem kiểm định chất lượng, xuất xứ... rau sạch?
- Về nguyên tắc, bất cứ thực phẩm nào được đưa ra thị trường, trong đó có rau - củ - quả đều phải bảo đảm an toàn theo quy định của Luật An toàn thực phẩm. Rau bán tại các cửa hàng có chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh rau an toàn thường được nhiều người gọi nôm na là rau sạch, nói đầy đủ là RAT được chứng nhận. Rau được bán tại các cửa hàng, chuỗi siêu thị phải có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, sản xuất tại các hộ nông dân có đủ điều kiện, áp dụng theo quy trình trồng rau an toàn. Rau được gọi là an toàn khi đáp ứng yêu cầu cơ bản các tiêu chí trong Luật An toàn thực phẩm, Nitrat và kim loại nặng không vượt quá giới hạn tối đa cho phép. Các cửa hàng bán rau an toàn phải được kiểm tra nghiêm ngặt và thường xuyên. Các cơ quan quản lý nhà nước định kỳ hoặc đột xuất lấy mẫu kiểm tra để giám sát chất lượng rau và có biện pháp xử lý kịp thời nếu vi phạm. Như vậy, nếu rau được bán tại các cửa hàng RAT mà ở đó người kinh doanh rau, người sản xuất rau thực hiện tốt các quy định thì hoàn toàn có thể tin tưởng và yên tâm về chất lượng của rau.
- Theo khảo sát của Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng (Vinastas) công bố mới đây, có hơn 90% người tiêu dùng khó có thể nhận ra rau an toàn và không an toàn bằng mắt thường. Vậy làm cách nào để phân biệt?
- Ðúng là rất khó phân biệt rau an toàn với rau không an toàn bằng mắt thường và các giác quan khác của con người khi rau được bán trên thị trường. Chỉ có thể nhận biết được rau an toàn trong quá trình sản xuất, người nông dân áp dụng các quy trình VietGAP (VietGAP là chữ viết tắt của Vietnamese Good Agricultural Practices, nghĩa là Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt), Global GAP... như : trồng trên đất được quy hoạch trồng rau mà ở đó đất, nước không bị nhiễm kim loại nặng, vi sinh vật, ký sinh trùng hoặc các hóa chất độc hại; sử dụng phân bón hợp lý và thuốc BVTV theo quy định, có trong danh mục được phép sử dụng trên rau; sử dụng đúng liều lượng và bảo đảm đúng thời gian cách ly từ lúc phun thuốc bảo vệ thực vật lần cuối đến lúc thu hoạch. Việc lấy mẫu rau kiểm tra chủ yếu là để kiểm chứng rau có đáp ứng đầy đủ các tiêu chí hay không...
- Nhìn vào đây cũng thấy việc sử dụng hóa chất, lạm dụng phân vô cơ, thuốc kích thích sinh trưởng, kinh doanh, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật ngoài danh mục và không đúng cách. Công tác quản lý còn nhiều "lỗ hổng" và chế tài xử lý chưa nghiêm. Trách nhiệm này thuộc về ai, thưa ông?
- Tình trạng mất an toàn thực phẩm trên rau có nhiều nguyên nhân, chủ yếu là do việc lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật và phân bón. Vì vậy, nhận thức và ý thức trách nhiệm, lương tâm của người sản xuất rau đóng vai trò hết sức quan trọng. Có trường hợp do hiểu biết và nhận thức của người sản xuất hạn chế, nhưng cũng có nhiều trường hợp người sản xuất biết tác hại vẫn vi phạm. Công tác quản lý thuốc BVTV, nhất là quản lý sử dụng thuốc thuộc trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương, còn nhiều bất cập. Sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, liên kết giữa doanh nghiệp và người sản xuất còn nhiều vấn đề chưa có sự thống nhất cũng tạo ra những khó khăn cho công tác quản lý. Ngoài ra, các chính sách để phát triển sản xuất rau an toàn được chứng nhận và chế tài xử phạt vi phạm còn chưa đủ mạnh; vai trò giám sát cộng đồng chưa được phát huy. Hiện nay, khó khăn chính trong sản xuất rau an toàn không nằm ở khâu kỹ thuật mà nằm ở khâu quản lý, tổ chức sản xuất, thị trường và ý thức trách nhiệm, lương tâm của người sản xuất...
- Cần phải giải quyết gốc rễ vấn đề quản lý, kiểm soát chất lượng an toàn thực phẩm (ATTP) đối với sản phẩm rau. Bộ NN&PTNT có những định hướng giải pháp gì về vấn đề này?
- Chính phủ đã ban hành Quyết định 01/2012/ QÐ-TTg ngày 9-1-2012 về một số chính sách hỗ trợ thực hành sản xuất tốt trong nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản. Bộ có các Thông tư hướng dẫn công tác quản lý sản xuất, kinh doanh rau an toàn. Các mô hình sản xuất theo hướng Viet GAP là một hướng đi đúng để bảo đảm an toàn thực phẩm. Chủ trương của Bộ NN&PTNT về quản lý các chuỗi thực phẩm an toàn, trong đó có rau sẽ góp phần quan trọng khắc phục những tồn tại, hạn chế hiện nay trong công tác quản lý sản xuất, kinh doanh rau an toàn. Chương trình giám sát ATTP và truy xuất nguồn gốc, xử lý vi phạm về ATTP cũng được tăng cường và thực hiện hằng năm, đặc biệt là trên rau, quả tươi để kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các mối nguy về ATTP nếu có.
Trước hết, các địa phương cần xây dựng và thực hiện tốt quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn; thực hiện tốt chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, tiêu thụ RAT gắn với thực hành nông nghiệp tốt (GAP). Cơ quan chức năng tổ chức tốt việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, kinh doanh RAT, tạo thuận lợi cho người sản xuất và doanh nghiệp liên kết trong sản xuất, kinh doanh RAT. Bên cạnh đó, cần thường xuyên tuyên truyền, tập huấn, nâng cao nhận thức và hiểu biết cho nông dân và người tiêu dùng. Tạo dựng lòng tin của người tiêu dùng và phát huy vai trò của cộng đồng trong giám sát sản xuất, kinh doanh RAT. Tăng cường quản lý nhà nước theo mô hình quản lý chuỗi thực phẩm an toàn cũng là vấn đề quan tâm.
Xin cảm ơn Cục trưởng!
* Tình trạng mất an toàn trên rau thường xảy ra ở các vùng sản xuất rau hàng hóa cung cấp cho các thành phố lớn. Người tiêu dùng thành phố nên mua rau tại các cửa hàng bán rau an toàn có địa chỉ rõ ràng, được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh rau an toàn. Ở đó, rau có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, được các cơ quan quản lý nhà nước định kỳ hoặc đột xuất kiểm tra và cấp giấy chứng nhận theo quy định.
