Sự phân cực lao động
Cuối năm 2025, Samsung Việt Nam phối hợp Bộ Công thương và Sở Công thương tỉnh Bắc Ninh tổ chức tổng kết Dự án hợp tác phát triển nhà máy thông minh năm 2025 cho 5 doanh nghiệp tại khu vực phía bắc tham gia dự án. Sau thời gian triển khai, dự án đã ghi nhận nhiều kết quả ấn tượng. Ở Công ty TNHH Nhựa An Lập (Bắc Ninh), do được hỗ trợ triển khai hệ thống toàn diện kết nối sản xuất - kho - chất lượng - thiết bị, mức độ thông minh của nhà máy đã tăng từ 1.7 lên 2.8. Các cải tiến dây chuyền sản xuất đã nâng tỷ lệ hoàn thành kế hoạch từ 80% lên 92%. Đặc biệt, tỷ lệ lỗi giảm mạnh từ 12% xuống chỉ còn 0,5%.
Ông Kim Tea Hoon, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Trung tâm mua hàng, Samsung Việt Nam cho biết: “Chúng tôi đang dành nhiều sự quan tâm hơn cho các doanh nghiệp trong dự án để họ có cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng của Samsung, đồng thời thay đổi cách thức tiếp cận chương trình hỗ trợ xây dựng nhà máy thông minh”.
Xu hướng phát triển nhà máy thông minh dẫn đến dịch chuyển trong đào tạo lao động. Ông Nguyễn Quốc Huy, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Cơ điện và xây dựng Bắc Ninh cho biết: Các lĩnh vực điện tử, công nghệ cao, vi mạch bán dẫn… đang đứng trước cơ hội và thách thức lớn về nguồn nhân lực lao động chất lượng cao. Việc học sinh, sinh viên được trang bị năng lực số để chuẩn bị gia nhập vào thị trường lao động chuyên nghiệp, hiện đại là rất quan trọng.
Đại diện Sở Nội vụ Bắc Ninh nhìn nhận: “Chúng tôi đang chứng kiến sự dịch chuyển chưa từng có. Không hẳn là đào thải hàng loạt, mà là sàng lọc gắt gao. Theo khảo sát năm 2025, nhu cầu tuyển dụng lao động phổ thông đang giảm dần, thay vào đó là cơn khát lao động có kỹ năng số. Nếu chúng ta không nhanh chóng cập nhật kỹ năng cho người lao động, công nhân sẽ sớm trở nên “lỗi thời” trên chính dây chuyền họ từng làm chủ”.
Yêu cầu ngày càng cao
Anh Trần Văn Nam (38 tuổi), thợ máy bậc 5/7 tại một nhà máy linh kiện điện tử trong Khu công nghiệp Quế Võ (Bắc Ninh) cho biết, anh đã gắn bó công việc 15 năm qua, từng tự hào mình là một trong những người thợ giỏi nhất phân xưởng. Nhưng hiện tại, khi nhà máy lắp đặt hệ thống IoT (mạng lưới các thiết bị thông minh kết nối internet) thu thập dữ liệu thời gian thực, máy tự báo lỗi, tự điều chỉnh thông số, anh cảm thấy mình giống như một người “trông máy” hơn là một thợ máy.
Bà Lê Thu Hà, lãnh đạo bộ phận nhân sự một tập đoàn FDI tại Khu công nghiệp Quế Võ khẳng định, điều ưu tiên số một với doanh nghiệp là hiệu suất. Một công nhân lành nghề có thể làm tốt một công đoạn, nhưng AI kết hợp cánh tay robot có thể làm tốt 10.000 sản phẩm với sai số gần như bằng không suốt 24/7. Bà Hà nhấn mạnh: “Tại nhà máy của chúng tôi, robot giúp tiết kiệm tới 60% chi phí nhân công ở các khâu hàn và lắp ráp mạch điện tử”.
Theo vị đại diện doanh nghiệp này, cửa không đóng, nhưng bậc thang cao hơn. Tương lai của công nhân lành nghề trong các nhà máy thông minh tại Bắc Ninh nói riêng, cả nước nói chung phụ thuộc khả năng thích nghi, bổ sung kỹ năng của chính họ, trong bối cảnh AI, kỹ năng số ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quy trình sản xuất của doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp đang rất cần những người vừa có kinh nghiệm sản xuất thực tế, vừa biết vận dụng AI. Những ai chỉ giữ tư duy “quen tay hay làm” mà không chịu học cách đọc dữ liệu trên màn hình điều khiển sẽ rất khó để thăng tiến lên những vị trí cao hơn.
