Hiện diện bằng tình yêu và thực lực

Gần một năm trước, tháng 12/2025, sự kiện “Điện ảnh Việt Nam - Hành trình ánh sáng” (Vietnam cinéma - Itinéraine) đã được tổ chức thành công tại rạp chiếu phim lớn nhất Thủ đô Paris nước Pháp: Le Grand Rex. “Điện ảnh Việt Nam - Hành trình ánh sáng” do Hiệp hội xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp AVSE global tổ chức, dưới sự bảo trợ của Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp. 17 tác phẩm xuất sắc, từ những cái tên quen thuộc trong quá khứ đến các bộ phim vừa trình chiếu rộng rãi tại Việt Nam như “Mưa đỏ” đã được giới thiệu tại “Vietnam cinéma - Itinéraine”, thu hút khoảng 6 nghìn khán giả là kiều bào ở Pháp cũng như gần 20 nước tới xem. Cùng với đó, nhiều công chúng điện ảnh người Pháp và các quốc gia trong khu vực đã tới rạp, thưởng ngoạn các bộ phim Việt Nam, làm quen với nền điện ảnh ở một đất nước cách châu Âu hàng chục nghìn km. Hiệu ứng của tuần lễ “Điện ảnh Việt Nam - Hành trình ánh sáng” đã tiếp thêm cảm hứng cho các nhà tổ chức, thúc đẩy những người giàu tâm huyết càng thêm nung nấu tham vọng đưa các tác phẩm văn học nghệ thuật Việt Nam ra ngoài biên giới quốc gia, tới với bạn bè năm châu bốn biển, góp phần gia tăng sự phát triển của công nghiệp văn hóa như mục tiêu Nghị quyết 80 đã đặt ra.

Gần một năm sau sự kiện ra mắt rầm rộ của điện ảnh Việt Nam tại Pháp, với sáng kiến của bà Ngô Phương Ly - Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp, Phái đoàn thường trực Việt Nam bên cạnh UNESCO phối hợp tổ chức “Vietnam en scene” - Tuần sân khấu Việt Nam tại Pháp. Đây cũng là cuộc “đổ bộ” quy mô tới “kinh đô ánh sáng” hiếm có của nghệ thuật sân khấu Việt Nam.

Trước đây, sân khấu Việt Nam xuất hiện tại châu Âu và các nước khác chủ yếu là múa rối nước, múa rối, xiếc, các trích đoạn hoặc vở diễn thuộc hàng mẫu mực của sân khấu truyền thống: tuồng, chèo, cải lương, dân ca kịch... Nhưng ở “Vietnam en scene”, các nhà tổ chức tham vọng tạo cơ hội để người Việt Nam xa quê hương và người nước ngoài “khám phá tâm hồn Việt Nam qua ngôn ngữ sân khấu”. Để “hiểu một dân tộc qua sân khấu”, những người căng sức mình ra đưa các nghệ sĩ biểu diễn Việt Nam tới Pháp mong muốn làm nên một bức tranh cô đọng nhưng nhiều sắc độ của sân khấu Việt Nam: múa rối nước, chèo, tuồng, cải lương, kịch nói và múa đương đại. Các hình thức ấy ra đời ở những thời điểm và vùng văn hóa khác nhau, có loại hình tồn tại hàng trăm năm, có loại hình chỉ hình thành khi Việt Nam bước vào thời hiện đại.

Điều mà nhà tổ chức muốn giới thiệu không phải là những “mẫu vật” của quá khứ. Đó là những di sản vẫn đang sống trong cơ thể, năng lực biểu hiện và khả năng sáng tạo của nghệ sĩ hôm nay. Rối nước biến mặt nước thành sân khấu, chèo đưa tiếng cười dân gian vào đối thoại trực tiếp với khán giả, tuồng cô đọng thế giới bằng ước lệ và hình thể, cải lương đưa tình cảm con người vào tiếng ca phương nam. Bên cạnh đó, kịch nói và múa đương đại cho thấy khả năng tự làm mới, suy tư và đối thoại của nghệ thuật Việt Nam với thế giới. Trong một tuần, các chương trình xuất hiện tại nhiều không gian của Paris. Công chúng không chỉ đi qua những ngôn ngữ khác nhau của sân khấu mà thật sự chạm tới một góc tâm hồn và sức sáng tạo của người Việt Nam.

Từ ngày 24 đến 31/10, tại nhiều địa điểm biểu diễn trải rộng khắp Paris, kiều bào và khán giả quốc tế sẽ được gặp: Múa rối nước, vở opera đương đại “Truyền thuyết Việt Nam”, đêm nghệ thuật đặc biệt “Từ di sản đến đương đại”. Đáng chú ý, vở diễn kinh điển: “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” được dàn dựng lại với sự tham gia của các nghệ sĩ Nhà hát Tuổi trẻ, sẽ trình hiện trên sân khấu nước Pháp.

Nhiều thập niên trước, bản dựng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” của các nghệ sĩ Nhà hát kịch Việt Nam đã xuất ngoại, tới Mỹ và nhiều quốc gia khác trong các liên hoan, sân khấu với tư cách khách mời giao lưu hữu nghị. Đây là lần đầu tiên vở kịch nói được tôn vinh là quan trọng hàng đầu trong gia tài sáng tạo của nhà viết kịch đã được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học-nghệ thuật Lưu Quang Vũ chủ động tiến ra thế giới trong một bản dựng mới toanh, không còn nệ vào quá khứ, không sợ bị so sánh, đối chứng với hình mẫu đã trở thành huyền thoại. Với vở opera đương đại “Truyền thuyết Việt Nam”, theo nhà tổ chức, đây “cũng là một minh chứng cho vẻ đẹp của sự hợp tác sáng tạo giữa Pháp và Việt Nam. Các nghệ sĩ Pháp bước vào thế giới Việt Nam và kể lại bằng cảm quan, ngôn ngữ và ký ức của chính họ. Đây là một trong những vẻ đẹp quan trọng của tuần sân khấu: một di sản văn học có thể không nằm yên trong biên giới của nơi nó sinh ra, mà trở thành không gian chung để nghệ sĩ và công chúng hai nước gặp nhau”.

Người nỗ lực không mệt mỏi để đưa ý tưởng, sáng kiến về Tuần sân khấu Việt Nam tại Pháp thành hiện thực - nhà báo Nguyễn Mỹ Linh, Giám đốc sáng tạo của sự kiện đã mất gần một năm đi đi về về giữa hai nước. Bà tìm kiếm, gặp gỡ, kết nối, lên kế hoạch, chọn tiết mục và biến mơ ước tưởng chừng rất khó để đạt được: đưa một lực lượng hùng hậu các nghệ sĩ sân khấu Việt Nam sang Pháp, biểu diễn tại các thánh đường nghệ thuật của nước Pháp, cuối cùng rờ rỡ hiện diện trước người yêu nghệ thuật Việt Nam ở nước ngoài. Phổ biến, truyền bá nghệ thuật biểu diễn Việt Nam trên bình diện quốc tế, không chỉ là “mở cánh cửa tâm hồn Việt Nam” mà còn góp phần đưa Nghị quyết 80 vào cuộc sống, thúc đẩy công nghiệp văn hóa Việt Nam phát triển đúng tầm, đúng định hướng.