Áp lực đa chiều
Từ giữa quý I/2026, căng thẳng ở khu vực Trung Đông leo thang đã đẩy giá dầu lên mức cao nhất trong bốn năm, kéo giá xăng trong nước tăng mạnh và gây áp lực lên mặt bằng giá.
Với kịch bản cơ sở, mới đây, SSI Research nhận định: Nếu giá dầu duy trì quanh mức 90 USD/thùng trong khoảng hai tháng (tháng 3 và 4), lạm phát bình quân năm 2026 của Việt Nam vẫn có khả năng duy trì trong mục tiêu 4-4,5%. Song với kịch bản giá dầu duy trì quanh 105 USD/thùng và kéo dài đến tháng 6/2026, lạm phát năm 2026 được dự báo có thể vượt ngưỡng 5%, tạo áp lực đáng kể lên điều hành vĩ mô.
Tại báo cáo phát đi ngày 27/3, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cũng nhận định, những diễn biến phức tạp tại vùng Vịnh đang đẩy các quốc gia Đông Nam Á vào tình thế báo động, khi chi phí năng lượng và vận chuyển tăng mạnh. Tương lai tăng trưởng của 10 nước Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang chịu áp lực nặng nề từ những bất ổn tại Trung Đông. Tùy vào thời gian kéo dài của xung đột, giá dầu thế giới có thể bị đẩy lên những cột mốc chưa từng thấy. Ở kịch bản lạc quan nhất, nếu xung đột hạ nhiệt vào tháng 6 năm nay, giá dầu có thể sẽ dừng ở mức 105 USD mỗi thùng. Điều này không chỉ làm khó các doanh nghiệp xuất nhập khẩu mà còn đẩy lạm phát tại khu vực Đông Nam Á tăng thêm khoảng 3%, làm suy yếu sức mua của người dân và làm chậm nhịp độ phát triển chung.
ADB dự báo: Nhóm các quốc gia đang phát triển tại Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, Indonesia, Thái Lan và Malaysia sẽ chịu tổn thương sâu sắc nhất. Trong khi đó, tại báo cáo Triển vọng vĩ mô tháng 3, Công ty Chứng khoán MB (MBS) cho biết: Giá xăng RON 95 trong nước ở thời điểm nửa đầu tháng 3 đã tăng khoảng 31% so đầu năm và 21% so cùng kỳ năm ngoái, qua đó kéo chi phí vận tải, logistics và giá hàng hóa tăng theo.
Tuy nhiên, áp lực lạm phát không chỉ đến từ giá nhiên liệu. Giá điện cũng đã duy trì ở mức cao từ tháng 5/2025, sau khi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) điều chỉnh tăng. Giá vật liệu xây dựng được dự báo tăng nhẹ, với giá thép có thể tăng khoảng 7% so cùng kỳ, do nhu cầu hạ tầng và bất động sản phục hồi. Các yếu tố như điều chỉnh chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, biến động tỷ giá và tăng trưởng tín dụng mạnh trong năm 2025 cũng sẽ dần phản ánh vào mặt bằng giá năm 2026… Với những dữ liệu này, “lạm phát cơ bản có thể tăng lên mức 4,3 - 4,5% trong tháng 3 và tháng 4, với giả định giá xăng dầu trong nước dao động quanh 24.800 - 24.900 đồng/lít. Theo đó, chỉ số CPI bình quân năm 2026 có thể tăng 4,0 - 4,3%”, MBS dự báo.
Từ góc độ cơ quan thống kê, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê, Bộ Tài chính), cho biết: Cứ giá xăng dầu trong nước tăng 10% thì CPI có thể tăng khoảng 0,45 điểm%. Đồng thời, chi phí đầu vào gia tăng sẽ lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ, làm gia tăng áp lực lạm phát. Trong trường hợp giá dầu tiếp tục leo thang do căng thẳng Trung Đông kéo dài, yếu tố này có thể làm CPI tăng thêm khoảng 1-2 điểm %.
Chủ động điều hành, nâng cao khả năng chống chịu
Lường trước những tác động tiêu cực từ tình hình khủng hoảng trên thế giới và tác động từ xung đột có thể còn kéo dài, cạnh tranh chiến lược, nhất là về năng lượng, công nghệ gay gắt hơn, Chính phủ đã chủ động có các giải pháp, kịch bản điều hành cho mọi tình huống, ứng phó hiệu quả. Chiều 30/3, chủ trì Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ Chính phủ về sơ kết công tác quý I/2026 và phương hướng, nhiệm vụ quý II/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh định hướng, các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, chủ yếu cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo để thực hiện mục tiêu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên, phát triển nhanh, bền vững.
Trong bối cảnh diễn biến giá năng lượng trên thế giới vẫn còn nhiều yếu tố phức tạp, bà
Nguyễn Thu Oanh cho rằng: Áp lực đối với lạm phát cần được theo dõi chặt chẽ. Trước hết, cần theo dõi sát diễn biến giá xăng dầu thế giới và trong nước để kịp thời đưa ra các giải pháp điều hành phù hợp. Đồng thời, việc bảo đảm ổn định nguồn cung xăng dầu cho thị trường trong nước cũng đóng vai trò rất quan trọng. Ngoài ra, cần tăng cường công tác quản lý thị trường, tránh tình trạng lợi dụng việc giá xăng dầu tăng để nâng giá các loại hàng hóa, dịch vụ khác một cách bất hợp lý, còn gọi là hiện tượng “tát nước theo mưa”.
Trên cơ sở theo dõi sát tình hình biến động các chỉ số giá đầu vào, nguồn cung các mặt hàng thiết yếu, bà Nguyễn Thu Oanh cho biết: Cục Thống kê cũng đã kiến nghị, Chính phủ cần xem xét các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp thông qua việc điều hành linh hoạt giá nhiên liệu, phí vận tải và một số loại phí liên quan logistics. Đồng thời, có thể nghiên cứu giảm hoặc giãn một số loại phí, lệ phí trong hoạt động xuất khẩu, đặc biệt đối với các ngành chịu tác động lớn như nông sản, thủy sản và dệt may…
Đặc biệt, các bộ, ngành cần đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm thị trường thay thế hoặc mở rộng sang các thị trường ít bị ảnh hưởng bởi căng thẳng địa chính trị; hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin về tuyến vận tải, chi phí logistics và các rủi ro trong chuỗi cung ứng để chủ động điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu.
“Về phía doanh nghiệp, cần tối ưu hóa chuỗi cung ứng, tăng tỷ lệ nội địa hóa nguyên vật liệu, ứng dụng công nghệ trong quản lý logistics và đẩy mạnh chuyển đổi xanh nhằm giảm phụ thuộc vào biến động giá năng lượng toàn cầu, nâng cao khả năng chống chịu, nhất là các doanh nghiệp xuất khẩu”, đại diện Cục Thống kê nhấn mạnh ■
Trong bối cảnh còn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu và diễn biến của giá dầu thế giới, Việt Nam có thể giảm bớt được mức tăng của giá xăng dầu thông qua việc giảm thiểu các chi phí cấu thành trong giá cơ sở, nhất là những yếu tố liên quan thuế, phí.
