Đặt mục tiêu cao hơn trên bản đồ nông sản thế giới

Từ việc xác lập kỷ lục xuất khẩu mới...

Năm 2025, có thể nói là một năm khó khăn, nhiều biến động nhưng cũng cho thấy sự nỗ lực, quyết tâm, quyết liệt, hiệu quả của toàn ngành nông nghiệp. Điều này càng được thể hiện rõ trong bối cảnh kinh tế thế giới bất ổn, xung đột địa chính trị kéo dài, rào cản thương mại gia tăng và thiên tai, biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến khắc nghiệt, dị thường... Nông nghiệp vẫn giữ vững vai trò là trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế, góp phần ổn định đời sống xã hội và sinh kế của hàng triệu người dân.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, tổng sản phẩm trong nước (GDP) toàn ngành nông lâm nghiệp và thủy sản ước cả năm tăng 3,7-3,92%. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm, thủy sản cả năm ước đạt 70,09 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu các mặt hàng nông sản vẫn giữ vai trò chủ lực khi mang về 37,25 tỷ USD (tăng gần 14%), sản phẩm chăn nuôi đạt 628 triệu USD (tăng hơn 17%), xuất khẩu lâm sản và thủy sản cũng đều lập kỷ lục mới khi mang về lần lượt 18,5 tỷ USD (tăng gần 7%) và 11,32 tỷ USD (tăng gần 13%)...

Năm qua, tiếp tục duy trì 10 mặt hàng/nhóm hàng xuất khẩu trên 1 tỷ USD, đặc biệt có ba mặt hàng/nhóm hàng đạt trên 8 tỷ USD gồm sản phẩm gỗ đạt 11,6 tỷ USD (tăng gần 3%), cà-phê đạt 8,6 tỷ USD (tăng hơn 52%) và rau quả đạt 8,6 tỷ USD (tăng 20%).

Về thị trường, châu Á tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của các mặt hàng nông lâm, thủy sản của Việt Nam với thị phần chiếm 42%. Tiếp đến là châu Mỹ và châu Âu với thị phần lần lượt là 23,5% và 15,6%. Trong đó, Mỹ là thị trường nhập khẩu nông lâm, thủy sản nhiều nhất của Việt Nam với 21,1% thị phần, tiếp đến là Trung Quốc và Nhật Bản với tỷ lệ lần lượt 17,6% và 7,2%. Con số này không chỉ phản ánh quy mô mà còn cho thấy năng lực thích ứng và khả năng cạnh tranh ngày càng tốt của sản xuất nông nghiệp trước những biến động bên ngoài.

Đáng chú ý, rau quả trở thành điểm sáng lớn nhất của xuất khẩu nông sản trong năm qua. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), ngoài sầu riêng, nhiều loại trái cây khác như bưởi, dừa, thanh long, nhãn, xoài đang có tốc độ tăng trưởng tốt. Danh mục xuất khẩu mở thêm các mặt hàng như bưởi, chanh dây, dừa, xoài chế biến, dứa và chuối đã góp phần đa dạng hóa cơ cấu
sản phẩm.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định, ngành rau quả đã vượt qua giai đoạn khó khăn nhất và đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, khi cả thị trường truyền thống lẫn thị trường có yêu cầu cao đều mở rộng. Tuy nhiên, ông lưu ý tăng trưởng chỉ bền vững khi ngành tiếp tục chuẩn hóa vùng trồng, kiểm soát chất lượng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Đến quyết tâm tái cơ cấu chuỗi giá trị

Bước sang năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, sẽ tiếp tục ưu tiên hoàn thiện, phát triển cơ sở hạ tầng để phát triển bền vững hơn. Hiện nhiều vùng sản xuất lớn vẫn đang chịu tình trạng thiếu cống thoát nước, đi lại khó khăn khiến chi phí logistics tăng cao. Đây cũng chính là điểm nghẽn làm giảm đáng kể sức cạnh tranh của nông sản Việt, đặc biệt trong bối cảnh các thị trường lớn tăng cường tiêu chuẩn xanh và yêu cầu chất lượng.

Thời gian tới, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu triển khai hiệu quả Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 193/2025/QH15 và Nghị quyết số 03/NQ-CP, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, công nghệ số trong sản xuất, chế biến nông lâm, thủy sản. Song song đó, tái cơ cấu nông nghiệp, gắn với phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thích ứng biến đổi khí hậu; nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và hiệu quả sản xuất. An toàn thực phẩm theo chuỗi là nhiệm vụ xuyên suốt, ứng phó thiên tai và biến đổi khí hậu tiếp tục là yếu tố sống còn. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành nông nghiệp mà đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều bộ, ngành, địa phương.

Để tạo đà tăng trưởng, chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy đề xuất: Trong thời gian tới, nông nghiệp cần tập trung vào một số ưu tiên như: Sản xuất phải chuyển mạnh sang mô hình xanh, hữu cơ, tuần hoàn và giảm tối đa hóa chất - yêu cầu bắt buộc để đáp ứng các thị trường giá trị cao với tiêu chuẩn ngày càng khắt khe. Song song đó, ngành cần đa dạng hóa sinh thái, giảm phụ thuộc vào đơn canh thông qua ứng dụng công nghệ cao và nông nghiệp thông minh. Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử phải trở thành quy trình bắt buộc, bảo đảm nguồn cung ổn định cho cả xuất khẩu và thị trường nội địa. Một định hướng quan trọng khác là đẩy mạnh chế biến sâu để tăng giá trị. Các ngành có lợi thế như gạo, gỗ, cà-phê, tiêu, điều… cần được ưu tiên nguồn lực nhằm giữ vững uy tín cung ứng, đặc biệt với các đơn hàng đầu năm 2026. Cần có sự hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, chuẩn hóa mã vùng trồng để nâng cao năng lực sản xuất ở cấp nông hộ và hợp tác xã.

Muốn giữ được nhịp tăng trưởng giữa những biến động thuế quan, theo ông Nhữ Văn Cẩn, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cần sự nhanh nhạy và linh hoạt của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, chủ trương chuyển dịch cơ cấu thị trường cũng giúp ngành giữ được đà tăng trưởng tốt.

Với rau quả, các chuyên gia khuyến nghị, dư địa tăng trưởng sẽ không dừng lại, đẩy mạnh chế biến sâu là hướng đi quan trọng giúp nông sản Việt vượt qua rào cản kỹ thuật và giảm áp lực bảo quản. Nếu mở rộng thêm thị trường và phát triển mạnh chế biến, kim ngạch rau quả hoàn toàn có thể vượt ngưỡng 10 tỷ USD trong những năm tới ■